Adhyaya 130

Verse 1

मातृवाक्यमनादृत्य निर्गतेन दुर्योधनेन कर्णादिभिः सहालोच्य कृष्णबन्धननिर्धारणम् ।। 1 ।। इङ्गितज्ञेन सात्यकिना कृष्णादिषु तन्नवेदनम् ।। 2 ।। धृतराष्ट्रेण पुनर्दुर्योधनमानाय्य कृष्णस्य दुर्ग्रहत्वनिरूपणम् ।। 3 ।। विदुरेण संगृह्य कृष्ण चरित्रनिरूपणपूर्वकं दुर्योधनगर्हणम् ।। 4 ।। वैशंपायन उवाच। तत्तु वाक्यमनादृत्य सोऽर्थवन्मातृभाषितम् । पुनः प्रतस्थे संरम्भात्सकाशमकृतात्मनाम् ।।

mātṛvākyamanādṛtya nirgatena duryodhanena karṇādibhiḥ sahālocya kṛṣṇabandhananirdhāraṇam || 1 || iṅgitajñena sātyakinā kṛṣṇādiṣu tannavedanam || 2 || dhṛtarāṣṭreṇa punarduryodhanamānāyya kṛṣṇasya durgrahatvanirūpaṇam || 3 || vidureṇa saṃgṛhya kṛṣṇa caritranirūpaṇapūrvakaṃ duryodhanagarhaṇam || 4 || vaiśaṃpāyana uvāca| tattu vākyamanādṛtya so'rthavanmātṛbhāṣitam | punaḥ pratasthe saṃrambhātsakāśamakṛtātmanām ||

Verse 2

ततः सभाया निर्गम्य मन्त्रयामास कौरवः। सौबलेन मताक्षेण राज्ञा शकुनिना सह ।।

tataḥ sabhāyā nirgamya mantrayāmāsa kauravaḥ| saubalena matākṣeṇa rājñā śakuninā saha ||

Verse 3

दुर्योधनं धार्तराष्ट्रं कर्णं दुःशासनोऽब्रवीति । नोचेत्सन्धास्यसे राजन्स्वेन कामेन पाण्डवैः । बद्ध्वैव त्वां प्रदास्यन्ति पाण्डुपुत्राय भारत ।।

duryodhanaṃ dhārtarāṣṭraṃ karṇaṃ duḥśāsano'bravīti | nocetsandhāsyase rājansvena kāmena pāṇḍavaiḥ | baddhvaiva tvāṃ pradāsyanti pāṇḍuputrāya bhārata ||

Verse 4

वैकर्तनं त्वां च मां च त्रीनेतान्भरतर्षभ । पाण्डवेभ्यः प्रदास्यन्ति भीष्मद्रोणौ पिता च ते ।।

vaikartanaṃ tvāṃ ca māṃ ca trīnetānbharatarṣabha | pāṇḍavebhyaḥ pradāsyanti bhīṣmadroṇau pitā ca te ||

Verse 5

दुःशासनस्य तद्वाक्यं निशम्य भरतर्षभ । दुर्योधनो धार्तराष्ट्रो निश्वस्य प्रहसन्निव ।।

duḥśāsanasya tadvākyaṃ niśamya bharatarṣabha | duryodhano dhārtarāṣṭro niśvasya prahasanniva ||

Verse 6

एकान्तमुपसृत्येह मन्त्रं पुनरमन्त्रयत् । सौबलेन मताक्षेण राज्ञा शकुनिना सह ।।

ekāntamupasṛtyeha mantraṃ punaramantrayat | saubalena matākṣeṇa rājñā śakuninā saha ||

Verse 7

दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौबलस्य च। दुःशासनचतुर्थानामिदमासीद्विचेष्टितम् ।।

duryodhanasya karṇasya śakuneḥ saubalasya ca| duḥśāsanacaturthānāmidamāsīdviceṣṭitam ||

Verse 8

पुराऽयमस्मान्गृह्णाति क्षिप्रकारी जनार्दनः । सहितो धृतराष्ट्रेण राज्ञा शान्तनवेन च ।।

purā'yamasmāngṛhṇāti kṣiprakārī janārdanaḥ | sahito dhṛtarāṣṭreṇa rājñā śāntanavena ca ||

