Adhyaya 127

Verse 1

दुर्योधनेन श्रीकृष्णंप्रति स्वस्मिन्नपराधलेशोऽपि नास्तीति कथनम् ।। 1 ।। भीष्मादिरक्षितस्य स्वस्याजय्यत्वकथनपूर्वकं युद्धे निधनसंभवेऽपि पाण्डवेभ्यः सूच्यग्रपरिमितभूमेरप्यप्रदानवचनम् ।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। श्रुत्वा दुर्योधनो वाक्यमप्रियं कुरुसंसदि। प्रत्युवाच महाबाहुं वासुदेवं यशस्विनम् ।।

duryodhanena śrīkṛṣṇaṃprati svasminnaparādhaleśo'pi nāstīti kathanam || 1 || bhīṣmādirakṣitasya svasyājayyatvakathanapūrvakaṃ yuddhe nidhanasaṃbhave'pi pāṇḍavebhyaḥ sūcyagraparimitabhūmerapyapradānavacanam || 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| śrutvā duryodhano vākyamapriyaṃ kurusaṃsadi| pratyuvāca mahābāhuṃ vāsudevaṃ yaśasvinam ||

Verse 2

प्रसमीक्ष्य भवानेतद्वक्तुमर्हति केशव। मामेव हि विशेषेण विभाष्य परिगर्हसे ।।

prasamīkṣya bhavānetadvaktumarhati keśava| māmeva hi viśeṣeṇa vibhāṣya parigarhase ||

Verse 3

भक्तिवादेन पार्थानामकस्मान्मधुसूदन। भवान्गर्हयति नित्यं किं समीक्ष्य बलाबलम् ।।

bhaktivādena pārthānāmakasmānmadhusūdana| bhavāngarhayati nityaṃ kiṃ samīkṣya balābalam ||

Verse 4

भवान्क्षत्ता च राजा वाऽप्याचार्यो वा पितामहः । मामेव परिगर्हन्ते नान्यं कंचन पाण्डवम् ।।

bhavānkṣattā ca rājā vā'pyācāryo vā pitāmahaḥ | māmeva parigarhante nānyaṃ kaṃcana pāṇḍavam ||

Verse 5

न चाहं लक्षये कंचिद्व्यभिचारमिहात्मनः । अथ सर्वे भवन्तो मां विद्विषन्ति सराजकाः ।।

na cāhaṃ lakṣaye kaṃcidvyabhicāramihātmanaḥ | atha sarve bhavanto māṃ vidviṣanti sarājakāḥ ||

Verse 6

न चाहं कंचिदत्यर्थमपराधमरिन्दम । विचिन्तयन्प्रपश्यामि सुसूक्ष्ममपि केशव ।।

na cāhaṃ kaṃcidatyarthamaparādhamarindama | vicintayanprapaśyāmi susūkṣmamapi keśava ||

Verse 7

प्रियाभ्युपगते द्यूते पाण्डवा मधूसूदन। जिताः शकुनिना राज्यं तत्र किं मम दुष्कृतम् ।।

priyābhyupagate dyūte pāṇḍavā madhūsūdana| jitāḥ śakuninā rājyaṃ tatra kiṃ mama duṣkṛtam ||

Verse 8

यत्पुनर्द्रविणं किंचित्तत्राजीयन्त पाण्डवाः । तेभ्य एवाभ्यनुज्ञातं तत्तद मधुसूदन ।।

yatpunardraviṇaṃ kiṃcittatrājīyanta pāṇḍavāḥ | tebhya evābhyanujñātaṃ tattada madhusūdana ||

Verse 9

अपराधो न चास्माकं यत्ते ह्यक्षैः पराजिताः। अजेया जयतां श्रेष्ठ पार्थाः प्रव्राजिता वनम् ।।

aparādho na cāsmākaṃ yatte hyakṣaiḥ parājitāḥ| ajeyā jayatāṃ śreṣṭha pārthāḥ pravrājitā vanam ||

Verse 10

केन वाऽप्यपवादेन विरुद्ध्यन्त्यरिभिः सह। अशक्ताः पाण्डवाः कृष्ण प्रहृष्टाः प्रत्यमित्रवत् ।।

kena vā'pyapavādena viruddhyantyaribhiḥ saha| aśaktāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇa prahṛṣṭāḥ pratyamitravat ||

Verse 11

किमस्माभिः कृतं तेषां कस्मिन्वा पुनरागसि। धार्तराष्ट्राञ्जिघांसन्ति पाण्डवाः सृञ्जयैः सह ।।

kimasmābhiḥ kṛtaṃ teṣāṃ kasminvā punarāgasi| dhārtarāṣṭrāñjighāṃsanti pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ saha ||

Verse 12

न चापि वयमुग्रेण कर्मणा वचनेन वा। प्रभ्रष्टाः प्रणमामेह भयादपि शतक्रतुम् ।।

na cāpi vayamugreṇa karmaṇā vacanena vā| prabhraṣṭāḥ praṇamāmeha bhayādapi śatakratum ||

