Adhyaya 153

Verse 1

कर्णादीन्प्रति दुर्योधनेन सांग्रामिकसामग्रीसंपादनचोदनम् ।। 1 ।। तच्चोदनया राज्ञां सेनाभिः सह कुरुक्षेत्रप्रस्थानम् ।। 2 ।। जनमेजय उवाच। युधिष्ठिरं सहानीकमुपायान्तं युयुत्सया। सन्निविष्टं कुरुक्षेत्रे वासुदेवेन पालितम् ।।

karṇādīnprati duryodhanena sāṃgrāmikasāmagrīsaṃpādanacodanam || 1 || taccodanayā rājñāṃ senābhiḥ saha kurukṣetraprasthānam || 2 || janamejaya uvāca| yudhiṣṭhiraṃ sahānīkamupāyāntaṃ yuyutsayā| sanniviṣṭaṃ kurukṣetre vāsudevena pālitam ||

Verse 2

विराटद्रुपदाभ्यां च सपुत्राभ्यां समन्वितम् । केकयैर्वृष्णिभिश्चैव पार्थिवैः शतशो वृतम् ।।

virāṭadrupadābhyāṃ ca saputrābhyāṃ samanvitam | kekayairvṛṣṇibhiścaiva pārthivaiḥ śataśo vṛtam ||

Verse 3

महेन्द्रमिव चादित्यैरभिगुप्तं महारथैः। श्रुत्वा दुर्योधनो राजा किं कार्यं प्रत्यपद्यत ।।

mahendramiva cādityairabhiguptaṃ mahārathaiḥ| śrutvā duryodhano rājā kiṃ kāryaṃ pratyapadyata ||

Verse 4

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण महामते। संभ्रमे तुमुले तस्मिन्यदासीत्कुरुजाङ्गले ।।

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa mahāmate| saṃbhrame tumule tasminyadāsītkurujāṅgale ||

Verse 5

व्यथयेयुरिमे देवान्सेन्द्रानपि समागमे । पाण्डवा वासुदेवश्च विराटद्रुपदौ तथा ।।

vyathayeyurime devānsendrānapi samāgame | pāṇḍavā vāsudevaśca virāṭadrupadau tathā ||

Verse 6

धृष्टद्युम्नश्च पाञ्चाल्यः शिखण्डी च महारथः । युधामन्युश्च विक्रान्तो देवैरपि दुरासदः ।।

dhṛṣṭadyumnaśca pāñcālyaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ | yudhāmanyuśca vikrānto devairapi durāsadaḥ ||

Verse 7

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन । कुरूणां पाण्डवानां च यद्यदासीद्विचेष्टितम् ।।

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa tapodhana | kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yadyadāsīdviceṣṭitam ||

Verse 8

वैशंपायन उवाच। प्रतियाते तु दाशार्हे राजा दुर्योधनस्तदा। कर्णं दुःशासनं चैव शकुनिं चाब्रवीदिदम् ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| pratiyāte tu dāśārhe rājā duryodhanastadā| karṇaṃ duḥśāsanaṃ caiva śakuniṃ cābravīdidam ||

Verse 9

अकृतेनैव कार्येण गतः पार्थानधोक्षजः । स एनान्मन्युनाविष्टो ध्रुवं धक्ष्यत्यसंशयम् ।।

akṛtenaiva kāryeṇa gataḥ pārthānadhokṣajaḥ | sa enānmanyunāviṣṭo dhruvaṃ dhakṣyatyasaṃśayam ||

Verse 10

इष्टो हि वासुदेवस्य पाण्डवैर्मम विग्रहः । भीमसेनार्जुनौ चैव दाशार्हस्य मते स्थितौ ।।

iṣṭo hi vāsudevasya pāṇḍavairmama vigrahaḥ | bhīmasenārjunau caiva dāśārhasya mate sthitau ||

Verse 11

अजातशत्रुरत्यर्थं भीमसेनवशानुगः। निकृतश्च मया पूर्वं सह सर्वैः सहोदरैः ।।

ajātaśatruratyarthaṃ bhīmasenavaśānugaḥ| nikṛtaśca mayā pūrvaṃ saha sarvaiḥ sahodaraiḥ ||

Verse 12

विराटद्रुपदौ चैव कृतवैरौ मया सह । तौ च सेनाप्रणेतारौ वासुदेववशानुगौ ।।

virāṭadrupadau caiva kṛtavairau mayā saha | tau ca senāpraṇetārau vāsudevavaśānugau ||

Verse 13

भविता विग्रहः सोयं तुमुलो लोमहर्षणः । तस्मात्साङ्ग्रामिकं सर्वं कारयध्वमतन्द्रिताः ।।

bhavitā vigrahaḥ soyaṃ tumulo lomaharṣaṇaḥ | tasmātsāṅgrāmikaṃ sarvaṃ kārayadhvamatandritāḥ ||

Verse 14

शिबिराणि कुरुक्षेत्रे क्रियन्तां वसुधाधिपाः । स्वपर्याप्तावकाशानि दुरादेयानि शत्रुभिः ।।

śibirāṇi kurukṣetre kriyantāṃ vasudhādhipāḥ | svaparyāptāvakāśāni durādeyāni śatrubhiḥ ||

