Adhyaya 141

Verse 1

कर्णेन कृष्णंप्रति स्वस्य पाण्डवपक्षप्रवेशे सयुक्तिकं प्रतिबन्धकनिरूपणपूर्वकं स्वरहस्यगोपनप्रार्थनादि ।। 1 ।। कर्ण उवाच। असंशयं सौहृदान्मे प्रणयाच्चाथ केशव। सख्येन चैव वार्ष्णेय श्रेयस्कामतयैव च ।।

karṇena kṛṣṇaṃprati svasya pāṇḍavapakṣapraveśe sayuktikaṃ pratibandhakanirūpaṇapūrvakaṃ svarahasyagopanaprārthanādi || 1 || karṇa uvāca| asaṃśayaṃ sauhṛdānme praṇayāccātha keśava| sakhyena caiva vārṣṇeya śreyaskāmatayaiva ca ||

Verse 2

सर्वं चैवाभिजानामि पाण्डोः पुत्रोऽस्मि धर्मतः । निश्चयाद्धर्मशास्त्राणां यथा त्वं कृष्ण मन्यसे ।।

sarvaṃ caivābhijānāmi pāṇḍoḥ putro'smi dharmataḥ | niścayāddharmaśāstrāṇāṃ yathā tvaṃ kṛṣṇa manyase ||

Verse 3

कन्या गर्भं समाधत्त भास्करान्मां जनार्दन । आदित्यवचनाच्चैव जातं मां सा व्यसर्जयत् ।।

kanyā garbhaṃ samādhatta bhāskarānmāṃ janārdana | ādityavacanāccaiva jātaṃ māṃ sā vyasarjayat ||

Verse 4

सोस्मि कृष्ण तथाजातः पाण्डोः पुत्रोस्मि धर्मतः । कुन्त्या त्वहमपाकीर्णो यथा न कुशलं तथा ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानर्वणि एकचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ।।

sosmi kṛṣṇa tathājātaḥ pāṇḍoḥ putrosmi dharmataḥ | kuntyā tvahamapākīrṇo yathā na kuśalaṃ tathā || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānarvaṇi ekacatvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 5

सूतो हि मामधिरथो दृष्ट्वैवाभ्यानयद्गृहान्। राधायाश्चैव मां प्रादात्सौहार्दान्मधुसूदन ।।

sūto hi māmadhiratho dṛṣṭvaivābhyānayadgṛhān| rādhāyāścaiva māṃ prādātsauhārdānmadhusūdana ||

Verse 6

मत्स्नेहाच्चैव राधायां सद्यः क्षीरमवातरत् । सा मे मूत्रं पुरीषं च प्रतिजग्राह माधव ।।

matsnehāccaiva rādhāyāṃ sadyaḥ kṣīramavātarat | sā me mūtraṃ purīṣaṃ ca pratijagrāha mādhava ||

Verse 7

तस्याः पिण्डव्यपनयं कुर्यादस्मद्विधः कथम् । धर्मविद्धर्मशास्त्राणां श्रवणे सततं रतः ।।

tasyāḥ piṇḍavyapanayaṃ kuryādasmadvidhaḥ katham | dharmaviddharmaśāstrāṇāṃ śravaṇe satataṃ rataḥ ||

Verse 8

तथा मामभिजानाति सूतश्चाधिरथः सुतम् । पितरं चाभिजानामि तमहं सौहृदात्सदा ।।

tathā māmabhijānāti sūtaścādhirathaḥ sutam | pitaraṃ cābhijānāmi tamahaṃ sauhṛdātsadā ||

Verse 9

स हि मे जातकर्मादि कारयामास माधव । शास्त्रदृष्टेन विधिना पुत्रप्रीत्या जनार्दन ।।

sa hi me jātakarmādi kārayāmāsa mādhava | śāstradṛṣṭena vidhinā putraprītyā janārdana ||

