Adhyaya 187

Verse 1

अम्बया तपस्तोषितान्महादेवात् जन्मान्तरे पुंस्त्वप्राप्त्या भीष्महननरूपवमुपलभ्याग्नौ प्रवेशः ।। 1 ।। भीष्म उवाच। ततस्ते तापसाः सर्वे तपसे धृतनिश्चयाम्। दृष्ट्वा न्यवर्तयंस्तात किं कार्यमिति चाब्रुवन् ।।

ambayā tapastoṣitānmahādevāt janmāntare puṃstvaprāptyā bhīṣmahananarūpavamupalabhyāgnau praveśaḥ || 1 || bhīṣma uvāca| tataste tāpasāḥ sarve tapase dhṛtaniścayām| dṛṣṭvā nyavartayaṃstāta kiṃ kāryamiti cābruvan ||

Verse 2

तानुवाच ततः कन्या तपोवृद्धानृषींस्तदा । निराकृतास्मि भीष्मेण भ्रंशिता पतिधर्मतः ।।

tānuvāca tataḥ kanyā tapovṛddhānṛṣīṃstadā | nirākṛtāsmi bhīṣmeṇa bhraṃśitā patidharmataḥ ||

Verse 3

वधार्थं तस्य दीक्षा मे न लोकार्थं तपोधनाः । निहत्य भीष्मं गच्छेयं शान्तिमित्येव निश्चयः ।।

vadhārthaṃ tasya dīkṣā me na lokārthaṃ tapodhanāḥ | nihatya bhīṣmaṃ gaccheyaṃ śāntimityeva niścayaḥ ||

Verse 4

यत्कृते दुःखवसतिमिमां प्राप्तऽस्मि शाश्वतीम् । पतिलोकाद्विहीना च नैव स्त्री न पुमानिह ।।

yatkṛte duḥkhavasatimimāṃ prāpta'smi śāśvatīm | patilokādvihīnā ca naiva strī na pumāniha ||

Verse 5

नाहत्वा युधि गाङ्गेयं निवर्तिष्ये तपोधनाः । एष मे हृदि संकल्पो यदिदं कथितं मया ।।

nāhatvā yudhi gāṅgeyaṃ nivartiṣye tapodhanāḥ | eṣa me hṛdi saṃkalpo yadidaṃ kathitaṃ mayā ||

Verse 6

स्त्रीभावे परिनिर्विण्णा पुंस्त्वार्थे कृतनिश्चया । भीष्मे प्रतिचिकीर्षामि नास्मि वार्येति वै पुनः ।।

strībhāve parinirviṇṇā puṃstvārthe kṛtaniścayā | bhīṣme praticikīrṣāmi nāsmi vāryeti vai punaḥ ||

Verse 7

तां देवो दर्शयामास शूलपाणिरुमापतिः । मध्ये तेषां महार्षीणां स्वेन रूपेण तापसीम् ।।

tāṃ devo darśayāmāsa śūlapāṇirumāpatiḥ | madhye teṣāṃ mahārṣīṇāṃ svena rūpeṇa tāpasīm ||

Verse 8

छन्द्यमाना वरेणाथ सा वव्रे मत्पराजयम् । हनिष्यसीति तां देवः प्रत्युवाच मनस्विनीम् ।।

chandyamānā vareṇātha sā vavre matparājayam | haniṣyasīti tāṃ devaḥ pratyuvāca manasvinīm ||

Verse 9

ततः सा पुनरेवाथ कन्या रुद्रमुवाच ह। उपपद्येत्कथं देव स्त्रिया युधि जयो मम ।।

tataḥ sā punarevātha kanyā rudramuvāca ha| upapadyetkathaṃ deva striyā yudhi jayo mama ||

Verse 10

स्त्रीभावेन च मे गाढं मनः शान्तमुमापते । प्रतिश्रुतश्च भूतेश त्वया भीष्मपराजयः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि अम्बोपाख्यानपर्वणि सप्ताशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ।।

strībhāvena ca me gāḍhaṃ manaḥ śāntamumāpate | pratiśrutaśca bhūteśa tvayā bhīṣmaparājayaḥ || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi ambopākhyānaparvaṇi saptāśītyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 11

यथा स सत्यो भवति तथा कुरु वृषध्वज । यथा हन्यां समागम्य भीष्मं शान्तनवं युधि ।।

yathā sa satyo bhavati tathā kuru vṛṣadhvaja | yathā hanyāṃ samāgamya bhīṣmaṃ śāntanavaṃ yudhi ||

Verse 12

तामुवाच महादेवः कन्यां किल वृषध्वजः । न मे वागमृतं प्राह सत्यं भद्रे भविष्यसि ।।

tāmuvāca mahādevaḥ kanyāṃ kila vṛṣadhvajaḥ | na me vāgamṛtaṃ prāha satyaṃ bhadre bhaviṣyasi ||

Verse 13

हनिष्यसि रणे भीष्मं पुरुषत्वं च लप्स्यति ।। स्मरिष्यसि च तत्सर्वं देहमन्यं गता सती ।।

haniṣyasi raṇe bhīṣmaṃ puruṣatvaṃ ca lapsyati || smariṣyasi ca tatsarvaṃ dehamanyaṃ gatā satī ||

Verse 14

द्रुपदस्य कुले जाता भविष्यसि महारथः। शीघ्रास्त्रश्चित्रयोधी च भविष्यसि सुसंमतः ।।

drupadasya kule jātā bhaviṣyasi mahārathaḥ| śīghrāstraścitrayodhī ca bhaviṣyasi susaṃmataḥ ||

Verse 15

यथोक्तमेव कल्याणि सर्वमेतद्भविष्यति। भविष्यसि पुमान्पश्चात्कस्माच्चित्कालपर्ययात् ।।

yathoktameva kalyāṇi sarvametadbhaviṣyati| bhaviṣyasi pumānpaścātkasmāccitkālaparyayāt ||

Verse 16

एवमुक्त्वा महादेवः कपर्दी वृषभध्वजः। पश्यतामेव विप्राणां तत्रैवान्तरधीयत ।।

evamuktvā mahādevaḥ kapardī vṛṣabhadhvajaḥ| paśyatāmeva viprāṇāṃ tatraivāntaradhīyata ||

Verse 17

ततः सा पश्यतां तेषां महर्षीणामनिन्दिता । समाहृत्य वनात्तस्मात्काष्ठानि वरवर्णिनी ।।

tataḥ sā paśyatāṃ teṣāṃ maharṣīṇāmaninditā | samāhṛtya vanāttasmātkāṣṭhāni varavarṇinī ||

Verse 18

चितां कृत्वा सुमहतीं प्रदाय च हुताशनम् । प्रदीप्तेऽग्नौ महाराज रोषदीप्तेन चेतसा ।।

citāṃ kṛtvā sumahatīṃ pradāya ca hutāśanam | pradīpte'gnau mahārāja roṣadīptena cetasā ||

Verse 19

उक्त्वा भीष्मवधायेति प्रविवेश हुताशनम् । ज्येष्ठा काशिसुता राजन्यमुनामभितो नदीम् ।। शान्तं शौर्यधर्मरहितम् ।।

uktvā bhīṣmavadhāyeti praviveśa hutāśanam | jyeṣṭhā kāśisutā rājanyamunāmabhito nadīm || śāntaṃ śauryadharmarahitam ||