Adhyaya 146

Verse 1

सूर्येण कर्णंप्रति कुन्तीवचनस्वीकरणविधानम् ।। 1 ।। कर्णेन कुन्तींप्रति सोपालम्भं दुर्योधनपरित्यागस्य सयुक्तिकमनौचेत्यकथनपूर्वकं अर्जुनवर्जं पाण्डवासंहरणप्रतिज्ञानम् ।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। ततः सूर्यान्निश्चरितां कर्णः शुश्राव भारतीम्। दुरत्ययां प्रणयिनीं पितृवद्भास्करेरिताम् ।।

sūryeṇa karṇaṃprati kuntīvacanasvīkaraṇavidhānam || 1 || karṇena kuntīṃprati sopālambhaṃ duryodhanaparityāgasya sayuktikamanaucetyakathanapūrvakaṃ arjunavarjaṃ pāṇḍavāsaṃharaṇapratijñānam || 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| tataḥ sūryānniścaritāṃ karṇaḥ śuśrāva bhāratīm| duratyayāṃ praṇayinīṃ pitṛvadbhāskareritām ||

Verse 2

सूर्य उवाच। सत्यमाह पृथा वाक्यं कर्ण मातृवचः कुरु। श्रेयस्ते स्यान्नरव्याघ्र सर्वमाचरतस्तथा ।।

sūrya uvāca| satyamāha pṛthā vākyaṃ karṇa mātṛvacaḥ kuru| śreyaste syānnaravyāghra sarvamācaratastathā ||

Verse 3

वैशंपायन उवाच। एवमुक्तस्य मात्रा च स्वयं पित्रा च भानुना । चचाल नैव कर्णस्य मतिः सत्यधृतेस्तदा ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktasya mātrā ca svayaṃ pitrā ca bhānunā | cacāla naiva karṇasya matiḥ satyadhṛtestadā ||

Verse 4

कर्ण उवाच। न चैतच्छ्रद्दधे वाक्यं क्षत्रिये भाषितं त्वया। धर्मद्वारं ममैतत्स्यान्नियोगकरणं तव ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि षट्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ।।

karṇa uvāca| na caitacchraddadhe vākyaṃ kṣatriye bhāṣitaṃ tvayā| dharmadvāraṃ mamaitatsyānniyogakaraṇaṃ tava || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi ṣaṭcatvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 5

अकरोन्मयि यत्पापं भवती सुमहात्ययम् । अपाकीर्णोऽस्मि यन्मातस्तद्यशःकीर्तिनाशनम् ।। न श्रद्दधे कर्तव्यत्वेन न मन्ये। धर्मद्वारं विपरीतलक्षणया धर्मापगमद्वारम्। तव नियोगकरणं त्वदाज्ञप्तार्थानुष्ठानम् ।।

akaronmayi yatpāpaṃ bhavatī sumahātyayam | apākīrṇo'smi yanmātastadyaśaḥkīrtināśanam || na śraddadhe kartavyatvena na manye| dharmadvāraṃ viparītalakṣaṇayā dharmāpagamadvāram| tava niyogakaraṇaṃ tvadājñaptārthānuṣṭhānam ||

Verse 6

अहं चेत्क्षत्रियो जातो न प्राप्तः क्षत्रसत्क्रियाम् । त्वत्कृते किं नु पापीयः शत्रुः कुर्यान्ममाहितम् ।। सुमहात्ययं सुमहान् अत्ययो जातिभ्रंशाख्यो विनाशो यस्मात्। अपाकीर्णस्त्यक्तः ।।

ahaṃ cetkṣatriyo jāto na prāptaḥ kṣatrasatkriyām | tvatkṛte kiṃ nu pāpīyaḥ śatruḥ kuryānmamāhitam || sumahātyayaṃ sumahān atyayo jātibhraṃśākhyo vināśo yasmāt| apākīrṇastyaktaḥ ||

