Adhyaya 137

Verse 1

कुन्त्या श्रीकृष्णे अर्जुनादीन्प्रति वक्तव्यसंदेशकथनम् ।। 1 ।। श्रीकृष्णस्य स्वरथमारोपितेन कर्णेन सह संभाषणपूर्वकमुपप्लाव्यं प्रत्यागमनम् ।। 2 ।। कुन्त्युवाच। अर्जुनं केशव ब्रूयास्त्वयि जाते स्म सूतके। उपोपविष्टा नारीभिराश्रमे परिवारिता ।।

kuntyā śrīkṛṣṇe arjunādīnprati vaktavyasaṃdeśakathanam || 1 || śrīkṛṣṇasya svarathamāropitena karṇena saha saṃbhāṣaṇapūrvakamupaplāvyaṃ pratyāgamanam || 2 || kuntyuvāca| arjunaṃ keśava brūyāstvayi jāte sma sūtake| upopaviṣṭā nārībhirāśrame parivāritā ||

Verse 2

अथान्तरिक्षे वागासीद्दिव्यरूपा मनोरमा । सहस्राक्षसमः कुन्ति भविष्यत्येष ते सुतः ।

athāntarikṣe vāgāsīddivyarūpā manoramā | sahasrākṣasamaḥ kunti bhaviṣyatyeṣa te sutaḥ |

Verse 3

एष जेष्यति सङ्ग्रामे कुरून्सर्वान्समागतान्। भीमसेनद्वितीयश्च लोकमुद्वर्तयिष्यति ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि सप्तत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ।।

eṣa jeṣyati saṅgrāme kurūnsarvānsamāgatān| bhīmasenadvitīyaśca lokamudvartayiṣyati || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi saptatriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 4

पुत्रस्ते पृथिवीं जेता यशश्चास्य दिवं स्पृशेत्। हत्वा कुरूंश्च सङ्ग्रामे वासुदेवसहायवान् ।।

putraste pṛthivīṃ jetā yaśaścāsya divaṃ spṛśet| hatvā kurūṃśca saṅgrāme vāsudevasahāyavān ||

Verse 5

पित्र्यमंशं प्रनष्टं च पुनरप्युद्धरिष्यति । भ्रातृभिः सहितः श्रीमांस्त्रीन्मेधानाहरिष्यति ।। उद्वर्तयिष्यति आकुलीकरिष्यति। लोकं शत्रुजनम् ।।

pitryamaṃśaṃ pranaṣṭaṃ ca punarapyuddhariṣyati | bhrātṛbhiḥ sahitaḥ śrīmāṃstrīnmedhānāhariṣyati || udvartayiṣyati ākulīkariṣyati| lokaṃ śatrujanam ||

Verse 6

स सत्यसन्धो बीभत्सुः सव्यसाची यथाच्युत । तथा त्वमेव जानासि बलवन्तं दुरासदम् ।।

sa satyasandho bībhatsuḥ savyasācī yathācyuta | tathā tvameva jānāsi balavantaṃ durāsadam ||

Verse 7

तथा तदस्तु दाशार्ह यथा वागभ्यभाषत । धर्मश्चेदस्ति वार्ष्णेय तथा सत्यं भविष्यति ।।

tathā tadastu dāśārha yathā vāgabhyabhāṣata | dharmaścedasti vārṣṇeya tathā satyaṃ bhaviṣyati ||

Verse 8

त्वं चापि तत्तथा कृष्ण सर्वं संपादयिष्यसि । नाहं तदभ्यसूयामि यथा वागभ्यभाषत ।।

tvaṃ cāpi tattathā kṛṣṇa sarvaṃ saṃpādayiṣyasi | nāhaṃ tadabhyasūyāmi yathā vāgabhyabhāṣata ||

Verse 9

नमो धर्माय महते धर्मो धारयति प्रजाः । एतद्धनञ्जयो वाच्यो नित्योद्युक्तो वृकोदरः ।।

namo dharmāya mahate dharmo dhārayati prajāḥ | etaddhanañjayo vācyo nityodyukto vṛkodaraḥ ||

Verse 10

यदर्थं क्षत्रिया सूते तस्य कालोऽयमागतः। न हि वैरं समासाद्य सीदन्ति पुरुषर्षभाः ।।

yadarthaṃ kṣatriyā sūte tasya kālo'yamāgataḥ| na hi vairaṃ samāsādya sīdanti puruṣarṣabhāḥ ||