Verse 13

न च तं कृष्ण पश्यामि क्षत्रधर्ममनुष्ठितम् । उत्सहेत युधा जेतुं यो नः शत्रुनिबर्हण ।।

na ca taṃ kṛṣṇa paśyāmi kṣatradharmamanuṣṭhitam | utsaheta yudhā jetuṃ yo naḥ śatrunibarhaṇa ||

Verse 14

न हि भीष्मकृपद्रोणाः सकर्णा मधुसूदन। देवैरपि युधा जेतुं शक्याः किमुत पाण्डवैः ।।

na hi bhīṣmakṛpadroṇāḥ sakarṇā madhusūdana| devairapi yudhā jetuṃ śakyāḥ kimuta pāṇḍavaiḥ ||

Verse 15

स्वधर्ममनुपश्यन्तो यदि माधव संयुगे। अस्त्रेण निधनं काले प्राप्स्यामः स्वर्ग्यमेव तत् ।।

svadharmamanupaśyanto yadi mādhava saṃyuge| astreṇa nidhanaṃ kāle prāpsyāmaḥ svargyameva tat ||

Verse 16

मुख्यश्चैवैष नो धर्मः क्षत्रियाणां जनार्दन । यच्छयीमहि सङ्ग्रामे शरतल्पगता वयम् ।।

mukhyaścaivaiṣa no dharmaḥ kṣatriyāṇāṃ janārdana | yacchayīmahi saṅgrāme śaratalpagatā vayam ||

Verse 17

ते वयं वीरशयनं प्राप्स्यामो यदि संयुगे। अप्रणम्यैव शत्रूणां न नस्तप्स्यन्ति माधव ।।

te vayaṃ vīraśayanaṃ prāpsyāmo yadi saṃyuge| apraṇamyaiva śatrūṇāṃ na nastapsyanti mādhava ||

Verse 18

कश्च जातु कुले जातः क्षत्रधर्मेण वर्तयन् । भयाद्वृत्तिं समीक्ष्यैवं प्रणमेदिह कर्हिचित् ।।

kaśca jātu kule jātaḥ kṣatradharmeṇa vartayan | bhayādvṛttiṃ samīkṣyaivaṃ praṇamediha karhicit ||

Verse 19

उद्यच्छेदेव न नमेदुद्यमो ह्येव पौरुषम् । अप्यपर्वणि भज्येत न नमेदिह कर्हिचित् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि सप्तविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ।।

udyacchedeva na namedudyamo hyeva pauruṣam | apyaparvaṇi bhajyeta na namediha karhicit || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi saptaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 20

इति मातङ्गवचनं परिप्सन्ति हितेप्सवः । धर्माय चैव प्रणमेद्ब्राह्मणेभ्यश्च मद्विधः।। अपर्वणि अप्रस्तावे ।।

iti mātaṅgavacanaṃ paripsanti hitepsavaḥ | dharmāya caiva praṇamedbrāhmaṇebhyaśca madvidhaḥ|| aparvaṇi aprastāve ||

Verse 21

अचिन्तयन्कंचिदन्यं यावज्जीवं तथा चरेत्। एष धर्मः क्षत्रियाणां मतमेतच्च मे सदा ।।

acintayankaṃcidanyaṃ yāvajjīvaṃ tathā caret| eṣa dharmaḥ kṣatriyāṇāṃ matametacca me sadā ||

Verse 22

राज्यांशश्चाभ्यनुज्ञातो यो मे पित्रा पुराऽभवत्। न स लभ्यः पुनर्जातु मयि जीवति केशव ।।

rājyāṃśaścābhyanujñāto yo me pitrā purā'bhavat| na sa labhyaḥ punarjātu mayi jīvati keśava ||

Verse 23

यावच्च राजा ध्रियते धृतराष्ट्रो जनार्दन । न्यस्तशस्त्रा वयं ते वाऽप्युपजीवाम माधव । अप्रदेयं पुरा दत्तं राज्यं परवतो मम ।।

yāvacca rājā dhriyate dhṛtarāṣṭro janārdana | nyastaśastrā vayaṃ te vā'pyupajīvāma mādhava | apradeyaṃ purā dattaṃ rājyaṃ paravato mama ||

Verse 24

अज्ञानाद्वा भयाद्वाऽपि मयि बाले जनार्दन । न तदद्य पुनर्लभ्यं पाण्डवैर्वृष्णिनन्दन ।।

ajñānādvā bhayādvā'pi mayi bāle janārdana | na tadadya punarlabhyaṃ pāṇḍavairvṛṣṇinandana ||

Verse 25

ध्रियमाणे महाबाहौ मयि संप्रति केशव । यावद्धि तीक्ष्णया सूच्या विद्ध्येदग्रेण केशव । तावदप्यपरित्याज्यं भूमेर्नः पाण्डवान्प्रति ।।

dhriyamāṇe mahābāhau mayi saṃprati keśava | yāvaddhi tīkṣṇayā sūcyā viddhyedagreṇa keśava | tāvadapyaparityājyaṃ bhūmernaḥ pāṇḍavānprati ||