Adhyaya 194

Verse 1

युधिष्ठिरेण चारमुखात् भीष्मादिभिः स्वस्वशक्तिप्रकाशनं निशम्य अर्जुनंप्रति तच्छक्तिनिवेदनचोदने तत्कथनम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। एतच्छ्रुत्वा तु कौन्तेयः सर्वान्भ्रातॄनुपह्वरे। आहूय भरतश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत् ।।

yudhiṣṭhireṇa cāramukhāt bhīṣmādibhiḥ svasvaśaktiprakāśanaṃ niśamya arjunaṃprati tacchaktinivedanacodane tatkathanam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| etacchrutvā tu kaunteyaḥ sarvānbhrātṝnupahvare| āhūya bharataśreṣṭha idaṃ vacanamabravīt ||

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच। धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु ये चारपुरुषा मम। ते प्रवृत्तिं प्रयच्छन्ति ममेमां व्युषितां निशाम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि अम्बोपाख्यनपर्वणि चतुर्नवत्यधिकशततमोऽध्यायः ।।

yudhiṣṭhira uvāca| dhārtarāṣṭrasya sainyeṣu ye cārapuruṣā mama| te pravṛttiṃ prayacchanti mamemāṃ vyuṣitāṃ niśām || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi ambopākhyanaparvaṇi caturnavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 3

दुर्योधनः किलापृच्छदापगेयं महाव्रतम् । केन कालेन पाण्डूनां हन्याः सैन्यमिति प्रभो ।।

duryodhanaḥ kilāpṛcchadāpageyaṃ mahāvratam | kena kālena pāṇḍūnāṃ hanyāḥ sainyamiti prabho ||

Verse 4

मासेनेति च तेनोक्तो धार्तराष्ट्रः सुदुर्मतिः। तावता चापि कालेन द्रोणोपि प्रतिजज्ञिवान् ।।

māseneti ca tenokto dhārtarāṣṭraḥ sudurmatiḥ| tāvatā cāpi kālena droṇopi pratijajñivān ||

Verse 5

गौतमो द्विगुणं कालमुक्तवानिति नः श्रुतम् । द्रौणिस्तु दशरात्रेण प्रतिजज्ञे महास्त्रवित् ।।

gautamo dviguṇaṃ kālamuktavāniti naḥ śrutam | drauṇistu daśarātreṇa pratijajñe mahāstravit ||

Verse 6

तथा दिव्यास्त्रवित्कर्णः संपृष्टः कुरुसंसदि । पञ्चभिर्दिवसैर्हन्तुं ससैन्यं प्रतिजज्ञिवान् ।।

tathā divyāstravitkarṇaḥ saṃpṛṣṭaḥ kurusaṃsadi | pañcabhirdivasairhantuṃ sasainyaṃ pratijajñivān ||

Verse 7

तस्मादहमपीच्छामि श्रोतुमर्जुन ते वचः। कालेन कियता शत्रून्क्षपयेरिति फाल्गुन ।।

tasmādahamapīcchāmi śrotumarjuna te vacaḥ| kālena kiyatā śatrūnkṣapayeriti phālguna ||

Verse 8

एवमुक्तो गुडाकेशः पार्थिवेन धनञ्जयः । वासुदेवं समीक्ष्येदं वचनं प्रत्यभाषत ।।

evamukto guḍākeśaḥ pārthivena dhanañjayaḥ | vāsudevaṃ samīkṣyedaṃ vacanaṃ pratyabhāṣata ||

Verse 9

सर्व एते महात्मानः कृतास्त्राश्चित्रयोधिनः । असंशयं महाराज हन्युरेव न संशयः ।।

sarva ete mahātmānaḥ kṛtāstrāścitrayodhinaḥ | asaṃśayaṃ mahārāja hanyureva na saṃśayaḥ ||

Verse 10

अपैतु ते मनस्तापो यथा सत्यं ब्रवीम्यहम् । हन्यामेकरथेनैव वासुदेवसहायवान् ।।

apaitu te manastāpo yathā satyaṃ bravīmyaham | hanyāmekarathenaiva vāsudevasahāyavān ||