Verse 7

क्रियाकाले त्वनुक्रोशमकृत्वा त्वमिमं मम। हीनसंस्क्रासमयमद्य मां समचूचुदः ।। त्वत्कृते त्वत्सुखार्थं कानीनो गर्भः प्रकटो माभूदिति हेतोरहं क्षत्रसत्क्रियां चेन्न प्राप्तस्तर्हि त्वदन्यः कः शत्रुः किं ममाहितं पापीय इति इतोपि पापतरं कुर्यान्न कोऽपीत्यर्थः ।।

kriyākāle tvanukrośamakṛtvā tvamimaṃ mama| hīnasaṃskrāsamayamadya māṃ samacūcudaḥ || tvatkṛte tvatsukhārthaṃ kānīno garbhaḥ prakaṭo mābhūditi hetorahaṃ kṣatrasatkriyāṃ cenna prāptastarhi tvadanyaḥ kaḥ śatruḥ kiṃ mamāhitaṃ pāpīya iti itopi pāpataraṃ kuryānna ko'pītyarthaḥ ||

Verse 8

न वै मम हितं पूर्वं मातृवच्चेष्टितं त्वया। सा मां संबोधयस्यद्य केवलात्महितैषिणी ।।

na vai mama hitaṃ pūrvaṃ mātṛvacceṣṭitaṃ tvayā| sā māṃ saṃbodhayasyadya kevalātmahitaiṣiṇī ||

Verse 9

कृष्णेन सहितात्को वै न व्यथेत धनंजयात्। कोद्य भीतं न मां विद्यात्पर्थानां समितिं गतम् ।।

kṛṣṇena sahitātko vai na vyatheta dhanaṃjayāt| kodya bhītaṃ na māṃ vidyātparthānāṃ samitiṃ gatam ||

Verse 10

अभ्राता विदितः पूर्वं युद्धकाले प्रकाशितः । पाण्डवान्यदि गच्छामि किं मां क्षत्रं वदिष्यति ।।

abhrātā viditaḥ pūrvaṃ yuddhakāle prakāśitaḥ | pāṇḍavānyadi gacchāmi kiṃ māṃ kṣatraṃ vadiṣyati ||

Verse 11

सर्वकामैः संविभक्तः पूजितश्च यथासुखम् । अहं वै धार्तराष्ट्राणां कुर्यां तदफलं कथम् ।।

sarvakāmaiḥ saṃvibhaktaḥ pūjitaśca yathāsukham | ahaṃ vai dhārtarāṣṭrāṇāṃ kuryāṃ tadaphalaṃ katham ||

Verse 12

उपनह्य परैर्वैरं ये मां नित्यमुपासते । नमस्कुर्वन्ति च सदा वसवो वासवं यथा ।। क्रियाकाले क्षत्रियोचितसंस्कारकाले। अनुक्रोशं दयाम्। समचूचुदः स्वकार्यार्थं प्रेरितवत्यनि ।।

upanahya parairvairaṃ ye māṃ nityamupāsate | namaskurvanti ca sadā vasavo vāsavaṃ yathā || kriyākāle kṣatriyocitasaṃskārakāle| anukrośaṃ dayām| samacūcudaḥ svakāryārthaṃ preritavatyani ||

Verse 13

मम प्राणेन ये शत्रूञ्शक्ताः प्रतिसमासितुम्। मन्यन्ते ते कथं तेषामहं छिन्द्यां मनोरथम् ।। उपनह्य बध्वा ।।

mama prāṇena ye śatrūñśaktāḥ pratisamāsitum| manyante te kathaṃ teṣāmahaṃ chindyāṃ manoratham || upanahya badhvā ||

Verse 14

मया प्लवेन संग्रामं तितीर्षन्ति दुरत्ययम्। अपारे पारकामा ये त्यजेयं तानहं कथम् ।।

mayā plavena saṃgrāmaṃ titīrṣanti duratyayam| apāre pārakāmā ye tyajeyaṃ tānahaṃ katham ||

Verse 15

अयं हि कालः संप्राप्तो धार्तराष्ट्रोपजीविनाम् । निर्वेष्टव्यं मया तत्र प्राणानपरिरक्षता ।। प्रतिसमासितुं जेतुम् ।।

ayaṃ hi kālaḥ saṃprāpto dhārtarāṣṭropajīvinām | nirveṣṭavyaṃ mayā tatra prāṇānaparirakṣatā || pratisamāsituṃ jetum ||

Verse 16

कृतार्थाः सुभृता ये हि कृत्यकाले ह्युपस्थिते। अनवेक्ष्य कृतं पापा विकुर्वन्त्यनवस्थिताः ।।

kṛtārthāḥ subhṛtā ye hi kṛtyakāle hyupasthite| anavekṣya kṛtaṃ pāpā vikurvantyanavasthitāḥ ||

