Adhyaya 4

Verse 1

द्रुपदेन सात्यकिमतानुमोदनेन राज्ञामाह्वानाय दूतप्रस्थनकथनपूर्वकं स्वपुरोहितस्य धृतराष्ट्रंप्रति प्रेषणकथनम् ।। 1 ।। द्रुपद उवाच। एवमेतन्महाबाहो भविष्यति न संशयः। न हि दुर्योधनो राज्यं मधुरेण प्रदास्यति ।।

drupadena sātyakimatānumodanena rājñāmāhvānāya dūtaprasthanakathanapūrvakaṃ svapurohitasya dhṛtarāṣṭraṃprati preṣaṇakathanam || 1 || drupada uvāca| evametanmahābāho bhaviṣyati na saṃśayaḥ| na hi duryodhano rājyaṃ madhureṇa pradāsyati ||

Verse 2

अनुवर्त्स्यति तं चापि धृतराष्ट्रः सुतप्रियः। भीष्मद्रोणौ च कार्पण्यान्मौर्ख्याद्राधेयसौबलौ ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सेनोद्योगपर्वणि चतुर्थोऽध्यायः ।।

anuvartsyati taṃ cāpi dhṛtarāṣṭraḥ sutapriyaḥ| bhīṣmadroṇau ca kārpaṇyānmaurkhyādrādheyasaubalau || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi senodyogaparvaṇi caturtho'dhyāyaḥ ||

Verse 3

बलदेवस्य वाक्यं तु मम ज्ञाने न युज्यते। एतद्धि पुरुषेणाग्रे कार्यं सुनयमिच्छता ।।

baladevasya vākyaṃ tu mama jñāne na yujyate| etaddhi puruṣeṇāgre kāryaṃ sunayamicchatā ||

Verse 4

न तु वाच्यो मृदुवचो धार्तराष्ट्रः कथंचन । नहि मार्दवसाध्योऽसौ पापबुद्धिर्मतो मम ।।

na tu vācyo mṛduvaco dhārtarāṣṭraḥ kathaṃcana | nahi mārdavasādhyo'sau pāpabuddhirmato mama ||

Verse 5

गर्दभे मार्दवं कुर्याद्गोषु तीक्ष्णं समाचरेत् । मृदु दुर्योधने वाक्यं यो ब्रूयात्पापचेतसि ।।

gardabhe mārdavaṃ kuryādgoṣu tīkṣṇaṃ samācaret | mṛdu duryodhane vākyaṃ yo brūyātpāpacetasi ||

Verse 6

मृदुं वै मन्यते पापो भाषमाणमशक्तिकम् । हितमर्थं न जानीयादबुद्धिर्मार्दवे सति ।।

mṛduṃ vai manyate pāpo bhāṣamāṇamaśaktikam | hitamarthaṃ na jānīyādabuddhirmārdave sati ||

Verse 7

एतच्चैव करिष्यामो यत्नश्च क्रियतामिह । प्रस्थापयाम मित्रेभ्यो बलान्युद्योजयन्तु नः ।।

etaccaiva kariṣyāmo yatnaśca kriyatāmiha | prasthāpayāma mitrebhyo balānyudyojayantu naḥ ||

Verse 8

शल्यस्य धृष्टकेतोश्च जयत्सेनस्य वा विभो । केकयानां च सर्वेषां दूता गच्छन्तु शीघ्रगाः ।।

śalyasya dhṛṣṭaketośca jayatsenasya vā vibho | kekayānāṃ ca sarveṣāṃ dūtā gacchantu śīghragāḥ ||

Verse 9

स च दुर्योधनो नूनं प्रेषयिष्यति सर्वशः । पूर्वाभिपन्नाः सन्तश्च भजन्ते पूर्वचोदनम् ।।

sa ca duryodhano nūnaṃ preṣayiṣyati sarvaśaḥ | pūrvābhipannāḥ santaśca bhajante pūrvacodanam ||

Verse 10

तत्वरध्वं नरेन्द्राणां पूर्वमेव प्रचोदने । महद्धि कार्यं वोढव्यमिति मे वर्तते मतिः ।।

tatvaradhvaṃ narendrāṇāṃ pūrvameva pracodane | mahaddhi kāryaṃ voḍhavyamiti me vartate matiḥ ||

Verse 11

शल्यस्य प्रेष्यतां शीघ्रं ये च तस्यानुगा नृपाः । भगदत्ताय राज्ञे च पूर्वसागरवासिने ।।

śalyasya preṣyatāṃ śīghraṃ ye ca tasyānugā nṛpāḥ | bhagadattāya rājñe ca pūrvasāgaravāsine ||

Verse 12

अमितौजसे तथोग्राय हार्दिक्यायान्धकाय च। दीर्घप्रज्ञाय शूराय रोचमानाय वा विभो ।।

amitaujase tathogrāya hārdikyāyāndhakāya ca| dīrghaprajñāya śūrāya rocamānāya vā vibho ||