Verse 10

नाम वै वसुषेणेति कारयामास वै द्विजैः । भार्याश्चोढा मम प्राप्ते यौवने तत्परिग्रहात् ।।

nāma vai vasuṣeṇeti kārayāmāsa vai dvijaiḥ | bhāryāścoḍhā mama prāpte yauvane tatparigrahāt ||

Verse 11

तासु पुत्राश्च पौत्राश्च मम जाता जनार्दन । तासु मे हृदयं कृष्ण संजातं कामबन्धनम् ।।

tāsu putrāśca pautrāśca mama jātā janārdana | tāsu me hṛdayaṃ kṛṣṇa saṃjātaṃ kāmabandhanam ||

Verse 12

न पृथिव्या सकलया न सुवर्णस्य राशिभिः। हर्षाद्भयाद्वा गोविन्द मिथ्या कर्तुं तदुत्सहे ।।

na pṛthivyā sakalayā na suvarṇasya rāśibhiḥ| harṣādbhayādvā govinda mithyā kartuṃ tadutsahe ||

Verse 13

धृतराष्ट्रकुले कृष्ण दुर्योधनसमाश्रयात् । मया त्रयोदशसमा भुक्तं राज्यमकण्टकम् ।।

dhṛtarāṣṭrakule kṛṣṇa duryodhanasamāśrayāt | mayā trayodaśasamā bhuktaṃ rājyamakaṇṭakam ||

Verse 14

इष्टं च बहुभिर्यज्ञैः सहसूतैर्मयाऽसकृत्। आवाहाश्च विवाहाश्च सहसूतैर्मया कृताः ।। यथा न कुलजस्तथेति कo पाठः ।।

iṣṭaṃ ca bahubhiryajñaiḥ sahasūtairmayā'sakṛt| āvāhāśca vivāhāśca sahasūtairmayā kṛtāḥ || yathā na kulajastatheti kao pāṭhaḥ ||

Verse 15

मां च कृष्ण समासाद्य कृतः शस्त्रसमुद्यमः । दुर्योधनेन वार्ष्णेय विग्रहश्चापि पाण्डवैः ।। आवाहाः कुलधर्माः ।।

māṃ ca kṛṣṇa samāsādya kṛtaḥ śastrasamudyamaḥ | duryodhanena vārṣṇeya vigrahaścāpi pāṇḍavaiḥ || āvāhāḥ kuladharmāḥ ||

Verse 16

तस्माद्रणे द्वैरथे मां प्रत्युद्यातारमच्युत । वृतवान्परमं कृष्ण प्रतीपं सव्यसाचिनः ।।

tasmādraṇe dvairathe māṃ pratyudyātāramacyuta | vṛtavānparamaṃ kṛṣṇa pratīpaṃ savyasācinaḥ ||

Verse 17

वधाद्बन्धाद्भयाद्वापि लोभाद्वापि जनार्दन । अनृतं नोत्सहे कर्तुं धार्तराष्ट्रस्य धीमतः ।।

vadhādbandhādbhayādvāpi lobhādvāpi janārdana | anṛtaṃ notsahe kartuṃ dhārtarāṣṭrasya dhīmataḥ ||

Verse 18

यदि ह्यद्य न गच्छेयं द्वैरथं सव्यसाचिना । अकीर्तिः स्याद्धृपीकेश मम पार्थस्य चोभयोः ।।

yadi hyadya na gaccheyaṃ dvairathaṃ savyasācinā | akīrtiḥ syāddhṛpīkeśa mama pārthasya cobhayoḥ ||

Verse 19

असंशयं हितार्थाय ब्रूयास्त्वं मधुसूदन । सर्वं च पाण्डवाः कुर्युस्त्वद्वशित्वान्न संशयः ।। मां च । मित्रमिति शेषः ।।

asaṃśayaṃ hitārthāya brūyāstvaṃ madhusūdana | sarvaṃ ca pāṇḍavāḥ kuryustvadvaśitvānna saṃśayaḥ || māṃ ca | mitramiti śeṣaḥ ||

