Adhyaya 2

Verse 1

बलरामेण कृष्णमतानुमोदनपूर्वकं स्वस्य दुर्योधने पक्षपताविष्करणम् ।। 1 ।। बलदेव उवाच। श्रुतं भवद्भिर्गदपूर्वजस्य वाक्यं यथा धर्मवदर्थवच्च। अजातशत्रोश्च हितं च युक्तं दुर्योधनस्यापि तथैव राज्ञः ।।

balarāmeṇa kṛṣṇamatānumodanapūrvakaṃ svasya duryodhane pakṣapatāviṣkaraṇam || 1 || baladeva uvāca| śrutaṃ bhavadbhirgadapūrvajasya vākyaṃ yathā dharmavadarthavacca| ajātaśatrośca hitaṃ ca yuktaṃ duryodhanasyāpi tathaiva rājñaḥ ||

Verse 2

अर्धं हि राज्यस्य विसृज्य वीराः कुन्तीसुतास्तस्य कृते यतन्ते। प्रदाय चार्धं धृतराष्ट्रपुत्रः सुखी सहास्माभिरतीव मोदेत् ।।

ardhaṃ hi rājyasya visṛjya vīrāḥ kuntīsutāstasya kṛte yatante| pradāya cārdhaṃ dhṛtarāṣṭraputraḥ sukhī sahāsmābhiratīva modet ||

Verse 3

लब्ध्वा हि राज्यं पूरुषप्रवीराः सम्यक्प्रवृत्तेषु परेषु चैव । ध्रुवं प्रशान्ताः सुखमाविशेयु- स्तेषां प्रशान्तिश्च हितं प्रजानाम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सेनोद्योगपर्वणि द्वितीयोऽध्यायः ।।

labdhvā hi rājyaṃ pūruṣapravīrāḥ samyakpravṛtteṣu pareṣu caiva | dhruvaṃ praśāntāḥ sukhamāviśeyu- steṣāṃ praśāntiśca hitaṃ prajānām || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi senodyogaparvaṇi dvitīyo'dhyāyaḥ ||

Verse 4

दुर्योधनस्यापि मतं च वेत्तुं वक्तुं च वाक्यानि युधिष्ठिरस्य। प्रियं च मे स्याद्यदि तत्र कश्चि- द्व्रजेच्छमार्थं कुरुपाण्डवानाम् ।।

duryodhanasyāpi mataṃ ca vettuṃ vaktuṃ ca vākyāni yudhiṣṭhirasya| priyaṃ ca me syādyadi tatra kaści- dvrajecchamārthaṃ kurupāṇḍavānām ||

Verse 5

स भीष्ममामन्त्र्य कुरुप्रवीरं वैचित्रवीर्यं च महानुभावम् । द्रोणं सपुत्रं विदुरं कृपं च गान्धारराजं च समूतपुत्रम् ।।

sa bhīṣmamāmantrya kurupravīraṃ vaicitravīryaṃ ca mahānubhāvam | droṇaṃ saputraṃ viduraṃ kṛpaṃ ca gāndhārarājaṃ ca samūtaputram ||

Verse 6

सवे च येऽन्ये धृतराष्ट्रपुत्रा बलप्रधाना निगमप्रधानाः । स्थिताश्च धर्मेषु यथा स्वकेषु लोकप्रवीराः श्रुतशीलवृद्धाः ।। राज्यं राज्यार्धम् ।। 3 ।।

save ca ye'nye dhṛtarāṣṭraputrā balapradhānā nigamapradhānāḥ | sthitāśca dharmeṣu yathā svakeṣu lokapravīrāḥ śrutaśīlavṛddhāḥ || rājyaṃ rājyārdham || 3 ||

Verse 7

एतेषु सर्वेषु समागतेषु पौरेषु वृद्धेषु च संगतेषु। ब्रवीतु वाक्यं प्रणिपातयुक्तं कुन्तीसुतस्यार्थकरं यथा स्यात् ।।

eteṣu sarveṣu samāgateṣu paureṣu vṛddheṣu ca saṃgateṣu| bravītu vākyaṃ praṇipātayuktaṃ kuntīsutasyārthakaraṃ yathā syāt ||