Verse 9

वयमेव हृषीकेशं निगृह्णीम बलादिव। प्रसह्य पुरुषव्याघ्रमिन्द्रो वैरोचनिं यथा ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि त्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ।।

vayameva hṛṣīkeśaṃ nigṛhṇīma balādiva| prasahya puruṣavyāghramindro vairocaniṃ yathā || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi triṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 10

श्रुत्वा गृहीतं वार्ष्णेयं पाण्डवा हतचेतसः । निरुत्साहा भविष्यन्ति भग्नदंष्ट्रा इवोरगाः ।।

śrutvā gṛhītaṃ vārṣṇeyaṃ pāṇḍavā hatacetasaḥ | nirutsāhā bhaviṣyanti bhagnadaṃṣṭrā ivoragāḥ ||

Verse 11

अयं ह्येषां महाबाहुः सर्वेषां शर्म वर्म च । अस्मिन्गृहीते वरदे ऋषभे सर्वसात्वताम्। निरुद्यमा भविष्यन्ति पाण्डवाः सोमकैः सह ।।

ayaṃ hyeṣāṃ mahābāhuḥ sarveṣāṃ śarma varma ca | asmingṛhīte varade ṛṣabhe sarvasātvatām| nirudyamā bhaviṣyanti pāṇḍavāḥ somakaiḥ saha ||

Verse 12

तस्माद्वयमिहैवैकं केशवं क्षिप्रकारिणम् । क्रोशतो धृतराष्ट्रस्य बद्ध्वा योत्स्यामहे रिपून् ।।

tasmādvayamihaivaikaṃ keśavaṃ kṣiprakāriṇam | krośato dhṛtarāṣṭrasya baddhvā yotsyāmahe ripūn ||

Verse 13

वैशंपायन उवाच। तेषां पापमभिप्रायं पापानां दुष्टचेतसाम्। इङ्गितज्ञः कविः क्षिप्रमन्वबुद्ध्यत सात्यकिः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| teṣāṃ pāpamabhiprāyaṃ pāpānāṃ duṣṭacetasām| iṅgitajñaḥ kaviḥ kṣipramanvabuddhyata sātyakiḥ ||

Verse 14

तदर्थमभिनिष्क्रम्य हार्दिक्येन सहास्थितः । अब्रवीत्कृतवर्माणं क्षिप्रं योजय वाहिनीम् ।।

tadarthamabhiniṣkramya hārdikyena sahāsthitaḥ | abravītkṛtavarmāṇaṃ kṣipraṃ yojaya vāhinīm ||

Verse 15

व्यूढानीकः सभाद्वारमुपतिष्ठस्व दंशितः । यावदाख्याम्यहं चैतत्कृष्णायाक्लिष्टकारिणे ।।

vyūḍhānīkaḥ sabhādvāramupatiṣṭhasva daṃśitaḥ | yāvadākhyāmyahaṃ caitatkṛṣṇāyākliṣṭakāriṇe ||

Verse 16

स प्रविश्य सभां वीरः सिंहो गिरिगुहामिव । आचष्ट तमभिप्रायं केशवाय महात्मने ।।

sa praviśya sabhāṃ vīraḥ siṃho giriguhāmiva | ācaṣṭa tamabhiprāyaṃ keśavāya mahātmane ||

Verse 17

धृतराष्ट्रं ततश्चैव विदुरं चान्वभाषत । तेषामेतमभिप्रायमाचचक्षे स्मयन्निव ।।

dhṛtarāṣṭraṃ tataścaiva viduraṃ cānvabhāṣata | teṣāmetamabhiprāyamācacakṣe smayanniva ||

Verse 18

धर्मादर्थाच्च कामाच्च कर्म साधुविगर्हितम् । मन्दाः कर्तुमिहेच्छन्ति न चावाप्यं कथंचन ।। वैरोचनिं बलिम् ।।

dharmādarthācca kāmācca karma sādhuvigarhitam | mandāḥ kartumihecchanti na cāvāpyaṃ kathaṃcana || vairocaniṃ balim ||

Verse 19

पुरा विकुर्वते मूढाः पापात्मानः समागताः । धर्षिताः काममन्युभ्यां क्रोधलोभवशानुगाः ।।

purā vikurvate mūḍhāḥ pāpātmānaḥ samāgatāḥ | dharṣitāḥ kāmamanyubhyāṃ krodhalobhavaśānugāḥ ||

