Adhyaya 152

Verse 1

युधिष्ठिरेण कुरुक्षेत्रे समुचितदेशे सेनानां निवेशनम् ।। 1 ।। धृष्टद्युम्नादिभिः सर्वेषां पृथक्पृथक्शिबिरनिर्मापणम् ।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। ततो देशे समे स्निग्धे प्रभूतयवसेन्धने। निवेशयामास तदा सेनां राजा युधिष्ठिरः ।।

yudhiṣṭhireṇa kurukṣetre samucitadeśe senānāṃ niveśanam || 1 || dhṛṣṭadyumnādibhiḥ sarveṣāṃ pṛthakpṛthakśibiranirmāpaṇam || 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| tato deśe same snigdhe prabhūtayavasendhane| niveśayāmāsa tadā senāṃ rājā yudhiṣṭhiraḥ ||

Verse 2

परिहृत्य श्मशानानि देवतायतनानि च। आश्रमांश्च महर्षीणां तीर्थान्यायतनानि च ।।

parihṛtya śmaśānāni devatāyatanāni ca| āśramāṃśca maharṣīṇāṃ tīrthānyāyatanāni ca ||

Verse 3

मधुरानूषरे देशे शुचौ पुण्ये महामतिः । निवेशं कारयामास कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।।

madhurānūṣare deśe śucau puṇye mahāmatiḥ | niveśaṃ kārayāmāsa kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||

Verse 4

ततश्च पुनरुत्थाय सुखी विश्रान्तवाहनः । प्रययौ पृथिवीपालैर्वृतः शतसहस्रशः ।।

tataśca punarutthāya sukhī viśrāntavāhanaḥ | prayayau pṛthivīpālairvṛtaḥ śatasahasraśaḥ ||

Verse 5

विद्राव्य शतशो गुल्मान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान् । पर्यक्रामत्समन्ताच्च पार्थेन सह केशवः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सैन्यनिर्याणपर्वणि द्विपञ्चशदधिकशततमोऽध्यायः ।।

vidrāvya śataśo gulmāndhārtarāṣṭrasya sainikān | paryakrāmatsamantācca pārthena saha keśavaḥ || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi sainyaniryāṇaparvaṇi dvipañcaśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 6

शिबिरं मापयामास धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः। सात्यकिश्च रथोदारो युयुधानश्च वीर्यवान् ।।

śibiraṃ māpayāmāsa dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ| sātyakiśca rathodāro yuyudhānaśca vīryavān ||

Verse 7

आसाद्य सरितं पुण्यां कुरुक्षेत्रे हिरण्वतीम् । सूपतीर्थां शुचिजलां शर्करापङ्कवर्जिताम् ।। गुल्मान् सैनिकसङ्घान् ।।

āsādya saritaṃ puṇyāṃ kurukṣetre hiraṇvatīm | sūpatīrthāṃ śucijalāṃ śarkarāpaṅkavarjitām || gulmān sainikasaṅghān ||

Verse 8

खानयामास परिखां केशवस्त्रत्र भारत । गुप्त्यर्थमपि चादिश्य बलं तत्र न्यवेशयत् ।।

khānayāmāsa parikhāṃ keśavastratra bhārata | guptyarthamapi cādiśya balaṃ tatra nyaveśayat ||

Verse 9

विधिर्यः शिबिरस्यासीत्पाण्डवानां महात्मनाम् । तद्विधानि नरेन्द्राणां कारयामास केशवः ।। सूपतीर्थां शोभनोपकण्ठाम् ।।

vidhiryaḥ śibirasyāsītpāṇḍavānāṃ mahātmanām | tadvidhāni narendrāṇāṃ kārayāmāsa keśavaḥ || sūpatīrthāṃ śobhanopakaṇṭhām ||

Verse 10

प्रभूततरकाष्ठानि दुराधर्षतराणि च। भक्ष्यभोज्यान्नपानानि शतशोऽथ सहस्रशः ।।

prabhūtatarakāṣṭhāni durādharṣatarāṇi ca| bhakṣyabhojyānnapānāni śataśo'tha sahasraśaḥ ||

Verse 11

शिबिराणि महार्हाणि राज्ञां तत्र पृथक्पृथक् । विमानानीव राजेन्द्र निविष्टानि महीतले ।।

śibirāṇi mahārhāṇi rājñāṃ tatra pṛthakpṛthak | vimānānīva rājendra niviṣṭāni mahītale ||

Verse 12

तत्रासञ्शिल्पिनः प्राज्ञाः शतशो दत्तवेतनाः। सर्वापकरणैर्युक्ता वैद्याः शास्त्रविशारदाः ।।

tatrāsañśilpinaḥ prājñāḥ śataśo dattavetanāḥ| sarvāpakaraṇairyuktā vaidyāḥ śāstraviśāradāḥ ||

Verse 13

ज्याधनुर्वर्मशस्त्राणां तथैव मधुसर्पिषोः । ससर्जरकसपांसूनां राशयः पर्वतोपमाः ।।

jyādhanurvarmaśastrāṇāṃ tathaiva madhusarpiṣoḥ | sasarjarakasapāṃsūnāṃ rāśayaḥ parvatopamāḥ ||

Verse 14

बहूदकं सुयवसं तुषाङ्गारसमन्वितम् । शिबिरे शिबिरे राजा सञ्चकार युधिष्ठिरः ।।

bahūdakaṃ suyavasaṃ tuṣāṅgārasamanvitam | śibire śibire rājā sañcakāra yudhiṣṭhiraḥ ||

Verse 15

महायन्त्राणि नाराचास्तोमराणि परश्वधाः। धनूंषि कवचादीनि ऋष्टयस्तूणसंयुताः ।।

mahāyantrāṇi nārācāstomarāṇi paraśvadhāḥ| dhanūṃṣi kavacādīni ṛṣṭayastūṇasaṃyutāḥ ||

Verse 16

गजाः कण्टकसन्नाहा लोहवर्मोत्तरच्छदाः। दृश्यन्ते तत्र गिर्याभाः सहस्रशतयोधिनः ।। तद्विधानि शिबिराणि ।।

gajāḥ kaṇṭakasannāhā lohavarmottaracchadāḥ| dṛśyante tatra giryābhāḥ sahasraśatayodhinaḥ || tadvidhāni śibirāṇi ||

Verse 17

निविष्टान्पाण्डवांस्तत्र ज्ञात्वा मित्राणि भारत । अभिसस्रुर्यथादेशं सबलाः सहवाहनाः ।।

niviṣṭānpāṇḍavāṃstatra jñātvā mitrāṇi bhārata | abhisasruryathādeśaṃ sabalāḥ sahavāhanāḥ ||

Verse 18

चरितब्रह्मचर्यास्ते सोमपा भूरिदक्षिणाः। जयाय पाण्डुपुत्राणां समाजग्मुर्महीक्षितः ।।

caritabrahmacaryāste somapā bhūridakṣiṇāḥ| jayāya pāṇḍuputrāṇāṃ samājagmurmahīkṣitaḥ ||

Verse 19

कण्टकसन्नाहाः येषां स्पर्शमात्रादपि गजान्तराणां कण्टकवेधो भवति तादृशाः सन्नाहाः कवचानि। कण्टकैः कवचैः सन्नहनं येषामिति प्राञ्चः ।।

kaṇṭakasannāhāḥ yeṣāṃ sparśamātrādapi gajāntarāṇāṃ kaṇṭakavedho bhavati tādṛśāḥ sannāhāḥ kavacāni| kaṇṭakaiḥ kavacaiḥ sannahanaṃ yeṣāmiti prāñcaḥ ||