Adhyaya 3

Verse 1

सात्यकिना बलरामवचनप्रतिक्षेपपूर्वकं दुर्योधननिग्रहनिर्धारणम् ।। 1 ।। सात्यकिरुवाच। यादृशः पुरुषस्यात्मा तादृशं संप्रभाषते। यथारूपोऽन्तरात्मा ते तथारूपं प्रभाषते ।।

sātyakinā balarāmavacanapratikṣepapūrvakaṃ duryodhananigrahanirdhāraṇam || 1 || sātyakiruvāca| yādṛśaḥ puruṣasyātmā tādṛśaṃ saṃprabhāṣate| yathārūpo'ntarātmā te tathārūpaṃ prabhāṣate ||

Verse 2

सन्ति वै पुरुषाः शूराः सन्ति कापुरुषास्तथा। उभावेतौ दृढौ पक्षौ दृश्येते पुरुषान्प्रति ।।

santi vai puruṣāḥ śūrāḥ santi kāpuruṣāstathā| ubhāvetau dṛḍhau pakṣau dṛśyete puruṣānprati ||

Verse 3

एकस्मिन्नेव जायेते कुले क्लीबमहाबलौ । फलाफलवती शाखे यथैकस्मिन्वनस्पतौ ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सेनोद्योगपर्वणि तृतीयोऽध्यायः ।।

ekasminneva jāyete kule klībamahābalau | phalāphalavatī śākhe yathaikasminvanaspatau || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi senodyogaparvaṇi tṛtīyo'dhyāyaḥ ||

Verse 4

नाभ्यसूयामि ते वाक्यं ब्रुवतो लाङ्गलध्वज। ये तु शृण्वन्ति ते वाक्यं तानसूयामि माधव ।।

nābhyasūyāmi te vākyaṃ bruvato lāṅgaladhvaja| ye tu śṛṇvanti te vākyaṃ tānasūyāmi mādhava ||

Verse 5

कथं हि धर्मराजस्य दोषमल्पमपि ब्रुवन्। लभते परिषन्मध्ये व्याहर्तुमकुतोभयः।।

kathaṃ hi dharmarājasya doṣamalpamapi bruvan| labhate pariṣanmadhye vyāhartumakutobhayaḥ||

Verse 6

समाहूय महात्मानं जितवन्तोऽक्षकोविदाः। अनक्षज्ञं यथाऽश्रद्धं तेषु धर्मजयः कुतः।

samāhūya mahātmānaṃ jitavanto'kṣakovidāḥ| anakṣajñaṃ yathā'śraddhaṃ teṣu dharmajayaḥ kutaḥ|

Verse 7

यदि कुन्तीसुतं गेहे क्रीडन्तं भ्रातृभिः सह । अभिगम्य जयेयुस्ते तत्तेषां धर्मतो भवेत् ।।

yadi kuntīsutaṃ gehe krīḍantaṃ bhrātṛbhiḥ saha | abhigamya jayeyuste tatteṣāṃ dharmato bhavet ||

Verse 8

समाहूय तु राजानं क्षत्रधर्मरतं सदा। निकृत्या जितवन्तस्ते किं नु तेषां परं शुभम् ।।

samāhūya tu rājānaṃ kṣatradharmarataṃ sadā| nikṛtyā jitavantaste kiṃ nu teṣāṃ paraṃ śubham ||

Verse 9

कथं प्रणिपतेच्चायमिह कृत्वा पणं परम्। वनवासाद्विमुक्तरतु प्राप्तः पैतामहं पदम् ।।

kathaṃ praṇipateccāyamiha kṛtvā paṇaṃ param| vanavāsādvimuktaratu prāptaḥ paitāmahaṃ padam ||

Verse 10

यद्ययं परवित्तानि कामयेत युधिष्ठिरः। एवमप्ययमत्यन्तं परान्नार्हति याचितुम् ।।

yadyayaṃ paravittāni kāmayeta yudhiṣṭhiraḥ| evamapyayamatyantaṃ parānnārhati yācitum ||

Verse 11

कथं च धर्मयुक्तास्ते न च राज्यं जिहीर्षवः। निवृत्तवनवासांस्तान्य आहुर्विदिता इति ।।

kathaṃ ca dharmayuktāste na ca rājyaṃ jihīrṣavaḥ| nivṛttavanavāsāṃstānya āhurviditā iti ||