Verse 20

मन्त्रस्य नियमं कुर्यास्त्वमत्र मधुसूदन । एतदत्र हितं मन्ये सर्वं यादवनन्दन ।। ब्रयास्त्वं पाण्डवान्प्रतीति शेषः ।।

mantrasya niyamaṃ kuryāstvamatra madhusūdana | etadatra hitaṃ manye sarvaṃ yādavanandana || brayāstvaṃ pāṇḍavānpratīti śeṣaḥ ||

Verse 21

यदि जानाति मां राजा धर्मात्मा संयतेन्द्रियः । कुन्त्याः प्रथमजं पुत्रं न स राज्यं ग्रहीष्यति ।।

yadi jānāti māṃ rājā dharmātmā saṃyatendriyaḥ | kuntyāḥ prathamajaṃ putraṃ na sa rājyaṃ grahīṣyati ||

Verse 22

प्राप्य चापि महद्राज्यं तदहं मधुसूदन । स्फीतं दुर्योधनायैव संप्रदद्यामरिन्दम ।।

prāpya cāpi mahadrājyaṃ tadahaṃ madhusūdana | sphītaṃ duryodhanāyaiva saṃpradadyāmarindama ||

Verse 23

स एव राजा धर्मात्मा शाश्वतोऽस्तु युधिष्ठिरः । नेता यस्य हृषीकेशो योद्धा यस्य धनञ्जयः ।।

sa eva rājā dharmātmā śāśvato'stu yudhiṣṭhiraḥ | netā yasya hṛṣīkeśo yoddhā yasya dhanañjayaḥ ||

Verse 24

पृथिवी तस्य राष्ट्रं च यस्य भीमो महारथः । नकुलः सहदेवश्च द्रौपदेयाश्च माधव ।।

pṛthivī tasya rāṣṭraṃ ca yasya bhīmo mahārathaḥ | nakulaḥ sahadevaśca draupadeyāśca mādhava ||

Verse 25

धृष्टद्युम्नश्च पाञ्चाल्यः सात्यकिश्च महारथः । उत्तमौजा युधामन्युः सत्यधर्मा च सौमकिः ।।

dhṛṣṭadyumnaśca pāñcālyaḥ sātyakiśca mahārathaḥ | uttamaujā yudhāmanyuḥ satyadharmā ca saumakiḥ ||

Verse 26

चैद्यश्च चेकितानश्च शिखण्डी चापराजितः । इन्द्रगोपकवर्णाश्च केकया भ्रातरस्तथा। इन्द्रायुधसवर्णश्च कुन्तिभोजो महामनाः ।।

caidyaśca cekitānaśca śikhaṇḍī cāparājitaḥ | indragopakavarṇāśca kekayā bhrātarastathā| indrāyudhasavarṇaśca kuntibhojo mahāmanāḥ ||

Verse 27

मातुलो भीमसेनस्य श्येनजिच्च महारथः । शङ्खः पुत्रो विराटस्य निधिस्त्वं च जनार्दन ।।

mātulo bhīmasenasya śyenajicca mahārathaḥ | śaṅkhaḥ putro virāṭasya nidhistvaṃ ca janārdana ||

Verse 28

महानयं कृष्ण कृतः क्षत्रस्य समुदानयः । राज्यं प्राप्तमिदं दीप्तं प्रथितं सर्वराजसु ।। नियमं गोपनम् ।।

mahānayaṃ kṛṣṇa kṛtaḥ kṣatrasya samudānayaḥ | rājyaṃ prāptamidaṃ dīptaṃ prathitaṃ sarvarājasu || niyamaṃ gopanam ||

Verse 29

धार्तराष्ट्रस्य वार्ष्णेय शस्त्रयज्ञो भविष्यति। अस्य यज्ञस्य वेत्ता त्वं भविष्यसि जनार्दन ।।

dhārtarāṣṭrasya vārṣṇeya śastrayajño bhaviṣyati| asya yajñasya vettā tvaṃ bhaviṣyasi janārdana ||

