Adhyaya 138

Verse 1

भीष्मद्रोणाभ्यां कुन्तीवाक्यं श्रुत्वा समीपस्थं दुर्योधनं प्रति पाण्डवानां कुन्तीनिदेशानतिलङ्घित्वकथनपूर्वकं पाण्डवैः सह सन्धिविधानम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। कुन्त्यास्तु वचनं श्रुत्वा भीष्मद्रोणौ महारथौ। दुर्योधनमिदं वाक्यमूचतुः शासनातिगम् ।।

bhīṣmadroṇābhyāṃ kuntīvākyaṃ śrutvā samīpasthaṃ duryodhanaṃ prati pāṇḍavānāṃ kuntīnideśānatilaṅghitvakathanapūrvakaṃ pāṇḍavaiḥ saha sandhividhānam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| kuntyāstu vacanaṃ śrutvā bhīṣmadroṇau mahārathau| duryodhanamidaṃ vākyamūcatuḥ śāsanātigam ||

Verse 2

श्रुतं ते पुरुषव्याघ्र कुन्त्याः कृष्णस्य संनिधौ । वाक्यमर्थवदत्युग्रमुक्तं धर्म्यमनुत्तमम् ।।

śrutaṃ te puruṣavyāghra kuntyāḥ kṛṣṇasya saṃnidhau | vākyamarthavadatyugramuktaṃ dharmyamanuttamam ||

Verse 3

तत्करिष्यन्ति कौन्तेया वासुदेवस्य संमतम् । न हि ते जातु शाम्येरन्नृते राज्येन कौरव ।।

tatkariṣyanti kaunteyā vāsudevasya saṃmatam | na hi te jātu śāmyerannṛte rājyena kaurava ||

Verse 4

क्लेशिता हि त्वया पार्था धर्मपाशसितास्तदा। सभायां द्रौपदी चैव तैश्च तन्मर्षितं तव ।।

kleśitā hi tvayā pārthā dharmapāśasitāstadā| sabhāyāṃ draupadī caiva taiśca tanmarṣitaṃ tava ||

Verse 5

कृतास्त्रं ह्यर्जुनं प्राप्य भीमं च कृतनिश्चयम् । गाण्डीवं चेषुधी चैव रथं च ध्वजमेव च ।।

kṛtāstraṃ hyarjunaṃ prāpya bhīmaṃ ca kṛtaniścayam | gāṇḍīvaṃ ceṣudhī caiva rathaṃ ca dhvajameva ca ||

Verse 6

नकुलं सहदेवं च बलवीर्यसमन्वितौ । सहायं वासुदेवं च न क्षंस्यति युधिष्ठिरः ।।

nakulaṃ sahadevaṃ ca balavīryasamanvitau | sahāyaṃ vāsudevaṃ ca na kṣaṃsyati yudhiṣṭhiraḥ ||

Verse 7

प्रत्यक्षं ते महाबाहो यथा पार्थेन धीमता । विराटनगरे पूर्वं सर्वे स्म युधि निर्जिताः ।।

pratyakṣaṃ te mahābāho yathā pārthena dhīmatā | virāṭanagare pūrvaṃ sarve sma yudhi nirjitāḥ ||

Verse 8

दानवा घोरकर्माणो निवातकवचा युधि। रौद्रमस्त्रं समादाय दग्धा वानरकेतुना ।।

dānavā ghorakarmāṇo nivātakavacā yudhi| raudramastraṃ samādāya dagdhā vānaraketunā ||

Verse 9

कर्णप्रभृतयश्चेमे त्वं चापि कवची रथी। मोक्षितो घोषयात्रायां पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ।।

karṇaprabhṛtayaśceme tvaṃ cāpi kavacī rathī| mokṣito ghoṣayātrāyāṃ paryāptaṃ tannidarśanam ||

Verse 10

प्रशाम्य भरतश्रेष्ठ भ्रातृभिः सह पाण्डवैः । रक्षेमां पृथिवीं सर्वां मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गताम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि अष्टत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ।।

praśāmya bharataśreṣṭha bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaiḥ | rakṣemāṃ pṛthivīṃ sarvāṃ mṛtyordaṃṣṭrāntaraṃ gatām || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi aṣṭatriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 11

ज्येष्ठो भ्राता धर्मशीलो वत्सलः श्लक्ष्णवाक्कविः । तं गच्छ पुरुषव्याघ्रं व्यपनीयेह किल्बिषम् ।।

jyeṣṭho bhrātā dharmaśīlo vatsalaḥ ślakṣṇavākkaviḥ | taṃ gaccha puruṣavyāghraṃ vyapanīyeha kilbiṣam ||

Verse 12

दृष्टश्चेत्त्वं पाण्डवेन व्यपनीतशरासनः । प्रशान्तभ्रुकुटिः श्रीमान्कृता शान्तिःकुलस्य नः।।

dṛṣṭaścettvaṃ pāṇḍavena vyapanītaśarāsanaḥ | praśāntabhrukuṭiḥ śrīmānkṛtā śāntiḥkulasya naḥ||

Verse 13

तमभ्येत्य सहामात्यः परिष्वज्य नृपात्मजम् । अभिवादय राजानं यथापूर्वमरिन्दम ।।

tamabhyetya sahāmātyaḥ pariṣvajya nṛpātmajam | abhivādaya rājānaṃ yathāpūrvamarindama ||