Verse 20

इमं हि पुण्डरीकाक्षं जिघृक्षन्त्यल्पचेतसः। पटेनाग्निं प्रज्वलितं यथा बाला यथा जडाः ।।

imaṃ hi puṇḍarīkākṣaṃ jighṛkṣantyalpacetasaḥ| paṭenāgniṃ prajvalitaṃ yathā bālā yathā jaḍāḥ ||

Verse 21

सात्यकेस्तद्वचः श्रुत्वा विदुरो दीर्घदर्शिवान् । धृतराष्ट्रं महाबाहुमब्रवीत्कुरुसंसदि ।।

sātyakestadvacaḥ śrutvā viduro dīrghadarśivān | dhṛtarāṣṭraṃ mahābāhumabravītkurusaṃsadi ||

Verse 22

राजन्परीतकालास्ते पुत्राः सर्वे परन्तप । असक्यमयशस्यं च कर्तुं कर्म समुद्यताः ।।

rājanparītakālāste putrāḥ sarve parantapa | asakyamayaśasyaṃ ca kartuṃ karma samudyatāḥ ||

Verse 23

इमं हि पुण्डरीकाक्षमभिभूय प्रसह्य च । निग्रहीतुं किलेच्छन्ति सहिता वासवानुजम् ।।

imaṃ hi puṇḍarīkākṣamabhibhūya prasahya ca | nigrahītuṃ kilecchanti sahitā vāsavānujam ||

Verse 24

इमं पुरुषशार्दूलमप्रधृष्यं दुरसदम् । आसाद्य नभविष्यन्ति पतङ्गा इव पावकम् ।।

imaṃ puruṣaśārdūlamapradhṛṣyaṃ durasadam | āsādya nabhaviṣyanti pataṅgā iva pāvakam ||

Verse 25

अयमिच्छन्हि तान्सर्वान्युध्यमानाञ्जनार्दनः । सिंहो नागानिव क्रुद्धो गमयेद्यमसादनम् ।।

ayamicchanhi tānsarvānyudhyamānāñjanārdanaḥ | siṃho nāgāniva kruddho gamayedyamasādanam ||

Verse 26

न त्वयं निन्दितं कर्म कुर्यात्पापं कथंचन । न च धर्मादपक्रामदेच्युतः पुरुषोत्तमः ।।

na tvayaṃ ninditaṃ karma kuryātpāpaṃ kathaṃcana | na ca dharmādapakrāmadecyutaḥ puruṣottamaḥ ||

Verse 27

यथा वाराणसी दग्धा साश्वा सरथकुञ्जरा । सानुबन्धस्तु कृष्णेन काशीनामृषभो हतः ।।

yathā vārāṇasī dagdhā sāśvā sarathakuñjarā | sānubandhastu kṛṣṇena kāśīnāmṛṣabho hataḥ ||

Verse 28

तथा नागपुरं दग्ध्वा शङ्खचक्रगदाधरः । स्वयं कालेश्वरो भूत्वा नाशयिष्यति कौरवान् ।।

tathā nāgapuraṃ dagdhvā śaṅkhacakragadādharaḥ | svayaṃ kāleśvaro bhūtvā nāśayiṣyati kauravān ||

Verse 29

पारिजातहरं ह्येनमेकं यदुसुखावहम्। नाभ्यवर्तत संरब्धो वृत्रहा वसुभिः सह ।।

pārijātaharaṃ hyenamekaṃ yadusukhāvaham| nābhyavartata saṃrabdho vṛtrahā vasubhiḥ saha ||

Verse 30

प्राप्य निर्मोचने पाशान्षट्सहस्रांस्तरस्विनः । हृतास्ते वासुदेवेन ह्युपसङ्क्रम्य कौरवान् ।।

prāpya nirmocane pāśānṣaṭsahasrāṃstarasvinaḥ | hṛtāste vāsudevena hyupasaṅkramya kauravān ||

Verse 31

द्वारमासाद्य सौभस्य विधूय गदया गिरिम्। द्युमत्सेनः सहामात्यः कृष्णेन विनिपातितः ।।

dvāramāsādya saubhasya vidhūya gadayā girim| dyumatsenaḥ sahāmātyaḥ kṛṣṇena vinipātitaḥ ||

Verse 32

शेषवत्त्वात्कुरूणां तु धर्मापेक्षी तथाऽच्युतः । क्षमते पुण्डरीकाक्षः शक्तः सन्पापकर्मणाम् ।।

