Adhyaya 173

Verse 1

शिखण्डिनोऽसंहरणकारणप्रश्ने तत्कथनाय भीष्मेण दुर्योधनंप्रति अम्बोपाख्यानकथनारम्भः ।। 1 ।। तथा स्वयंवरे स्वेन अम्बादिकन्यात्रयहरणकथनम् ।। 2 ।। दुर्योधनं उवाच। किमर्थं भरतश्रेष्ठ नैव हन्याः शिखण्डिनम् । उद्यतेषुमथो दृष्ट्वा समरेष्वाततायिनम् ।।

śikhaṇḍino'saṃharaṇakāraṇapraśne tatkathanāya bhīṣmeṇa duryodhanaṃprati ambopākhyānakathanārambhaḥ || 1 || tathā svayaṃvare svena ambādikanyātrayaharaṇakathanam || 2 || duryodhanaṃ uvāca| kimarthaṃ bharataśreṣṭha naiva hanyāḥ śikhaṇḍinam | udyateṣumatho dṛṣṭvā samareṣvātatāyinam ||

Verse 2

पूर्वमुक्त्वा महाबाहो पाञ्चालान्सह सोमकैः । हनिष्यामीति गाङ्गेय तन्मे ब्रूहि पितामह ।।

pūrvamuktvā mahābāho pāñcālānsaha somakaiḥ | haniṣyāmīti gāṅgeya tanme brūhi pitāmaha ||

Verse 3

भीष्म उवाच। श्रृणु दुर्योधन कथां सहैभिर्वसुधाधिपैः । यदर्थं युधि संप्रेक्ष्य नाहं हन्यां शिखण्डिनम् ।।

bhīṣma uvāca| śrṛṇu duryodhana kathāṃ sahaibhirvasudhādhipaiḥ | yadarthaṃ yudhi saṃprekṣya nāhaṃ hanyāṃ śikhaṇḍinam ||

Verse 4

महाराजो मम पिता शान्तनुर्लोकविश्रुतः । दिष्टान्तमाप धर्मात्मा समये भरतर्षभ ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि अम्बोपाख्यानपर्वणि त्रिसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः ।।

mahārājo mama pitā śāntanurlokaviśrutaḥ | diṣṭāntamāpa dharmātmā samaye bharatarṣabha || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi ambopākhyānaparvaṇi trisaptatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 5

ततोऽहं भरतश्रेष्ठ प्रतिज्ञां परिपालयन् । चित्राङ्गदं भ्रातरं वै महाराज्येऽभ्यपेचयम् ।।

tato'haṃ bharataśreṣṭha pratijñāṃ paripālayan | citrāṅgadaṃ bhrātaraṃ vai mahārājye'bhyapecayam ||

Verse 6

तस्मिंश्च निधनं प्राप्ते सत्यवत्या मते स्थितः । विचित्रवीर्यं राजानमभ्यषिञ्चं यथाविधि ।।

tasmiṃśca nidhanaṃ prāpte satyavatyā mate sthitaḥ | vicitravīryaṃ rājānamabhyaṣiñcaṃ yathāvidhi ||

Verse 7

मयाऽभिषिक्तो राजेन्द्र यवीयानपि धर्मतः । विचित्रवीर्यो धर्मात्मा मामेव समुदैक्षत ।।

mayā'bhiṣikto rājendra yavīyānapi dharmataḥ | vicitravīryo dharmātmā māmeva samudaikṣata ||

Verse 8

तस्य दारक्रियां तात चिकीर्षुरहमप्युत । अनुरूपादिव कुलादित्येव च मनो दधे ।।

tasya dārakriyāṃ tāta cikīrṣurahamapyuta | anurūpādiva kulādityeva ca mano dadhe ||

Verse 9

तथाऽश्रौषं महाबाहो तिस्रः कन्याः स्वयंवरे । रूपेणाप्रतिमाः सर्वाः काशिराजसुतास्तदा । अम्बां चैवाम्बिकां चैव तथैवाम्बालिकामपि ।।

tathā'śrauṣaṃ mahābāho tisraḥ kanyāḥ svayaṃvare | rūpeṇāpratimāḥ sarvāḥ kāśirājasutāstadā | ambāṃ caivāmbikāṃ caiva tathaivāmbālikāmapi ||

Verse 10

राजानश्च समाहूताः पृथिव्यां भरतर्षभ। अम्बा ज्येष्ठाभवत्तासामम्बिका त्वथ मध्यमा ।।

rājānaśca samāhūtāḥ pṛthivyāṃ bharatarṣabha| ambā jyeṣṭhābhavattāsāmambikā tvatha madhyamā ||

Verse 11

अम्बालिका च राजेन्द्र राजकन्या यवीयसी । सोऽहमेकरथेनैव गतः काशिपतेः पुरीम् ।।

ambālikā ca rājendra rājakanyā yavīyasī | so'hamekarathenaiva gataḥ kāśipateḥ purīm ||