Verse 14

अभिवादयमानं त्वां पाणिभ्यां भीमपूर्वजः । प्रतिगृह्णातु सौहार्दात्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।।

abhivādayamānaṃ tvāṃ pāṇibhyāṃ bhīmapūrvajaḥ | pratigṛhṇātu sauhārdātkuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||

Verse 15

सिंहस्कन्धोरुबाहुस्त्वां वृत्तायतमहाभुजः । परिष्वजतु बाहुभ्यां भीमः प्रहरतां वरः ।।

siṃhaskandhorubāhustvāṃ vṛttāyatamahābhujaḥ | pariṣvajatu bāhubhyāṃ bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ ||

Verse 16

कम्बुग्रीवो गुडाकेशस्ततस्त्वां पुष्करेक्षणः । अभिवादयतां पार्थः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।।

kambugrīvo guḍākeśastatastvāṃ puṣkarekṣaṇaḥ | abhivādayatāṃ pārthaḥ kuntīputro dhanañjayaḥ ||

Verse 17

आश्विनेयौ नरव्याघ्रौ रूपेणाप्रतिमौ भुवि । तौ च त्वां गुरुवत्प्रोम्णा पूजया प्रत्युदीयताम् ।।

āśvineyau naravyāghrau rūpeṇāpratimau bhuvi | tau ca tvāṃ guruvatpromṇā pūjayā pratyudīyatām ||

Verse 18

मुञ्चन्त्वानन्दजाश्रूणि दाशार्हप्रमुखा नृपाः । संगच्छ भ्रातृभिः सार्धं मानं संत्यज्य पार्थिव ।।

muñcantvānandajāśrūṇi dāśārhapramukhā nṛpāḥ | saṃgaccha bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ mānaṃ saṃtyajya pārthiva ||

Verse 19

प्रशाधि पृथिवीं कृत्स्नां ततस्त्वं भ्रातृभिः सह । समालिङ्ग्य च हर्षेण नृपा यान्तु परस्परम् ।।

praśādhi pṛthivīṃ kṛtsnāṃ tatastvaṃ bhrātṛbhiḥ saha | samāliṅgya ca harṣeṇa nṛpā yāntu parasparam ||

Verse 20

अलं युद्धेन राजेन्द्र सुहृदां शृणु वारणम् । ध्रुवं विनाशो युद्धे हि क्षत्रियाणां प्रदृश्यते ।। प्रशाम्य प्रशमं कुरु ।।

alaṃ yuddhena rājendra suhṛdāṃ śṛṇu vāraṇam | dhruvaṃ vināśo yuddhe hi kṣatriyāṇāṃ pradṛśyate || praśāmya praśamaṃ kuru ||

Verse 21

ज्योतींषि प्रतिकूलानि दारुणा मृगपक्षिणः। उत्पाता विविधा वीर दृश्यन्ते क्षत्रनाशनाः ।।

jyotīṃṣi pratikūlāni dāruṇā mṛgapakṣiṇaḥ| utpātā vividhā vīra dṛśyante kṣatranāśanāḥ ||

Verse 22

विशेषत इहास्माकं निमित्तानि विनाशने। उल्काभिर्हि प्रदीप्ताभिर्बाध्यते पृतना तव ।।

viśeṣata ihāsmākaṃ nimittāni vināśane| ulkābhirhi pradīptābhirbādhyate pṛtanā tava ||

Verse 23

वाहनान्यप्रहृष्टानि रुदन्तीव विशांपते। गृध्रास्ते पर्युपासन्ते सैन्यानि च समन्ततः ।।

vāhanānyaprahṛṣṭāni rudantīva viśāṃpate| gṛdhrāste paryupāsante sainyāni ca samantataḥ ||

Verse 24

नगरं न यथापूर्वं तथा राजनिवेशनम् । शिवाश्चाशिवनिर्घोषा दीप्तां सेवन्ति वै दिशं ।। वारणं प्रतिषेधम् ।।

nagaraṃ na yathāpūrvaṃ tathā rājaniveśanam | śivāścāśivanirghoṣā dīptāṃ sevanti vai diśaṃ || vāraṇaṃ pratiṣedham ||

Verse 25

कुरु वाक्यं पितुर्मातुरस्माकं च हितैषिणाम् । त्वय्यायत्तो महाबाहो शमो व्यायाम एव च ।।

kuru vākyaṃ piturmāturasmākaṃ ca hitaiṣiṇām | tvayyāyatto mahābāho śamo vyāyāma eva ca ||

Verse 26

न चेत्करिष्यसि वचः सुहृदामरिकर्शन । तप्स्यसे वाहिनीं दृष्ट्वा पार्थबाणप्रपीडिताम् ।।

na cetkariṣyasi vacaḥ suhṛdāmarikarśana | tapsyase vāhinīṃ dṛṣṭvā pārthabāṇaprapīḍitām ||

Verse 27

भीमस्य च महानादं नदतः शुष्मिणो रणे। श्रुत्वा स्मर्तासि मे वाक्यं गाण्डीवस्य च निःश्वनम् । यद्येतदपसव्यं ते वचो मम भविष्यति ।। दीप्तां दिशमिति दिग्दाहाख्य उत्पात उक्तः ।।

bhīmasya ca mahānādaṃ nadataḥ śuṣmiṇo raṇe| śrutvā smartāsi me vākyaṃ gāṇḍīvasya ca niḥśvanam | yadyetadapasavyaṃ te vaco mama bhaviṣyati || dīptāṃ diśamiti digdāhākhya utpāta uktaḥ ||