Adhyaya 183

Verse 1

सप्रमाणं देवतादिप्रार्थनापूर्वकं शायितस्य भीष्मस्य दिव्यपुरुषैः स्वप्ने समाश्वासनपूर्वकं ज्ञातपूर्वप्रस्वापनास्त्रानुस्मारणम् ।। 1 ।। भीष्म उवाच। ततोऽहं निशि राजेन्द्र प्रणम्य शिरसा तदा। ब्राह्मणानां पितॄणां च देवतानां च सर्वशः ।।

sapramāṇaṃ devatādiprārthanāpūrvakaṃ śāyitasya bhīṣmasya divyapuruṣaiḥ svapne samāśvāsanapūrvakaṃ jñātapūrvaprasvāpanāstrānusmāraṇam || 1 || bhīṣma uvāca| tato'haṃ niśi rājendra praṇamya śirasā tadā| brāhmaṇānāṃ pitṝṇāṃ ca devatānāṃ ca sarvaśaḥ ||

Verse 2

नक्तंचराणां भूतानां राजन्यानां विशांपते। शयनं प्राप्य रहिते मनसा समचिन्तयम् ।।

naktaṃcarāṇāṃ bhūtānāṃ rājanyānāṃ viśāṃpate| śayanaṃ prāpya rahite manasā samacintayam ||

Verse 3

जामदग्न्येन मे युद्धमिदं परमदारुणम् । अहानि च बहून्यद्य वर्तते सुमहात्ययम् ।।

jāmadagnyena me yuddhamidaṃ paramadāruṇam | ahāni ca bahūnyadya vartate sumahātyayam ||

Verse 4

न च रामं महावीर्यं शक्नोमि रणमूर्धनि । विजेतुं समरे विप्रं जामदग्न्यं महाबलम् ।।

na ca rāmaṃ mahāvīryaṃ śaknomi raṇamūrdhani | vijetuṃ samare vipraṃ jāmadagnyaṃ mahābalam ||

Verse 5

यदि शक्यो मया जेतुं जामदग्न्यः प्रतापवान् । दैवतानि प्रसन्नानि दर्शयन्तु निशां मम ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि अम्बोपाख्यानपर्वणि त्र्यशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ।।

yadi śakyo mayā jetuṃ jāmadagnyaḥ pratāpavān | daivatāni prasannāni darśayantu niśāṃ mama || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi ambopākhyānaparvaṇi tryaśītyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 6

ततो निशि च राजेन्द्र प्रसुप्तः शरविक्षतः । दक्षिणेनेह पार्श्वेन प्रभातसमये तदा ।।

tato niśi ca rājendra prasuptaḥ śaravikṣataḥ | dakṣiṇeneha pārśvena prabhātasamaye tadā ||

Verse 7

ततोऽहं विप्रमुख्यैस्तैर्यैरस्मि पतितो रथात्। उत्थापितो धृतश्चैव मा भैरिति च सान्त्वितः ।।

tato'haṃ vipramukhyaistairyairasmi patito rathāt| utthāpito dhṛtaścaiva mā bhairiti ca sāntvitaḥ ||

Verse 8

त एव मां महाराज स्वप्ने दर्शनमेत्य वै । परिवार्याब्रुवन्वाक्यं तन्निबोध कुरूद्वह ।।

ta eva māṃ mahārāja svapne darśanametya vai | parivāryābruvanvākyaṃ tannibodha kurūdvaha ||

Verse 9

उत्तिष्ठ मा भैर्गाङ्गेय न भयं तेऽस्ति किंचन। रक्षामहे त्वां कौरव्य स्वशरीरं हि नो भवान् ।।

uttiṣṭha mā bhairgāṅgeya na bhayaṃ te'sti kiṃcana| rakṣāmahe tvāṃ kauravya svaśarīraṃ hi no bhavān ||

Verse 10

न त्वां रामो रणे जेता जामदग्न्यः कथंचन । त्वमेव समरे रामं विजेता भरतर्षभ ।।

na tvāṃ rāmo raṇe jetā jāmadagnyaḥ kathaṃcana | tvameva samare rāmaṃ vijetā bharatarṣabha ||

Verse 11

इदमस्त्रं सुदयितं प्रत्यभिज्ञास्यते भवान् । विदितं हि तवाप्येतत्पूर्वस्मिन्देहधारणे ।।

idamastraṃ sudayitaṃ pratyabhijñāsyate bhavān | viditaṃ hi tavāpyetatpūrvasmindehadhāraṇe ||

Verse 12

प्राजापत्यं विश्वकृतं प्रस्वापं नाम भारत । न हीदं वेद रामोऽपि पृथिव्यां वा पुमान्क्वचित् ।।

prājāpatyaṃ viśvakṛtaṃ prasvāpaṃ nāma bhārata | na hīdaṃ veda rāmo'pi pṛthivyāṃ vā pumānkvacit ||

Verse 13

तत्स्मरस्व महाबाहो भृशं संयोजयस्व च। उपस्थास्यति राजेन्द्र स्वयमेव तवानघ ।।

tatsmarasva mahābāho bhṛśaṃ saṃyojayasva ca| upasthāsyati rājendra svayameva tavānagha ||

Verse 14

येन सर्वान्महावीर्यान्प्रशासिष्यसि कौरव । न च रामः क्षयं गन्ता तेनास्त्रेण नराधिप ।।

yena sarvānmahāvīryānpraśāsiṣyasi kaurava | na ca rāmaḥ kṣayaṃ gantā tenāstreṇa narādhipa ||

Verse 15

एनसा न तु संयोगं प्राप्स्यसे जातु मानद । स्वप्स्यते जामदग्न्योऽसौ त्वद्बाणबलपीडितः ।।

enasā na tu saṃyogaṃ prāpsyase jātu mānada | svapsyate jāmadagnyo'sau tvadbāṇabalapīḍitaḥ ||

Verse 16

ततो जित्वा त्वमेवैनं पुनरुत्थापयिष्यसि। अस्त्रेण दयितेनाजौ भीष्म संबोधनेन वै ।।

tato jitvā tvamevainaṃ punarutthāpayiṣyasi| astreṇa dayitenājau bhīṣma saṃbodhanena vai ||

Verse 17

एवं कुरुष्व कौरव्य प्रभाते रथमास्थितः। प्रसुप्तं वा मृतं वेति तुल्यं मन्यामहे वयम् ।।

evaṃ kuruṣva kauravya prabhāte rathamāsthitaḥ| prasuptaṃ vā mṛtaṃ veti tulyaṃ manyāmahe vayam ||

Verse 18

न च रामेण मर्तव्यं कदाचिदपि पार्थिव। ततः समुत्पन्नमिदं प्रस्वापं युज्यतामिति ।।

na ca rāmeṇa martavyaṃ kadācidapi pārthiva| tataḥ samutpannamidaṃ prasvāpaṃ yujyatāmiti ||

Verse 19

इत्युक्त्वान्तर्हिता राजन्सर्व एव द्विजोत्तमाः । अष्टौ सदृशरूपास्ते सर्वे भासुरमूर्तयः ।।

ityuktvāntarhitā rājansarva eva dvijottamāḥ | aṣṭau sadṛśarūpāste sarve bhāsuramūrtayaḥ ||