Verse 12

अनुनीता हि भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च। न व्यवस्यन्ति पाण्डूनां प्रदातुं पैतृकं वसु ।।

anunītā hi bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa ca| na vyavasyanti pāṇḍūnāṃ pradātuṃ paitṛkaṃ vasu ||

Verse 13

अहं तु ताञ्छितैर्बाणैरनुनीय रणे बलात्। पादयोः पातयिष्यामि कौन्तेयस्य महात्मनः ।।

ahaṃ tu tāñchitairbāṇairanunīya raṇe balāt| pādayoḥ pātayiṣyāmi kaunteyasya mahātmanaḥ ||

Verse 14

अथ ते न व्यवस्यन्ति प्रणिपाताय धीमतः। गमिष्यन्ति सहामात्या यमस्य सदनं प्रति।।

atha te na vyavasyanti praṇipātāya dhīmataḥ| gamiṣyanti sahāmātyā yamasya sadanaṃ prati||

Verse 15

न हि ते युयुधानस्य संरब्धस्य युयुत्सतः। वेगं समर्थाः संसोद्धुं वज्रस्येव महीधराः ।।

na hi te yuyudhānasya saṃrabdhasya yuyutsataḥ| vegaṃ samarthāḥ saṃsoddhuṃ vajrasyeva mahīdharāḥ ||

Verse 16

को हि गाण्डीवधन्वानं कश्च चक्रायुधं युधि । मां चापि विषहेत्क्रुद्धं कश्च भीमं दुरासदम् ।।

ko hi gāṇḍīvadhanvānaṃ kaśca cakrāyudhaṃ yudhi | māṃ cāpi viṣahetkruddhaṃ kaśca bhīmaṃ durāsadam ||

Verse 17

यमौ च दृढधन्वानौ यमकल्पौ महाद्युती। विराटद्रुपदौ वीरौ यमकालोपमद्युती।।

yamau ca dṛḍhadhanvānau yamakalpau mahādyutī| virāṭadrupadau vīrau yamakālopamadyutī||

Verse 18

को जिजीविषुरासादेद्धृष्टद्युम्नं च पार्षतम्। पञ्चैतान्पाण्डवेयांस्तु द्रौपद्याः कीर्तिवर्धनान् ।।

ko jijīviṣurāsādeddhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatam| pañcaitānpāṇḍaveyāṃstu draupadyāḥ kīrtivardhanān ||

Verse 19

समप्रमाणान्पाण्डूनां समवीर्यान्मदोत्कटान् । सौभद्रं च महेष्वासममरैरपि दुःसहम् ।।

samapramāṇānpāṇḍūnāṃ samavīryānmadotkaṭān | saubhadraṃ ca maheṣvāsamamarairapi duḥsaham ||

Verse 20

गदप्रद्युम्नसाम्बांश्च कालसूर्यानलोपमान्। ते वयं धृतराष्ट्रस्य पुत्रं शकुनिना सह ।।

gadapradyumnasāmbāṃśca kālasūryānalopamān| te vayaṃ dhṛtarāṣṭrasya putraṃ śakuninā saha ||

Verse 21

कर्णं चैव निहत्याजावभिषेक्ष्याम पाण्डवम् । नाधर्मो विद्यते कश्चिच्छत्रून्हत्वाऽऽततायिनः ।।

karṇaṃ caiva nihatyājāvabhiṣekṣyāma pāṇḍavam | nādharmo vidyate kaścicchatrūnhatvā''tatāyinaḥ ||

Verse 22

अधर्म्यमयशस्यं च शात्रवाणां प्रयाचनम्। हृद्भतस्तस्य यः कामस्तं कुरुध्वमतन्द्रिताः ।।

adharmyamayaśasyaṃ ca śātravāṇāṃ prayācanam| hṛdbhatastasya yaḥ kāmastaṃ kurudhvamatandritāḥ ||

Verse 23

धार्तराष्ट्रो ह्ययुद्धेन न राज्यं दातुमिच्छति। अद्य पाण्डुसुतो राज्यं लभतां वा युधिष्ठिरः। निहता वा रणे सर्वे स्वप्स्यन्ति वसुधातले ।।

dhārtarāṣṭro hyayuddhena na rājyaṃ dātumicchati| adya pāṇḍusuto rājyaṃ labhatāṃ vā yudhiṣṭhiraḥ| nihatā vā raṇe sarve svapsyanti vasudhātale ||