Adhyaya 139

Verse 1

वैशंपायन उवाच। एवमुक्तस्तु विमनास्तिर्यग्दृष्टिरधोमुखः। संहत्य च भ्रुवोर्मध्यं न किञ्चिद्व्याजहार ह ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktastu vimanāstiryagdṛṣṭiradhomukhaḥ| saṃhatya ca bhruvormadhyaṃ na kiñcidvyājahāra ha ||

Verse 2

तं वै विमनसं दृष्ट्वा संप्रेक्ष्यान्योन्यमन्तिकात् । पुनरेवोत्तरं वाक्यमुक्तवन्तौ नरर्षभौ ।।

taṃ vai vimanasaṃ dṛṣṭvā saṃprekṣyānyonyamantikāt | punarevottaraṃ vākyamuktavantau nararṣabhau ||

Verse 3

भीष्म उवाच। शुश्रूषमनसूयं च ब्रह्मण्यं सत्यवादिनम् । प्रतियोत्स्यामहे पार्थमतो दुःखतरं नु किम् ।।

bhīṣma uvāca| śuśrūṣamanasūyaṃ ca brahmaṇyaṃ satyavādinam | pratiyotsyāmahe pārthamato duḥkhataraṃ nu kim ||

Verse 4

द्रोण उवाच। अश्वत्थाम्नि यथा पुत्रे भूयो मम धनञ्जये। बहुमानः परो राजन्सन्नतिश्च कपिध्वजे ।।

droṇa uvāca| aśvatthāmni yathā putre bhūyo mama dhanañjaye| bahumānaḥ paro rājansannatiśca kapidhvaje ||

Verse 5

तं चेत्पुत्रात्प्रियतमं प्रतियोत्स्ये धनञ्जयम् । क्षात्रं धर्ममनुष्ठाय धिगस्तु क्षत्रिजीविकाम् ।।

taṃ cetputrātpriyatamaṃ pratiyotsye dhanañjayam | kṣātraṃ dharmamanuṣṭhāya dhigastu kṣatrijīvikām ||

Verse 6

यस्य लोके समो नास्ति कश्चिदन्यो धनुर्धरः । मत्प्रसादात्स बीभत्सुः श्रेयानन्यैर्धनुर्धरैः ।।

yasya loke samo nāsti kaścidanyo dhanurdharaḥ | matprasādātsa bībhatsuḥ śreyānanyairdhanurdharaiḥ ||

Verse 7

मित्रध्रुग्दुष्टभावश्च नास्तिकोऽथानृजुः शठः। न सत्सु लभते पूजां यज्ञे मूर्ख इवागतः ।।

mitradhrugduṣṭabhāvaśca nāstiko'thānṛjuḥ śaṭhaḥ| na satsu labhate pūjāṃ yajñe mūrkha ivāgataḥ ||

Verse 8

वार्यमाणोऽपि पापेभ्यः पापात्मा पापमिच्छति। चोद्यमानोऽपि पापेन शुभात्मा शुभमिच्छति ।।

vāryamāṇo'pi pāpebhyaḥ pāpātmā pāpamicchati| codyamāno'pi pāpena śubhātmā śubhamicchati ||

Verse 9

मिथ्योपचरिता ह्येते वर्तमान ह्यनुप्रिये । अहितत्वाय कल्पन्ते दोषा भरतसत्तम ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि एकोनचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ।।

mithyopacaritā hyete vartamāna hyanupriye | ahitatvāya kalpante doṣā bharatasattama || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi ekonacatvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 10

त्वमुक्तः कुरुवृद्धेन मया च विदुरेण च । वासुदेवेन च तथा श्रेयो नैवाभिमन्यसे ।।

tvamuktaḥ kuruvṛddhena mayā ca vidureṇa ca | vāsudevena ca tathā śreyo naivābhimanyase ||

Verse 11

अस्ति मे बलमित्येव सहसा त्वं तितीर्षसि। सग्राहनक्रमकरं गङ्गावेगमिवोष्णगे ।। एते पाण्डवास्त्वया मिथ्योपचारिता अपि अनु पश्चात्प्रिये वर्तमाना हि प्रसिद्धम् । तव तु दोषाः द्वेषादयः। अहितत्वाय वैरभावाय कल्पन्ते ।।

asti me balamityeva sahasā tvaṃ titīrṣasi| sagrāhanakramakaraṃ gaṅgāvegamivoṣṇage || ete pāṇḍavāstvayā mithyopacāritā api anu paścātpriye vartamānā hi prasiddham | tava tu doṣāḥ dveṣādayaḥ| ahitatvāya vairabhāvāya kalpante ||