Verse 17

राजकिल्बिषिणां तेषां भर्तृपिण्डापहारिणाम्। नैवायं न परो लोको विद्यते पापकर्मणाम्।

rājakilbiṣiṇāṃ teṣāṃ bhartṛpiṇḍāpahāriṇām| naivāyaṃ na paro loko vidyate pāpakarmaṇām|

Verse 18

धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामर्थे योत्स्यामि ते सुतैः । बलं च शक्तिं चास्थाय न वै त्वय्यनृतं वदे।।

dhṛtarāṣṭrasya putrāṇāmarthe yotsyāmi te sutaiḥ | balaṃ ca śaktiṃ cāsthāya na vai tvayyanṛtaṃ vade||

Verse 19

आनृशंस्यमथो वृत्तं रक्षन्सत्पुरुषोचितम्। अतोऽर्थकरमप्येतन्न करोम्यद्य ते वचः ।।

ānṛśaṃsyamatho vṛttaṃ rakṣansatpuruṣocitam| ato'rthakaramapyetanna karomyadya te vacaḥ ||

Verse 20

न च तेऽयं समारम्भो मयि मोघो भविष्यति। वध्यान्विषह्यान्संग्रामे न हनिष्यामि ते सुतान् ।। निर्वेष्टव्यं आनृण्यं कर्तव्यम् ।।

na ca te'yaṃ samārambho mayi mogho bhaviṣyati| vadhyānviṣahyānsaṃgrāme na haniṣyāmi te sutān || nirveṣṭavyaṃ ānṛṇyaṃ kartavyam ||

Verse 21

युधिष्ठिरं च भीमं च यमौ चैवार्जुनादृते । अर्जुनेन समं युद्धमपि यौधिष्ठिरे बले ।।

yudhiṣṭhiraṃ ca bhīmaṃ ca yamau caivārjunādṛte | arjunena samaṃ yuddhamapi yaudhiṣṭhire bale ||

Verse 22

अर्जुनं हि निहत्याजौ संप्राप्तं स्यात्फलं मया। यशसा चापि युज्येयं निहतः सव्यसाचिना ।।

arjunaṃ hi nihatyājau saṃprāptaṃ syātphalaṃ mayā| yaśasā cāpi yujyeyaṃ nihataḥ savyasācinā ||

Verse 23

न ते जातु नशिष्यन्ति पुत्राः पञ्च यशस्विनि । निरर्जुनाः सकर्णा वा सार्जुना वा हते मयि ।।

na te jātu naśiṣyanti putrāḥ pañca yaśasvini | nirarjunāḥ sakarṇā vā sārjunā vā hate mayi ||

Verse 24

इति कर्णवचः श्रुत्वा कुन्ती दुःखात्प्रवेषती । उवाच पुत्रमाश्लिष्य कर्णं धैर्यादकम्पनम् ।।

iti karṇavacaḥ śrutvā kuntī duḥkhātpraveṣatī | uvāca putramāśliṣya karṇaṃ dhairyādakampanam ||

Verse 25

एवं वै भाव्यमेतेन क्षयं यास्यन्ति कौरवाः । यथा त्वं भाषसे कर्ण दैवं तु बलवत्तरम् ।।

evaṃ vai bhāvyametena kṣayaṃ yāsyanti kauravāḥ | yathā tvaṃ bhāṣase karṇa daivaṃ tu balavattaram ||

Verse 26

त्वया चतुर्णां भ्रातॄणामभयं शत्रुकर्शन । दत्तं तत्प्रतिजानीहि सङ्गरप्रतिमोचनम् ।।

tvayā caturṇāṃ bhrātṝṇāmabhayaṃ śatrukarśana | dattaṃ tatpratijānīhi saṅgarapratimocanam ||

Verse 27

अनामयं स्वस्ति चेति पृथाथो कर्णमब्रवीत् । तां कर्णोऽभ्यवदत्प्रीतस्ततस्तौ जग्मतुः पृथक् ।।

anāmayaṃ svasti ceti pṛthātho karṇamabravīt | tāṃ karṇo'bhyavadatprītastatastau jagmatuḥ pṛthak ||