śeṣavattvātkurūṇāṃ tu dharmāpekṣī tathā'cyutaḥ | kṣamate puṇḍarīkākṣaḥ śaktaḥ sanpāpakarmaṇām ||

Verse 33

एते हि यदि गोविन्दमिच्छन्ति सह राजभिः । अद्यैवातिथयः सर्वे भविष्यन्ति यमस्य ते ।।

ete hi yadi govindamicchanti saha rājabhiḥ | adyaivātithayaḥ sarve bhaviṣyanti yamasya te ||

Verse 34

यथा वायोस्तृणाग्रणि वशं यान्ति बलीयसः। तथा चक्रभृतः सर्वे वशमेष्यन्ति कौरवाः ।।

yathā vāyostṛṇāgraṇi vaśaṃ yānti balīyasaḥ| tathā cakrabhṛtaḥ sarve vaśameṣyanti kauravāḥ ||

Verse 35

वैशंपायन उवाच। विदुरेणैवमुक्ते तु केशवो वाक्यमब्रवीत् । धृतराष्ट्रमभिप्रेक्ष्य सुहृदां श्रृण्वतां मिथः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| vidureṇaivamukte tu keśavo vākyamabravīt | dhṛtarāṣṭramabhiprekṣya suhṛdāṃ śrṛṇvatāṃ mithaḥ ||

Verse 36

राजन्नेते यदि क्रुद्धा मां निगृह्णीयुरोजसा । एते वा मामहं वैनाननुजानीहि पार्थिव ।।

rājannete yadi kruddhā māṃ nigṛhṇīyurojasā | ete vā māmahaṃ vainānanujānīhi pārthiva ||

Verse 37

एतान्हि सर्वान्संरब्धान्नियन्तुमहमुत्सहे । न त्वहं निन्दितं कर्म कुर्यां पापं कथंचन ।।

etānhi sarvānsaṃrabdhānniyantumahamutsahe | na tvahaṃ ninditaṃ karma kuryāṃ pāpaṃ kathaṃcana ||

Verse 38

पाण्डवार्थे हि लुभ्यन्तः स्वार्थान्हास्यन्ति ते सुताः । एते चेदेवमिच्छन्ति कृतकार्यो युधिष्ठिरः ।। कर्म दूतनिग्रहाख्यम् ।।

pāṇḍavārthe hi lubhyantaḥ svārthānhāsyanti te sutāḥ | ete cedevamicchanti kṛtakāryo yudhiṣṭhiraḥ || karma dūtanigrahākhyam ||

Verse 39

अद्यैव ह्यहमेनांश्च ये चैनाननु भारत । निगृह्य राजन्पार्थेभ्यो दद्यां किं दुष्कृतं भवेत् ।।

adyaiva hyahamenāṃśca ye cainānanu bhārata | nigṛhya rājanpārthebhyo dadyāṃ kiṃ duṣkṛtaṃ bhavet ||

Verse 40

एष मे निश्चयो राजन्यद्येषोऽस्य विनिश्चयः । नर्दन्तु सहिताः शङ्खाः पणवानकनिस्वनैः ।।

eṣa me niścayo rājanyadyeṣo'sya viniścayaḥ | nardantu sahitāḥ śaṅkhāḥ paṇavānakanisvanaiḥ ||

Verse 41

अनायासेन पार्थानां पर्वतां च शिवं महत्। निगृह्य राजन्पार्थेभ्यो दद्यां चेत्सुकृतं भवेत् ।।

anāyāsena pārthānāṃ parvatāṃ ca śivaṃ mahat| nigṛhya rājanpārthebhyo dadyāṃ cetsukṛtaṃ bhavet ||

Verse 42

इदं तु न प्रवर्तेयं निन्दितं कर्म भारत । सन्निधौ ते महाराज क्रोधजं पापबुद्धिजम् ।। पाण्डवार्थे पाण्डवधने ।।

idaṃ tu na pravarteyaṃ ninditaṃ karma bhārata | sannidhau te mahārāja krodhajaṃ pāpabuddhijam || pāṇḍavārthe pāṇḍavadhane ||

Verse 43

एष दुर्योधनो राजन्यथेच्छति तथाऽस्तु तत्। अहं तु सर्वांस्तनयाननुजानामि ते नृप ।।

eṣa duryodhano rājanyathecchati tathā'stu tat| ahaṃ tu sarvāṃstanayānanujānāmi te nṛpa ||