Verse 15

आसन्नजलकोष्ठानि शतशोथ सहस्रशः । अच्छेद्याहारमार्गाणि बन्धोच्छ्रयचितानि च । ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सैन्यनिर्याणपर्वणि त्रिपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ।।

āsannajalakoṣṭhāni śataśotha sahasraśaḥ | acchedyāhāramārgāṇi bandhocchrayacitāni ca | || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi sainyaniryāṇaparvaṇi tripañcāśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 16

विविधायुधपूर्णानि पताकाध्वजवन्ति च। समाश्च तेषां पन्थानः क्रियन्तां नगराद्बहिः ।।

vividhāyudhapūrṇāni patākādhvajavanti ca| samāśca teṣāṃ panthānaḥ kriyantāṃ nagarādbahiḥ ||

Verse 17

प्रयाणं घुष्यतामद्य श्वोभूत इति माचिरम् । वैशंपायन उवाच। ते तथेति प्रतिज्ञाय श्वोभूते चक्रिरे तथा ।।

prayāṇaṃ ghuṣyatāmadya śvobhūta iti māciram | vaiśaṃpāyana uvāca| te tatheti pratijñāya śvobhūte cakrire tathā ||

Verse 18

हृष्टरूपा महात्मानो निवासाय महीक्षिताम् । ततस्ते पार्थिवाः सर्वे तच्छ्रुत्वा राजशासनम् ।।

hṛṣṭarūpā mahātmāno nivāsāya mahīkṣitām | tataste pārthivāḥ sarve tacchrutvā rājaśāsanam ||

Verse 19

आसनेभ्यो महार्हेभ्य उदतिष्ठन्नमर्षिताः । बाहून्परिघसङ्काशान्संस्पृशन्तः शनैः शनैः ।।

āsanebhyo mahārhebhya udatiṣṭhannamarṣitāḥ | bāhūnparighasaṅkāśānsaṃspṛśantaḥ śanaiḥ śanaiḥ ||

Verse 20

काञ्चनाङ्गददीप्तांश्च चन्दनागरुभूषितान्। उष्णीषाणि नियच्छन्तः पुण्डरीकनिभै करैः। अन्तरीयोत्तरीयाणि भूषणानि च सर्वशः ।। आसन्नजला कोष्ठाः कक्ष्या येषु तानि तथा। अच्छेद्यः शत्रुभिरनिर्वार्य आहार आहरणं वस्तूनां मार्गाश्च येषु तानि अच्छेद्याहारमार्गाणि ।।

kāñcanāṅgadadīptāṃśca candanāgarubhūṣitān| uṣṇīṣāṇi niyacchantaḥ puṇḍarīkanibhai karaiḥ| antarīyottarīyāṇi bhūṣaṇāni ca sarvaśaḥ || āsannajalā koṣṭhāḥ kakṣyā yeṣu tāni tathā| acchedyaḥ śatrubhiranirvārya āhāra āharaṇaṃ vastūnāṃ mārgāśca yeṣu tāni acchedyāhāramārgāṇi ||

Verse 21

ते रथान्रथिनः श्रेष्ठा हयांश्च हयकोविदाः। सज्जयन्ति स्म नागांश्च नागशिक्षास्वनुष्ठिताः ।।

te rathānrathinaḥ śreṣṭhā hayāṃśca hayakovidāḥ| sajjayanti sma nāgāṃśca nāgaśikṣāsvanuṣṭhitāḥ ||

Verse 22

अथ वर्माणि चित्राणि काञ्चनानि बहूनि च । विविधानि च शस्त्राणि चक्रुः सर्वाणि सर्वशः ।।

atha varmāṇi citrāṇi kāñcanāni bahūni ca | vividhāni ca śastrāṇi cakruḥ sarvāṇi sarvaśaḥ ||

Verse 23

पदातयश्च पुरुषाः शस्त्राणि विविधानि च। उपाजह्रुः शरीरेषु हेमचित्राण्यनेकशः ।।

padātayaśca puruṣāḥ śastrāṇi vividhāni ca| upājahruḥ śarīreṣu hemacitrāṇyanekaśaḥ ||

Verse 24

तदुत्सव इवोदग्रं संप्रहृष्टनरावृतम् । नगरं धार्तराष्ट्रस्य भारतासीत्समाकुलम् ।।

tadutsava ivodagraṃ saṃprahṛṣṭanarāvṛtam | nagaraṃ dhārtarāṣṭrasya bhāratāsītsamākulam ||

Verse 25

जनौघसलिलावर्तो रथनागाश्वमीनवान् । शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषः कोशसञ्चयरत्नवान् ।।

janaughasalilāvarto rathanāgāśvamīnavān | śaṅkhadundubhinirghoṣaḥ kośasañcayaratnavān ||

Verse 26

चित्राभरणवर्मोर्मिः शस्त्रनिर्मलफेनवान् । प्रासादमालाद्रिवृतो रथ्यापणमहाह्रदः ।।

citrābharaṇavarmormiḥ śastranirmalaphenavān | prāsādamālādrivṛto rathyāpaṇamahāhradaḥ ||

Verse 27

योधचन्द्रोदयोद्भूतः कुरुराजमहार्णवः । व्यदृश्यत तदा राजंश्चन्द्रोदय इवोदधिः ।।

yodhacandrodayodbhūtaḥ kururājamahārṇavaḥ | vyadṛśyata tadā rājaṃścandrodaya ivodadhiḥ ||