Verse 11

विदिता ते सदा बुद्धिर्भीमस्य न स शाम्यति। यावदन्तं न कुरुते शत्रूणां शत्रुकर्शनः ।।

viditā te sadā buddhirbhīmasya na sa śāmyati| yāvadantaṃ na kurute śatrūṇāṃ śatrukarśanaḥ ||

Verse 12

तावदेव महापबाहुर्निशासु न सुखं लभेत्। सर्वधऱ्मविशेषज्ञां स्नुषां पाण्डोर्महात्मनः । व्रूया माधव कल्याणीं कृष्ण कृष्णां यशस्विनीम् ।।

tāvadeva mahāpabāhurniśāsu na sukhaṃ labhet| sarvadhaṟmaviśeṣajñāṃ snuṣāṃ pāṇḍormahātmanaḥ | vrūyā mādhava kalyāṇīṃ kṛṣṇa kṛṣṇāṃ yaśasvinīm ||

Verse 13

युक्तमेतन्महाभागे कुले जाते यशस्विनि । यन्मे पुत्रेषु सर्वेषु यथावत्त्वमवर्तिथाः ।।

yuktametanmahābhāge kule jāte yaśasvini | yanme putreṣu sarveṣu yathāvattvamavartithāḥ ||

Verse 14

माद्रीपुत्रौ च वक्तव्यौ क्षत्रधर्मरतावुभौ । विक्रमेणार्जितान्भोगान्वृणीतं जीवितादपि ।।

mādrīputrau ca vaktavyau kṣatradharmaratāvubhau | vikrameṇārjitānbhogānvṛṇītaṃ jīvitādapi ||

Verse 15

विक्रमाधिगता ह्यर्थाः क्षत्रधर्मेण जीवतः । मनो मनुष्यस्य सदा प्रीणन्ति पुरुषोत्तम ।।

vikramādhigatā hyarthāḥ kṣatradharmeṇa jīvataḥ | mano manuṣyasya sadā prīṇanti puruṣottama ||

Verse 16

यच्च वः प्रेक्षमाणानां सर्वधर्मोपचायिनाम्। पाञ्चाली परुषाण्युक्तका को नु तत्क्षन्तुमर्हति ।। मेधान् अश्वमेधान् ।।

yacca vaḥ prekṣamāṇānāṃ sarvadharmopacāyinām| pāñcālī paruṣāṇyuktakā ko nu tatkṣantumarhati || medhān aśvamedhān ||

Verse 17

न राज्यहरणं दुःखं द्यूते चापि पराजयः। प्रव्राजनं सुतानां वा न मे तद्दुःखकारणम् ।।

na rājyaharaṇaṃ duḥkhaṃ dyūte cāpi parājayaḥ| pravrājanaṃ sutānāṃ vā na me tadduḥkhakāraṇam ||

Verse 18

यत्र सा बृहती श्यामा सभायां रुदती तदा। अश्रौषीत्परुषा वाचस्तन्मे दुःखतरं महत् ।।

yatra sā bṛhatī śyāmā sabhāyāṃ rudatī tadā| aśrauṣītparuṣā vācastanme duḥkhataraṃ mahat ||

Verse 19

स्त्रीधर्मिणी वरारोहा क्षत्रधर्मरता सदा। नाध्यगच्छत्तदा नाथं कृष्णा नाथवती सती ।।

strīdharmiṇī varārohā kṣatradharmaratā sadā| nādhyagacchattadā nāthaṃ kṛṣṇā nāthavatī satī ||

Verse 20

तं वै ब्रूहि महाबाहो सर्वशस्त्रभृतां वरम् । अर्जुनं पुरुषव्याघ्रं द्रौपद्याः पदवीं चर ।। धर्मोपचायिनां धर्मवर्धनशीलानाम् ।।

taṃ vai brūhi mahābāho sarvaśastrabhṛtāṃ varam | arjunaṃ puruṣavyāghraṃ draupadyāḥ padavīṃ cara || dharmopacāyināṃ dharmavardhanaśīlānām ||