Verse 44

एतच्छ्रुत्वा तु विदुरं धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत । क्षिप्रमानय तं पापं राज्यलुब्धं सुयोधनम् ।।

etacchrutvā tu viduraṃ dhṛtarāṣṭro'bhyabhāṣata | kṣipramānaya taṃ pāpaṃ rājyalubdhaṃ suyodhanam ||

Verse 45

सहमित्रं सहामात्यं ससोदर्यं सहानुगम्। शक्नुयां यदि पन्थानमवतारयितुं पुनः ।।

sahamitraṃ sahāmātyaṃ sasodaryaṃ sahānugam| śaknuyāṃ yadi panthānamavatārayituṃ punaḥ ||

Verse 46

ततो दुर्योधनं क्षत्ता पुनः प्रावेशयत्मभाम् । अकामं भ्रातृभिः सार्धं राजभिः परिवारितम् ।।

tato duryodhanaṃ kṣattā punaḥ prāveśayatmabhām | akāmaṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ rājabhiḥ parivāritam ||

Verse 47

अथ दुरोयधनं राजा धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत । कर्णदुःशासनाभ्यां च राजभिश्चापि संवृतम् ।।

atha duroyadhanaṃ rājā dhṛtarāṣṭro'bhyabhāṣata | karṇaduḥśāsanābhyāṃ ca rājabhiścāpi saṃvṛtam ||

Verse 48

नृशंस पापभूयिष्ठ क्षुद्रकर्मसहायवान्। पापैः सहायैः संहत्य पापं कर्म चिकीर्षसि ।।

nṛśaṃsa pāpabhūyiṣṭha kṣudrakarmasahāyavān| pāpaiḥ sahāyaiḥ saṃhatya pāpaṃ karma cikīrṣasi ||

Verse 49

अशक्यमयशस्यं च सद्भिश्चापि विगर्हितम् । यथा त्वादृशको मूढो व्यवस्येत्कुलपांसनः ।। इदं तु कर्म कर्तुमिति शेषः ।।

aśakyamayaśasyaṃ ca sadbhiścāpi vigarhitam | yathā tvādṛśako mūḍho vyavasyetkulapāṃsanaḥ || idaṃ tu karma kartumiti śeṣaḥ ||

Verse 50

त्वमिमं पुण्डरीकाक्षमप्रधृष्यं दुरासदम् । पापैः सहायैः संहत्य निग्रहीतुं किलेच्छसि ।।

tvamimaṃ puṇḍarīkākṣamapradhṛṣyaṃ durāsadam | pāpaiḥ sahāyaiḥ saṃhatya nigrahītuṃ kilecchasi ||

Verse 51

यो न शक्यो बलात्कर्तुं देवैरपि सवासवैः । तं त्वं प्रार्थयसे मन्द बालश्चन्द्रमसं यथा ।।

yo na śakyo balātkartuṃ devairapi savāsavaiḥ | taṃ tvaṃ prārthayase manda bālaścandramasaṃ yathā ||

Verse 52

देवैर्मनुष्यैर्गन्धर्वैरसुरैरुरगैश्च यः। न सोढुं समरे शक्यस्तं न बुध्यसि केशवम् ।।

devairmanuṣyairgandharvairasurairuragaiśca yaḥ| na soḍhuṃ samare śakyastaṃ na budhyasi keśavam ||

Verse 53

दुर्ग्राह्यः पाणिना वायुर्दुस्पर्शः पाणिना शशी । दुर्धरा पृथिवी मूर्ध्ना दुर्ग्राह्यः केशवो बलात् ।।

durgrāhyaḥ pāṇinā vāyurdusparśaḥ pāṇinā śaśī | durdharā pṛthivī mūrdhnā durgrāhyaḥ keśavo balāt ||

Verse 54

इत्युक्ते धृतराष्ट्रेण क्षत्ताऽपि विदुरोऽब्रवीत्। दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रममर्षणम् ।।

ityukte dhṛtarāṣṭreṇa kṣattā'pi viduro'bravīt| duryodhanamabhiprekṣya dhārtarāṣṭramamarṣaṇam ||

Verse 55

दुर्योधन निबोधेदं वचनं मम सांप्रतम्। सौभद्वारे वानरेन्द्रो द्विविदो नाम नामतः। शिलावर्षेण महता छादयामास केशवम् ।।

duryodhana nibodhedaṃ vacanaṃ mama sāṃpratam| saubhadvāre vānarendro dvivido nāma nāmataḥ| śilāvarṣeṇa mahatā chādayāmāsa keśavam ||