Verse 12

वाससैव यथा हि त्वं प्रावृण्वानोऽभिमन्यसे। स्रजं त्यक्तामिव प्राप्य लोभाद्यौधिष्ठिरीं श्रियम् ।। उष्णगे उष्णातिगमे वर्षकाले ।।

vāsasaiva yathā hi tvaṃ prāvṛṇvāno'bhimanyase| srajaṃ tyaktāmiva prāpya lobhādyaudhiṣṭhirīṃ śriyam || uṣṇage uṣṇātigame varṣakāle ||

Verse 13

द्रौपदीसहितं पार्थं सायुधैर्भ्रातृभिर्वृतम्। वनस्थमपि राज्यस्थः पाण्डवं को विजेष्यति ।।

draupadīsahitaṃ pārthaṃ sāyudhairbhrātṛbhirvṛtam| vanasthamapi rājyasthaḥ pāṇḍavaṃ ko vijeṣyati ||

Verse 14

निदेशे यस्य राजानः सर्वे तिष्ठन्ति किङ्कराः । तमैलविलमासाद्य धर्मराजो व्यराजत ।। वासुदेवो यथा हि त्वां प्रवृण्वानो न मन्यते इति खo डo पाठः। वासमेव यथाहि त्वं इति घoटo पाठः । वासवेय यथा इति कo पाठः ।।

nideśe yasya rājānaḥ sarve tiṣṭhanti kiṅkarāḥ | tamailavilamāsādya dharmarājo vyarājata || vāsudevo yathā hi tvāṃ pravṛṇvāno na manyate iti khao ḍao pāṭhaḥ| vāsameva yathāhi tvaṃ iti ghaoṭao pāṭhaḥ | vāsaveya yathā iti kao pāṭhaḥ ||

Verse 15

कुबेरसदनं प्राप्य ततो रत्नान्यवाप्य च । स्फीतमाक्रम्य ते राष्ट्रं राज्यमिच्छन्ति पाण्डवाः ।।

kuberasadanaṃ prāpya tato ratnānyavāpya ca | sphītamākramya te rāṣṭraṃ rājyamicchanti pāṇḍavāḥ ||

Verse 16

दत्तं हुतमधीतं च ब्राह्मणास्तर्पिता धनैः । आवयोर्गतमायुश्च कृतकृत्यौ च विद्धि नौ ।।

dattaṃ hutamadhītaṃ ca brāhmaṇāstarpitā dhanaiḥ | āvayorgatamāyuśca kṛtakṛtyau ca viddhi nau ||

Verse 17

त्वं तु हित्वा सुखं राज्यं मित्राणि च धनानि च । विग्रहं पाण्डवैः कृत्वा महद्व्यसनमाप्स्यसि ।।

tvaṃ tu hitvā sukhaṃ rājyaṃ mitrāṇi ca dhanāni ca | vigrahaṃ pāṇḍavaiḥ kṛtvā mahadvyasanamāpsyasi ||

Verse 18

द्रौपदी यस्य चाशास्ते विजयं सत्यवादिनी । तपोघोरव्रता देवी कथं जेष्यसि पाण्डवम् ।।

draupadī yasya cāśāste vijayaṃ satyavādinī | tapoghoravratā devī kathaṃ jeṣyasi pāṇḍavam ||

Verse 19

मन्त्री जनार्दनो यस्य भ्राता यस्य धनञ्जयः। सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठः कथं जेष्यसि पाण्डवम् ।।

mantrī janārdano yasya bhrātā yasya dhanañjayaḥ| sarvaśastrabhṛtāṃ śreṣṭhaḥ kathaṃ jeṣyasi pāṇḍavam ||

Verse 20

सहाया ब्राह्मणा यस्य धृतिमन्तो जितेन्द्रियाः। तमुग्रतपसं वीरं कथं जेष्यसि पाण्डवम् ।।

sahāyā brāhmaṇā yasya dhṛtimanto jitendriyāḥ| tamugratapasaṃ vīraṃ kathaṃ jeṣyasi pāṇḍavam ||

Verse 21

पुनरुक्तं च वक्ष्यामि यत्कार्यं भूतिमिच्छता। सुहृदा मञ्जमानेषु सुहृत्सु व्यसनार्णवे ।।

punaruktaṃ ca vakṣyāmi yatkāryaṃ bhūtimicchatā| suhṛdā mañjamāneṣu suhṛtsu vyasanārṇave ||

Verse 22

अलं युद्धेन तैर्वीरैः शाम्य त्वं कुरुवृद्धये । मा गमः सतुतामात्यःसमित्रश्च यमक्षयम् ।।

alaṃ yuddhena tairvīraiḥ śāmya tvaṃ kuruvṛddhaye | mā gamaḥ satutāmātyaḥsamitraśca yamakṣayam ||