Verse 11

सामरानपि लोकांस्त्रीन्सर्वान्स्थावरजङ्गमान् । भूतं भव्यं भविष्यं च निमेषादिति मे मतिः ।।

sāmarānapi lokāṃstrīnsarvānsthāvarajaṅgamān | bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca nimeṣāditi me matiḥ ||

Verse 12

यावदिच्छेद्धरिरयं तावदस्ति न चान्यथा। यत्तद्धोरं पशुपतिः प्रादादस्त्रं महन्मम। कैराते द्वन्द्वयुद्धे तु तदिदं मयि वर्तते ।।

yāvadiccheddharirayaṃ tāvadasti na cānyathā| yattaddhoraṃ paśupatiḥ prādādastraṃ mahanmama| kairāte dvandvayuddhe tu tadidaṃ mayi vartate ||

Verse 13

यद्युगान्ते पशुपतिः सर्वभूतानि संहरन् । प्रयुङ्क्ते पुरुषव्याघ्र तदिदं मयि वर्तते ।।

yadyugānte paśupatiḥ sarvabhūtāni saṃharan | prayuṅkte puruṣavyāghra tadidaṃ mayi vartate ||

Verse 14

तन्न जानाति गाङ्गेयो न द्रोणो न च गौतमः । न च द्रोणसुतो राजन्कुत एव तु सूतजः।।

tanna jānāti gāṅgeyo na droṇo na ca gautamaḥ | na ca droṇasuto rājankuta eva tu sūtajaḥ||

Verse 15

न तु युक्तं रणे हन्तुं दिव्यैरस्त्रैः पृथग्जनम् । आर्जवेनैव युद्धेन विजेष्यामो वयं परान् ।।

na tu yuktaṃ raṇe hantuṃ divyairastraiḥ pṛthagjanam | ārjavenaiva yuddhena vijeṣyāmo vayaṃ parān ||

Verse 16

तथेमे पुरुषव्याघ्राः सहायास्तव पार्थिव । सर्वे दिव्यास्त्रविद्वांसः सर्वे युद्धाभिकाङ्क्षिणः ।।

tatheme puruṣavyāghrāḥ sahāyāstava pārthiva | sarve divyāstravidvāṃsaḥ sarve yuddhābhikāṅkṣiṇaḥ ||

Verse 17

वेदान्तावभृथस्नाताः सर्व एतेऽपराजिताः । निहन्युः समरे सेनां देवानामपि पाण्डव ।।

vedāntāvabhṛthasnātāḥ sarva ete'parājitāḥ | nihanyuḥ samare senāṃ devānāmapi pāṇḍava ||

Verse 18

शिखण्डी युयुधानश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । भीमसेनो यमौ चोभौ युधामन्यूत्तमौजसौ ।।

śikhaṇḍī yuyudhānaśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ | bhīmaseno yamau cobhau yudhāmanyūttamaujasau ||

Verse 19

विराटद्रुपदौ चोभौ भीष्मद्रोणसमौ युधि। शङ्खश्चैव महाबाहुर्हैडिम्बश्च महाबलः ।।

virāṭadrupadau cobhau bhīṣmadroṇasamau yudhi| śaṅkhaścaiva mahābāhurhaiḍimbaśca mahābalaḥ ||

Verse 20

पुत्रोऽस्याञ्जनपर्वा तु महाबलपराक्रमः । शैनेयश्च महाबाहुः सहायो रणकेविदः ।।

putro'syāñjanaparvā tu mahābalaparākramaḥ | śaineyaśca mahābāhuḥ sahāyo raṇakevidaḥ ||

Verse 21

अभिमन्युश्च बलवान्द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः । स्वयं चापि समर्थोसि त्रेलोक्योत्सादनेपि च ।।

abhimanyuśca balavāndraupadyāḥ pañca cātmajāḥ | svayaṃ cāpi samarthosi trelokyotsādanepi ca ||

Verse 22

क्रोधाद्यं पुरुषं पश्येस्तथा शक्रसमद्युते। स क्षिप्रं नभवेद्व्यक्तमिति त्वां वेद्मि कौरव ।।

krodhādyaṃ puruṣaṃ paśyestathā śakrasamadyute| sa kṣipraṃ nabhavedvyaktamiti tvāṃ vedmi kaurava ||