Verse 8

सर्वास्ववस्थासु च ते न कोप्या ग्रस्तो हि सोऽर्थो बलमाश्रितैस्तैः। प्रियाभ्युपेतस्य युधिष्ठिरस्य द्यूते प्रसक्तस्य हृतं च राज्यम् ।।

sarvāsvavasthāsu ca te na kopyā grasto hi so'rtho balamāśritaistaiḥ| priyābhyupetasya yudhiṣṭhirasya dyūte prasaktasya hṛtaṃ ca rājyam ||

Verse 9

निवार्यमाणश्च कुरुप्रवीरः सर्वैः सुहृद्भिर्ह्यमप्यतञ्झः। स दीव्यमानः प्रतिदीव्य चैनं गान्धारराजस्य सुतं मताक्षम् ।।

nivāryamāṇaśca kurupravīraḥ sarvaiḥ suhṛdbhirhyamapyatañjhaḥ| sa dīvyamānaḥ pratidīvya cainaṃ gāndhārarājasya sutaṃ matākṣam ||

Verse 10

हित्वा हि कर्णं च सुयोधनं च समाह्वयद्देवितुमाजमीढः। दुरोदरास्तत्र सहस्रशोऽन्ये युधिष्ठिरो यान्विषहेत जेतुम् ।। बलं चतुरङ्गम्। निगमो नीतिशास्त्रं ते उभे प्रधानं योषाम् ।।

hitvā hi karṇaṃ ca suyodhanaṃ ca samāhvayaddevitumājamīḍhaḥ| durodarāstatra sahasraśo'nye yudhiṣṭhiro yānviṣaheta jetum || balaṃ caturaṅgam| nigamo nītiśāstraṃ te ubhe pradhānaṃ yoṣām ||

Verse 11

उत्सृज्य तान्सौबलमेव चायं समाह्वयत्तेन जितोऽक्षवत्याम्। स दीव्यमानः प्रतिदेवनेन अक्षेषु नित्यं स्वपराङ्भुखेषु ।।

utsṛjya tānsaubalameva cāyaṃ samāhvayattena jito'kṣavatyām| sa dīvyamānaḥ pratidevanena akṣeṣu nityaṃ svaparāṅbhukheṣu ||

Verse 12

संरम्भमाणो विजितः प्रसह्य तत्रापराधः शकुनेर्न कश्चित्। तस्मात्प्रणम्यैव वचो ब्रवीतु वैचित्रवीर्यं बहुसामयुक्तम् ।। दुरोदराः द्यूतकाराः ।।

saṃrambhamāṇo vijitaḥ prasahya tatrāparādhaḥ śakunerna kaścit| tasmātpraṇamyaiva vaco bravītu vaicitravīryaṃ bahusāmayuktam || durodarāḥ dyūtakārāḥ ||

Verse 13

तथा हि शक्यो धृतराष्ट्रपुत्रः स्वार्थें नियोक्तुं पुरुषेण तेन। अयुद्धमाकाङ्क्षत कौरवाणां साम्नैव दुर्योधनमाश्वसध्वम्।।

tathā hi śakyo dhṛtarāṣṭraputraḥ svārtheṃ niyoktuṃ puruṣeṇa tena| ayuddhamākāṅkṣata kauravāṇāṃ sāmnaiva duryodhanamāśvasadhvam||

Verse 14

साम्ना जितोऽर्थोऽर्थकरो भवेत युद्धेऽनयो भविता नेह सोऽर्थः ।।

sāmnā jito'rtho'rthakaro bhaveta yuddhe'nayo bhavitā neha so'rthaḥ ||

Verse 15

एवं ध्रुवत्येव मधुप्रवीरे शिनिप्रवीरः सहसोत्पपात तच्चापि वाक्यं परिनिन्द्य तस्य समाददे वाक्यमिदं समुन्युः ।।

evaṃ dhruvatyeva madhupravīre śinipravīraḥ sahasotpapāta taccāpi vākyaṃ parinindya tasya samādade vākyamidaṃ samunyuḥ ||