Verse 30

आध्वर्यवं च ते कृष्ण ऋतावस्मिन्भविष्यति। होता चैवात्र बीभत्सुः सन्नद्धः स कपिध्वजः ।।

ādhvaryavaṃ ca te kṛṣṇa ṛtāvasminbhaviṣyati| hotā caivātra bībhatsuḥ sannaddhaḥ sa kapidhvajaḥ ||

Verse 31

गाण्डीवं स्रुक् तथा चाज्यं वीर्यं पुंसां भविष्यति। ऐन्द्रं पाशुपतं ब्राह्मं स्थूणाकर्णं च माधव । मन्त्रास्तत्र भविष्यन्ति प्रयुक्ताः सव्यसाचिना ।।

gāṇḍīvaṃ sruk tathā cājyaṃ vīryaṃ puṃsāṃ bhaviṣyati| aindraṃ pāśupataṃ brāhmaṃ sthūṇākarṇaṃ ca mādhava | mantrāstatra bhaviṣyanti prayuktāḥ savyasācinā ||

Verse 32

अनुयातश्च पितरमधिको वा पराक्रमे । गीतं स्तोत्रं स सौभद्रः सम्यक् तत्र भविष्यति ।।

anuyātaśca pitaramadhiko vā parākrame | gītaṃ stotraṃ sa saubhadraḥ samyak tatra bhaviṣyati ||

Verse 33

उद्गातात्र पुनर्भीमः प्रस्तोता सुमहाबलः । विनदन्स नरव्याघ्रो नागानीकान्तकृद्रणे ।।

udgātātra punarbhīmaḥ prastotā sumahābalaḥ | vinadansa naravyāghro nāgānīkāntakṛdraṇe ||

Verse 34

स चैव तत्र धर्मात्मा शश्वद्राजा युधिष्ठिरः । जपैर्होमैश्च संयुक्तो ब्रह्मत्वं कारयिष्यति ।।

sa caiva tatra dharmātmā śaśvadrājā yudhiṣṭhiraḥ | japairhomaiśca saṃyukto brahmatvaṃ kārayiṣyati ||

Verse 35

शङ्खशब्दाः समुरजा भेर्यश्च मधुसूदन। उत्कृष्टः सिंहनादश्च सुब्रह्मण्यो भविष्यति ।।

śaṅkhaśabdāḥ samurajā bheryaśca madhusūdana| utkṛṣṭaḥ siṃhanādaśca subrahmaṇyo bhaviṣyati ||

Verse 36

नकुलः सहदेवश्च माद्रीपुत्रौ यशस्विनौ । शामित्रं तौ महावीर्यौ सम्यक् तत्र भविष्यतः। तौ मैत्रावरुणाग्नीध्रौ महावीर्यौ भविष्यतः।।

nakulaḥ sahadevaśca mādrīputrau yaśasvinau | śāmitraṃ tau mahāvīryau samyak tatra bhaviṣyataḥ| tau maitrāvaruṇāgnīdhrau mahāvīryau bhaviṣyataḥ||

Verse 37

कल्माषदण्डा गोविन्द विमला रथपङ्क्तयः। यूपाः समुपकल्पन्तामस्मिन्यज्ञे जनार्दन ।।

kalmāṣadaṇḍā govinda vimalā rathapaṅktayaḥ| yūpāḥ samupakalpantāmasminyajñe janārdana ||

Verse 38

कर्णिनालीकनाराचा वत्सदन्तोपबृंहणाः । तोमराः सोमकलशाः पवित्राणि धनूंषि च ।।

karṇinālīkanārācā vatsadantopabṛṃhaṇāḥ | tomarāḥ somakalaśāḥ pavitrāṇi dhanūṃṣi ca ||

Verse 39

असयोऽत्र कपालानि पुरोडाशाः शिरांसि च। हविस्तु रुधिरं कृष्ण तस्मिन्यज्ञे भविष्यति ।।

asayo'tra kapālāni puroḍāśāḥ śirāṃsi ca| havistu rudhiraṃ kṛṣṇa tasminyajñe bhaviṣyati ||

