Adhyaya 193

Verse 1

दुर्योधनेन भीष्मादीन्प्रति युष्माभिः कियता कालेन समग्रपरसेनाक्षपणं कर्तुं शक्यमिति प्रश्ने तैः पृथक्पृथक्तदुत्तरदानम् ।। 1 ।। संजय उवाच। प्रभातायां तु शर्वर्यां पुनरेव सुतस्तव। मध्ये सर्वस्य सैन्यस्य पितामहमपृच्छत ।।

duryodhanena bhīṣmādīnprati yuṣmābhiḥ kiyatā kālena samagraparasenākṣapaṇaṃ kartuṃ śakyamiti praśne taiḥ pṛthakpṛthaktaduttaradānam || 1 || saṃjaya uvāca| prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ punareva sutastava| madhye sarvasya sainyasya pitāmahamapṛcchata ||

Verse 2

दुर्योधन उवाच। पाण्डवेयस्य गाङ्गेय यदेतत्सैन्यमुद्यतम्। प्रभूतनरनागाश्वं महारथसमाकुलम् ।।

duryodhana uvāca| pāṇḍaveyasya gāṅgeya yadetatsainyamudyatam| prabhūtanaranāgāśvaṃ mahārathasamākulam ||

Verse 3

भीमार्जुनप्रभृतिभिर्महेष्वासैर्महाबलैः । लोकपालसमैर्गुप्तं धृष्टद्युम्नपुरोगमैः ।।

bhīmārjunaprabhṛtibhirmaheṣvāsairmahābalaiḥ | lokapālasamairguptaṃ dhṛṣṭadyumnapurogamaiḥ ||

Verse 4

अप्रधृष्यमनावार्यमुद्धूतमिव सागरम् । सेनासागरमक्षोभ्यमपि देवार्महाहवे ।।

apradhṛṣyamanāvāryamuddhūtamiva sāgaram | senāsāgaramakṣobhyamapi devārmahāhave ||

Verse 5

केन कालेन गाङ्गेय क्षपयेथा महाद्युते । आचार्यो वा महेष्वासः कृपो वाऽऽशु महाबलः ।।

kena kālena gāṅgeya kṣapayethā mahādyute | ācāryo vā maheṣvāsaḥ kṛpo vā''śu mahābalaḥ ||

Verse 6

कर्णो वा समरश्लाघी द्रौणिर्वा द्विजसत्तमः । दिव्यास्त्रविदुषः सर्वे भवन्तो हि बले मम ।।

karṇo vā samaraślāghī drauṇirvā dvijasattamaḥ | divyāstraviduṣaḥ sarve bhavanto hi bale mama ||

Verse 7

एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं परं कौतूहलं हि मे। हृदि नित्यं महाबाहो वक्तुमर्हसि तन्मम ।।

etadicchāmyahaṃ jñātuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me| hṛdi nityaṃ mahābāho vaktumarhasi tanmama ||

Verse 8

भीष्म उवाच। अनुरूपं कुरुश्रेष्ठ त्वय्येतत्पृथिवीपते। बलाबलममित्राणां तेषां यदिह पृच्छसि ।।

bhīṣma uvāca| anurūpaṃ kuruśreṣṭha tvayyetatpṛthivīpate| balābalamamitrāṇāṃ teṣāṃ yadiha pṛcchasi ||

Verse 9

श्रृणु राजन्मम रणे या शक्तिः परमा भवेत् । शस्त्रवीर्ये रणे यच्च भुजयोश्च महाभुज ।।

śrṛṇu rājanmama raṇe yā śaktiḥ paramā bhavet | śastravīrye raṇe yacca bhujayośca mahābhuja ||

Verse 10

आर्जवेनैव युद्धेन योद्धव्य इतरो जनः। मायायुद्धेन मायावी इत्येतद्धर्मनिश्चयः ।।

ārjavenaiva yuddhena yoddhavya itaro janaḥ| māyāyuddhena māyāvī ityetaddharmaniścayaḥ ||

Verse 11

हन्यामहं महाभाग पाण्डवानामनीकिनीम् । दिवसे दिवसे कृत्वा भागान्भागान्निजान्मम ।।

hanyāmahaṃ mahābhāga pāṇḍavānāmanīkinīm | divase divase kṛtvā bhāgānbhāgānnijānmama ||