Verse 56

ग्रहीतुकामो विक्रम्य सर्वयत्नेन माधवम् । ग्रहीतुं नाशकच्चैनं तं त्वं प्रार्थयसे बलात् ।।

grahītukāmo vikramya sarvayatnena mādhavam | grahītuṃ nāśakaccainaṃ taṃ tvaṃ prārthayase balāt ||

Verse 57

प्राग्ज्योतिषगतं शौरिं नरकः सह दानवैः । ग्रहीतुं नाशकत्तत्र तं त्वं प्रार्थयसे बलात् ।।

prāgjyotiṣagataṃ śauriṃ narakaḥ saha dānavaiḥ | grahītuṃ nāśakattatra taṃ tvaṃ prārthayase balāt ||

Verse 58

अनेकयुगवर्षायुर्निहत्य नरकं मृधे । नीत्वा कन्यासहस्राणि उपयेमे यथाविधि ।।

anekayugavarṣāyurnihatya narakaṃ mṛdhe | nītvā kanyāsahasrāṇi upayeme yathāvidhi ||

Verse 59

निर्मोचने षट्सहस्राः पाशैर्बद्ध्वा महासुराः । ग्रहीतुं नाशकंश्चैनं तं त्वं प्रार्थयसे बलात् ।।

nirmocane ṣaṭsahasrāḥ pāśairbaddhvā mahāsurāḥ | grahītuṃ nāśakaṃścainaṃ taṃ tvaṃ prārthayase balāt ||

Verse 60

अनेन हि हता बाल्ये पूतना शिशुना तदा। गोवर्धनो धारितश्च गवार्थे भरतर्षभ ।।

anena hi hatā bālye pūtanā śiśunā tadā| govardhano dhāritaśca gavārthe bharatarṣabha ||

Verse 61

अरिष्टो धेनुकश्चैव चाणूरश्च महाबलः। अश्वराजश्च निहतः कंसश्चारिष्टमाचरन् ।।

ariṣṭo dhenukaścaiva cāṇūraśca mahābalaḥ| aśvarājaśca nihataḥ kaṃsaścāriṣṭamācaran ||

Verse 62

जरासन्धश्च वक्रश्च शिशुपालश्च वीर्यवान् । बाणाश्च निहतः सङ्ख्ये राजानश्च निषूदिताः ।।

jarāsandhaśca vakraśca śiśupālaśca vīryavān | bāṇāśca nihataḥ saṅkhye rājānaśca niṣūditāḥ ||

Verse 63

वरुणो निर्जितो राजा पावकश्चामितौजसा । पारिजातं च हरता जितः साक्षाच्छचीपतिः ।।

varuṇo nirjito rājā pāvakaścāmitaujasā | pārijātaṃ ca haratā jitaḥ sākṣācchacīpatiḥ ||

Verse 64

एकार्णवे च स्वपता निहतौ मधुकैटभौ । जन्मान्तरमुपागम्य हयग्रीवस्तथा हतः।।

ekārṇave ca svapatā nihatau madhukaiṭabhau | janmāntaramupāgamya hayagrīvastathā hataḥ||

Verse 65

अयं कर्ता न क्रियते कारणं चापि पौरुषे । यद्यदिच्छेदयं शौरिस्तत्तत्कुर्यादयत्नतः ।।

ayaṃ kartā na kriyate kāraṇaṃ cāpi pauruṣe | yadyadicchedayaṃ śauristattatkuryādayatnataḥ ||

Verse 66

तं न बुध्यसि गोविन्द घोरविक्रममच्युतम्। आशीविषमिव क्रूद्धं तेजोराशिमनिन्दितम् ।।

taṃ na budhyasi govinda ghoravikramamacyutam| āśīviṣamiva krūddhaṃ tejorāśimaninditam ||

Verse 67

प्रधर्षयन्महाबाहुं कृष्णमक्लिष्टकारिणम्। पतङ्गोऽग्निमिवासाद्य सामात्यो नभविष्यसि ।।

pradharṣayanmahābāhuṃ kṛṣṇamakliṣṭakāriṇam| pataṅgo'gnimivāsādya sāmātyo nabhaviṣyasi ||