Verse 21

विदितं हि तवात्यन्तं क्रूद्धाविव यमान्तकौ । भीमार्जुनौ नयेतां हि देवानपि परां गतिम् ।।

viditaṃ hi tavātyantaṃ krūddhāviva yamāntakau | bhīmārjunau nayetāṃ hi devānapi parāṃ gatim ||

Verse 22

तयोश्चैतदवज्ञानं यत्सा कृष्णा सभागता। दुःशासनश्च यद्भीमं कटुकान्यभ्यभाषत।।

tayoścaitadavajñānaṃ yatsā kṛṣṇā sabhāgatā| duḥśāsanaśca yadbhīmaṃ kaṭukānyabhyabhāṣata||

Verse 23

पश्यतां कुरुवीराणां तच्च संस्मारयेः पुनः । पाण्डवान्कुशलं पृच्छेः सपुत्रान्कृष्णया सह ।।

paśyatāṃ kuruvīrāṇāṃ tacca saṃsmārayeḥ punaḥ | pāṇḍavānkuśalaṃ pṛccheḥ saputrānkṛṣṇayā saha ||

Verse 24

मां वै कुशलिनीं ब्रूयास्तेषु भूयो जनार्दन । अरिष्टं गच्छ पन्थानं पुत्रान्मे प्रतिपालय ।।

māṃ vai kuśalinīṃ brūyāsteṣu bhūyo janārdana | ariṣṭaṃ gaccha panthānaṃ putrānme pratipālaya ||

Verse 25

वैशंपायन उवाच। अभिवाद्याथ तां कृष्णः कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्। निश्चक्राम महाबाहुः सिंहखेलगतिस्ततः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| abhivādyātha tāṃ kṛṣṇaḥ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam| niścakrāma mahābāhuḥ siṃhakhelagatistataḥ ||

Verse 26

ततो विसर्जयामास भीष्मादीन्कुरुपुङ्गवान्। आरोप्याथ रथे कर्णं प्रायात्सात्यकिना सह ।।

tato visarjayāmāsa bhīṣmādīnkurupuṅgavān| āropyātha rathe karṇaṃ prāyātsātyakinā saha ||

Verse 27

ततः प्रयाते दाशार्हे कुरवः सङ्गता मिथः । जजल्पुर्महदाश्चर्यं केशवे परमाद्भुतम् ।।

tataḥ prayāte dāśārhe kuravaḥ saṅgatā mithaḥ | jajalpurmahadāścaryaṃ keśave paramādbhutam ||

Verse 28

प्रमूढा पृथिवी सर्वा मृत्युपाशवशीकृता । दुर्योधनस्य बालिश्यान्नैतदस्तीति चाब्रुवन् ।। पदवीं चर मार्गमनुसर ।।

pramūḍhā pṛthivī sarvā mṛtyupāśavaśīkṛtā | duryodhanasya bāliśyānnaitadastīti cābruvan || padavīṃ cara mārgamanusara ||

Verse 29

ततो निर्याय नगरात्प्रययौ पुरुषोत्तमः । मन्त्रयामास च तदा कर्णेन सुचिरं सह ।। नैतदस्ति। राष्ट्रमिति शेषः ।।

tato niryāya nagarātprayayau puruṣottamaḥ | mantrayāmāsa ca tadā karṇena suciraṃ saha || naitadasti| rāṣṭramiti śeṣaḥ ||

Verse 30

विसर्जयित्वा राधेयं सर्वयादवनन्दनः। ततो जवेन महता तूर्णमश्वानचोदयत् ।।

visarjayitvā rādheyaṃ sarvayādavanandanaḥ| tato javena mahatā tūrṇamaśvānacodayat ||

Verse 31

ते पिबन्त इवाकाशं दारुकेण प्रचोदिताः । हया जग्मुर्महावेगा मनोमारुतरंहसः ।।

te pibanta ivākāśaṃ dārukeṇa pracoditāḥ | hayā jagmurmahāvegā manomārutaraṃhasaḥ ||

Verse 32

ते व्यतीत्य महाध्वानं क्षिप्रं श्येना इवाशुगाः । उच्चैर्जग्मुरुपप्लाव्यं शार्ङ्गधन्वानमावहन् ।। निर्याय निर्गत्य ।।

te vyatītya mahādhvānaṃ kṣipraṃ śyenā ivāśugāḥ | uccairjagmurupaplāvyaṃ śārṅgadhanvānamāvahan || niryāya nirgatya ||