Verse 12

अपश्यं ता महाबाहो तिस्रः कन्याः स्वलङ्कृताः। राज्ञश्चैव समाहूतान्पार्थिवान्पृथिवीपते ।।

apaśyaṃ tā mahābāho tisraḥ kanyāḥ svalaṅkṛtāḥ| rājñaścaiva samāhūtānpārthivānpṛthivīpate ||

Verse 13

ततोऽहं तान्नृपान्सर्वानाहूय समरे स्थितान्। रथमारोपयाञ्चक्रे कन्यास्ता भरतर्षभ ।।

tato'haṃ tānnṛpānsarvānāhūya samare sthitān| rathamāropayāñcakre kanyāstā bharatarṣabha ||

Verse 14

वीर्यशुल्काश्च ता ज्ञात्वा समारोप्य रथं तदा। अवोचं पार्थिवान्सर्वानहं तत्र समागतान्। भीष्मः शान्तनवः कन्या हरतीति पुनःपुनः ।।

vīryaśulkāśca tā jñātvā samāropya rathaṃ tadā| avocaṃ pārthivānsarvānahaṃ tatra samāgatān| bhīṣmaḥ śāntanavaḥ kanyā haratīti punaḥpunaḥ ||

Verse 15

ते यतध्वं परं शक्त्या सर्वे मोक्षाय पार्थिवाः । प्रसह्य हि हराम्येष मिषतां वो नरर्षभाः ।।

te yatadhvaṃ paraṃ śaktyā sarve mokṣāya pārthivāḥ | prasahya hi harāmyeṣa miṣatāṃ vo nararṣabhāḥ ||

Verse 16

ततस्ते पृथिवीपालाः समुत्पतुरुदायुधाः । योगो योग इति क्रुद्धाः सारथीनभ्यचोदयन् ।।

tataste pṛthivīpālāḥ samutpaturudāyudhāḥ | yogo yoga iti kruddhāḥ sārathīnabhyacodayan ||

Verse 17

ते रथैर्गसङ्काशैर्गजैश्च गजयोधिनः। पुष्टैश्वाश्वैर्महीपालाः समुत्पेतुरुदायुधाः ।।

te rathairgasaṅkāśairgajaiśca gajayodhinaḥ| puṣṭaiśvāśvairmahīpālāḥ samutpeturudāyudhāḥ ||

Verse 18

ततस्ते मां महीपालाः सर्व एव विशां पते। रथव्रातेन महता सर्वतः पर्यवारयन् ।।

tataste māṃ mahīpālāḥ sarva eva viśāṃ pate| rathavrātena mahatā sarvataḥ paryavārayan ||

Verse 19

तानहं शरवर्षेण समन्तात्पर्यवारयम् । सर्वान्नृपांश्चाप्यजयं देवराडिव दानवान् ।।

tānahaṃ śaravarṣeṇa samantātparyavārayam | sarvānnṛpāṃścāpyajayaṃ devarāḍiva dānavān ||

Verse 20

अपातयं शरैर्दीप्तैः प्रहसन्भरतर्षभ । तेषामापततां चित्रान्ध्वजान्हेमपरिष्कृतान् ।।

apātayaṃ śarairdīptaiḥ prahasanbharatarṣabha | teṣāmāpatatāṃ citrāndhvajānhemapariṣkṛtān ||

Verse 21

एकैकेन हि बाणेन भूमौ पातितवानहम् । हयांस्तेषां गजांश्चैव सारथींश्चाप्यहं रणे ।।

ekaikena hi bāṇena bhūmau pātitavānaham | hayāṃsteṣāṃ gajāṃścaiva sārathīṃścāpyahaṃ raṇe ||

Verse 22

ते निवृत्ताश्च भग्नाश्च दृष्ट्वा तल्लाघवं मम। प्रणिपेतुश्च सर्वे वै प्रशशंसुश्च पार्थिवाः।।

te nivṛttāśca bhagnāśca dṛṣṭvā tallāghavaṃ mama| praṇipetuśca sarve vai praśaśaṃsuśca pārthivāḥ||

Verse 23

तत आदाय ताः कन्या नृपतींश्च विसृज्य तान्। अथाऽहं हास्तिनपुरमायां जित्वा महीक्षितः ।।

tata ādāya tāḥ kanyā nṛpatīṃśca visṛjya tān| athā'haṃ hāstinapuramāyāṃ jitvā mahīkṣitaḥ ||

Verse 24

ततोऽहं ताश्च कन्या वै भ्रातुरर्थाय भारत। तच्च कर्म महाबाहो सत्यवत्यै न्यवेदयम् ।।

tato'haṃ tāśca kanyā vai bhrāturarthāya bhārata| tacca karma mahābāho satyavatyai nyavedayam ||