Verse 12

योधानां दशसाहस्रं कृत्वा भागं महाद्युते । सहस्रं रथिनामेकमेष भागो मतो मम ।।

yodhānāṃ daśasāhasraṃ kṛtvā bhāgaṃ mahādyute | sahasraṃ rathināmekameṣa bhāgo mato mama ||

Verse 13

अनेनाहं विधानेन सन्नद्धः सततोत्थितः । क्षपयेयं महत्सैन्यं कालेनानेन भारत ।।

anenāhaṃ vidhānena sannaddhaḥ satatotthitaḥ | kṣapayeyaṃ mahatsainyaṃ kālenānena bhārata ||

Verse 14

मुञ्चेयं यदि वास्त्राणि महान्ति समरे स्थितः । शतसाहस्रघातीनि हन्यां मासेन भारत ।।

muñceyaṃ yadi vāstrāṇi mahānti samare sthitaḥ | śatasāhasraghātīni hanyāṃ māsena bhārata ||

Verse 15

संजय उवाच। श्रुत्वा भीष्मस्य तद्वाक्यं राजा दुर्योधनस्ततः । पर्यपृच्छत राजेन्द्र द्रोणमङ्गिरसां वरम् ।।

saṃjaya uvāca| śrutvā bhīṣmasya tadvākyaṃ rājā duryodhanastataḥ | paryapṛcchata rājendra droṇamaṅgirasāṃ varam ||

Verse 16

आचार्य केन कालेन पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान् । निहन्या इति तं द्रोणः प्रत्युवाच हसन्निव ।।

ācārya kena kālena pāṇḍuputrasya sainikān | nihanyā iti taṃ droṇaḥ pratyuvāca hasanniva ||

Verse 17

स्थविरोऽस्मि महाबाहो मन्दप्राणविचेष्टितः । शस्त्राग्निना निर्दहेयं पाण्डवानामनीकिनीम् ।।

sthaviro'smi mahābāho mandaprāṇaviceṣṭitaḥ | śastrāgninā nirdaheyaṃ pāṇḍavānāmanīkinīm ||

Verse 18

यथा भीष्मः शान्तनवो मासेनेति मतिर्मम । एषा मे परमा शक्तिरेतन्मे परमं बलम् ।।

yathā bhīṣmaḥ śāntanavo māseneti matirmama | eṣā me paramā śaktiretanme paramaṃ balam ||

Verse 19

द्वाभ्यामेव तु मासाभ्यां कृपः शारद्वतोऽब्रवीत्। द्रौणिस्तु दशरात्रेण प्रतिजज्ञे बलक्षयम्। कर्णस्तु पञ्चरात्रेण प्रतिजज्ञे महास्त्रवित्।।

dvābhyāmeva tu māsābhyāṃ kṛpaḥ śāradvato'bravīt| drauṇistu daśarātreṇa pratijajñe balakṣayam| karṇastu pañcarātreṇa pratijajñe mahāstravit||

Verse 20

तच्छ्रुत्वा सूतपुत्रस्य वाक्यं सागरगासुतः। जहास सस्वनं हासं वाक्यं चेदमुवाच ह ।।

tacchrutvā sūtaputrasya vākyaṃ sāgaragāsutaḥ| jahāsa sasvanaṃ hāsaṃ vākyaṃ cedamuvāca ha ||

Verse 21

न हि यावद्रणे पार्थं बाणशङ्खधनुर्धरम्। वासुदेवसमायुक्तं रथेनायान्तमाहवे ।।

na hi yāvadraṇe pārthaṃ bāṇaśaṅkhadhanurdharam| vāsudevasamāyuktaṃ rathenāyāntamāhave ||

Verse 22

समागच्छसि राधेय तेनैवमभिमन्यसे । शक्यमेवं च भूयश्च त्वया वक्तुं यथेष्टतः ।।

samāgacchasi rādheya tenaivamabhimanyase | śakyamevaṃ ca bhūyaśca tvayā vaktuṃ yatheṣṭataḥ ||