Verse 40

इध्माः परिधयश्चैव शक्तयो विमला गदाः। सदस्या द्रोणशिष्याश्च कृपस्य च शरद्वतः ।।

idhmāḥ paridhayaścaiva śaktayo vimalā gadāḥ| sadasyā droṇaśiṣyāśca kṛpasya ca śaradvataḥ ||

Verse 41

इषवोऽत्र परिस्तोमा मुक्ता गाण्डीवधन्वना । महारथप्रयुक्ताश्च द्रोणद्रौणिप्रचोदिताः ।। समुदानयः समुदायीकरणम् ।।

iṣavo'tra paristomā muktā gāṇḍīvadhanvanā | mahārathaprayuktāśca droṇadrauṇipracoditāḥ || samudānayaḥ samudāyīkaraṇam ||

Verse 42

प्रतिप्रास्थानिकं कर्म सात्यकिस्तु करिष्यति। दीक्षितो धार्तराष्ट्रोऽत्र पत्नी चास्य महाचमूः ।। परिस्तोमाः सोमचमसादयः ।।

pratiprāsthānikaṃ karma sātyakistu kariṣyati| dīkṣito dhārtarāṣṭro'tra patnī cāsya mahācamūḥ || paristomāḥ somacamasādayaḥ ||

Verse 43

घटोत्कचोऽत्र शामित्रं करिष्यति महाबलः । अतिरात्रे महाबाहो वितते यज्ञकर्मणि ।। प्रतिप्रस्थाताऽध्वर्योस्तव द्वितीयः तस्य कर्म प्रतिप्रास्थानिकम् ।।

ghaṭotkaco'tra śāmitraṃ kariṣyati mahābalaḥ | atirātre mahābāho vitate yajñakarmaṇi || pratiprasthātā'dhvaryostava dvitīyaḥ tasya karma pratiprāsthānikam ||

Verse 44

दक्षिणा त्वस्य यज्ञस्य धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् । वैतानिके कर्ममुखे जातो यत्कृष्ण पावकात् ।।

dakṣiṇā tvasya yajñasya dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān | vaitānike karmamukhe jāto yatkṛṣṇa pāvakāt ||

Verse 45

यदब्रुवमहं कृष्ण कटुकानि स्म पाण्डवान्। प्रियार्थं धार्तराष्ट्रस्य तेन तप्ये ह्यकर्मणा ।।

yadabruvamahaṃ kṛṣṇa kaṭukāni sma pāṇḍavān| priyārthaṃ dhārtarāṣṭrasya tena tapye hyakarmaṇā ||

Verse 46

यदा द्रक्ष्यसि मां कृष्ण निहतं सव्यसाचिना । पुनश्चितिस्तदा चास्य यज्ञस्याथ भविष्यति ।। अतिरात्रे ऋतौ। श्लेषेण निशीथेच। घटोत्कचः रात्रिचरत्वात् शामित्रं करिष्यति ।।

yadā drakṣyasi māṃ kṛṣṇa nihataṃ savyasācinā | punaścitistadā cāsya yajñasyātha bhaviṣyati || atirātre ṛtau| śleṣeṇa niśītheca| ghaṭotkacaḥ rātricaratvāt śāmitraṃ kariṣyati ||

Verse 47

दुःशासनस्य रुधिरं यदा पास्यति पाण्डवः । आनर्दं नर्दतः सम्यक् तदा सूयं भविष्यति ।। पुनश्चितिर्यज्ञानन्तरं चयनारम्भो यज्ञविशेषेषूक्तः ।।

duḥśāsanasya rudhiraṃ yadā pāsyati pāṇḍavaḥ | ānardaṃ nardataḥ samyak tadā sūyaṃ bhaviṣyati || punaścitiryajñānantaraṃ cayanārambho yajñaviśeṣeṣūktaḥ ||