Verse 13

आनीयतां बृहन्तश्च सेनाबिन्दुश्च पार्थिवः । सेनजित्प्रतिबिन्ध्यश्च चित्रवर्मा सुवास्तुकः ।।

ānīyatāṃ bṛhantaśca senābinduśca pārthivaḥ | senajitpratibindhyaśca citravarmā suvāstukaḥ ||

Verse 14

बाह्लीको मुञ्जकेशश्च चैद्याधिपतिरेव च। सुपार्श्वश्च सुबाहुश्च पौरवश्च महारथः ।।

bāhlīko muñjakeśaśca caidyādhipatireva ca| supārśvaśca subāhuśca pauravaśca mahārathaḥ ||

Verse 15

शकानां पह्लवानां कर्णवेष्टश्च पार्थिवः ।। सुरारिश्च नदीजश्च कर्णवेष्टश्च पार्थिवः ।।

śakānāṃ pahlavānāṃ karṇaveṣṭaśca pārthivaḥ || surāriśca nadījaśca karṇaveṣṭaśca pārthivaḥ ||

Verse 16

नीलश्च वीरधर्मा च भूमिपालश्च वीर्यवान् । दुर्जयो दन्तवक्रश्च रुक्मी च जनमेजयः ।।

nīlaśca vīradharmā ca bhūmipālaśca vīryavān | durjayo dantavakraśca rukmī ca janamejayaḥ ||

Verse 17

आषाढो वायुवेगश्च पूर्वपाली च पार्थिवः । भूरितेजा देवकश्च एकलव्यः सहात्मजैः ।।

āṣāḍho vāyuvegaśca pūrvapālī ca pārthivaḥ | bhūritejā devakaśca ekalavyaḥ sahātmajaiḥ ||

Verse 18

कारूषकाश्च राजानः क्षेमधूर्तिश्च वीर्यवान् । काम्भोजा ऋषिका ये च पश्चिमानूपकाश्च ये ।।

kārūṣakāśca rājānaḥ kṣemadhūrtiśca vīryavān | kāmbhojā ṛṣikā ye ca paścimānūpakāśca ye ||

Verse 19

जयत्सेनश्च काश्यश्च तथा पञ्चनदा नृपाः ।। जानकिश्च दुर्धर्षः पार्वतीयाश्च ये नृपाः ।।

jayatsenaśca kāśyaśca tathā pañcanadā nṛpāḥ || jānakiśca durdharṣaḥ pārvatīyāśca ye nṛpāḥ ||

Verse 20

जानकिश्च सुशर्मा च मणिमान्योतिमत्सकः। पांशुराष्ट्राधिपश्चैव धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् ।।

jānakiśca suśarmā ca maṇimānyotimatsakaḥ| pāṃśurāṣṭrādhipaścaiva dhṛṣṭaketuśca vīryavān ||

Verse 21

तुण्डश्च दण्डधारश्च बृहत्सेनश्च वीर्यवान्। अपराजितो निषादश्च श्रेणिमान्वसुमानपि ।।

tuṇḍaśca daṇḍadhāraśca bṛhatsenaśca vīryavān| aparājito niṣādaśca śreṇimānvasumānapi ||

Verse 22

बृहद्बलो महौजाश्च बाहुः परपुरंजयः । समुद्रसेनो राजा च सह पुत्रेण वीर्यवान् ।।

bṛhadbalo mahaujāśca bāhuḥ parapuraṃjayaḥ | samudraseno rājā ca saha putreṇa vīryavān ||

Verse 23

उद्भवः क्षेमकश्चैव वाटधानश्च पार्थिवः । श्रुतायुश्च दृढायुश्च साल्वपुत्रश्च वीर्यवान् ।।

udbhavaḥ kṣemakaścaiva vāṭadhānaśca pārthivaḥ | śrutāyuśca dṛḍhāyuśca sālvaputraśca vīryavān ||

Verse 24

कुमारश्च कलिङ्गानामीश्वरो युद्धदुर्मदः । एतेषां प्रेष्यतां शीघ्रमेतद्धि मम रोचते ।।

kumāraśca kaliṅgānāmīśvaro yuddhadurmadaḥ | eteṣāṃ preṣyatāṃ śīghrametaddhi mama rocate ||

Verse 25

अयं च ब्राह्मणो विद्वान्मम राजन्पुरोहितः। प्रेष्यतां धृतराष्ट्राय वाक्यमस्मै प्रदीयताम् ।।

ayaṃ ca brāhmaṇo vidvānmama rājanpurohitaḥ| preṣyatāṃ dhṛtarāṣṭrāya vākyamasmai pradīyatām ||

Verse 26

यथा दुर्योधनो वाच्यो यथा सान्तनवो नृपः । धृतराष्ट्रो यथा वाच्यो द्रोणश्च रथिनां वरः ।।

yathā duryodhano vācyo yathā sāntanavo nṛpaḥ | dhṛtarāṣṭro yathā vācyo droṇaśca rathināṃ varaḥ ||