Verse 48

यदा द्रोणं च भीष्मं च पाञ्चाल्यौ पातयिष्यतः । तदा यज्ञावसानं तद्भविष्यति जनार्दन ।। आनर्दं महानादं नर्दतः। णमुलन्तं पूर्वपदम्। सूयं सोमाभिषवः। सुत्या भविष्यतीति कo पाठः ।।

yadā droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca pāñcālyau pātayiṣyataḥ | tadā yajñāvasānaṃ tadbhaviṣyati janārdana || ānardaṃ mahānādaṃ nardataḥ| ṇamulantaṃ pūrvapadam| sūyaṃ somābhiṣavaḥ| sutyā bhaviṣyatīti kao pāṭhaḥ ||

Verse 49

दुर्योधनं यदा हन्ता भीमसेनो महाबलः । तदा समाप्स्यते यज्ञो धार्तराष्ट्रस्य माधव ।।

duryodhanaṃ yadā hantā bhīmaseno mahābalaḥ | tadā samāpsyate yajño dhārtarāṣṭrasya mādhava ||

Verse 50

स्नुषाश्च प्रस्नुषाश्चैव धृतराष्ट्रस्य सङ्गताः । हतेश्वरा नष्टपुत्रा हतनाथाश्च केशव ।।

snuṣāśca prasnuṣāścaiva dhṛtarāṣṭrasya saṅgatāḥ | hateśvarā naṣṭaputrā hatanāthāśca keśava ||

Verse 51

रुदन्त्यः सहगान्धार्या श्वगृध्रकुरराकुले । स यज्ञेऽस्मिन्नवभृथो भविष्यति जनार्दन ।।

rudantyaḥ sahagāndhāryā śvagṛdhrakurarākule | sa yajñe'sminnavabhṛtho bhaviṣyati janārdana ||

Verse 52

विद्यावृद्धा वयोवृद्धाः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ । वृथा मृत्युं न कुर्वीरंस्त्वत्कृते मधुसूदन ।।

vidyāvṛddhā vayovṛddhāḥ kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha | vṛthā mṛtyuṃ na kurvīraṃstvatkṛte madhusūdana ||

Verse 53

शस्त्रेण निधनं गच्छेत्समृद्धं क्षत्रमण्डलम् । करुक्षेत्रे पुण्यतमे त्रैलोक्यस्यापि केशव ।।

śastreṇa nidhanaṃ gacchetsamṛddhaṃ kṣatramaṇḍalam | karukṣetre puṇyatame trailokyasyāpi keśava ||

Verse 54

तदत्र पुण्डरीकाक्ष विधत्स्व यदभीप्सितम् । यथा कार्त्स्न्येन वार्ष्णेय क्षत्रं स्वर्गमवाप्नुयात् ।।

tadatra puṇḍarīkākṣa vidhatsva yadabhīpsitam | yathā kārtsnyena vārṣṇeya kṣatraṃ svargamavāpnuyāt ||

Verse 55

यावत्स्थास्यन्ति गिरयः सरितश्च जनार्दन । तावत्कीर्तिभवः शब्दः शाश्वतोयं भविष्यति ।।

yāvatsthāsyanti girayaḥ saritaśca janārdana | tāvatkīrtibhavaḥ śabdaḥ śāśvatoyaṃ bhaviṣyati ||

Verse 56

ब्राह्मणाः कथयिष्यन्ति महाभारतमाहवम् । समागमेषु वार्ष्णेय क्षत्रियाणां यशोधनम् ।।

brāhmaṇāḥ kathayiṣyanti mahābhāratamāhavam | samāgameṣu vārṣṇeya kṣatriyāṇāṃ yaśodhanam ||

Verse 57

समुपानय कौन्तेयं युद्धाय मम केशव । मन्त्रसंवरणं कुर्वन्नित्यमेव परन्तप ।।

samupānaya kaunteyaṃ yuddhāya mama keśava | mantrasaṃvaraṇaṃ kurvannityameva parantapa ||