Adhyaya 12

Verse 1

नहु षप्रसादनाय देवादिभिः प्रार्थितेनापि बृहस्पतिना शच्या अत्याजनम् ।। 1 ।। बृहस्पत्यनुमत्या समयकरणाय शच्यानहुषसमीपगमनम् ।। 2 ।। शल्य उवाच। क्रुद्धं तु नहुषं दृष्ट्वा देवा ऋषिपुरोगमाः। अब्रुवन्देवराजानं नहुषं घोरदर्शनम् ।।

nahu ṣaprasādanāya devādibhiḥ prārthitenāpi bṛhaspatinā śacyā atyājanam || 1 || bṛhaspatyanumatyā samayakaraṇāya śacyānahuṣasamīpagamanam || 2 || śalya uvāca| kruddhaṃ tu nahuṣaṃ dṛṣṭvā devā ṛṣipurogamāḥ| abruvandevarājānaṃ nahuṣaṃ ghoradarśanam ||

Verse 2

देवराज जहि क्रोधं त्वयि क्रुद्धे जगद्विभो। त्रस्तं सासुरगन्धर्वं सकिंनरमहोरगम् ।।

devarāja jahi krodhaṃ tvayi kruddhe jagadvibho| trastaṃ sāsuragandharvaṃ sakiṃnaramahoragam ||

Verse 3

जहि क्रोधमिमं साधो न कुप्यन्ति भवद्विधाः । परस्य पत्नी सा देवी प्रसीदस्व सुरेश्वर ।।

jahi krodhamimaṃ sādho na kupyanti bhavadvidhāḥ | parasya patnī sā devī prasīdasva sureśvara ||

Verse 4

निवर्तय मनः पापात्परदाराभिमर्शनात्। देवराजोऽसि भद्रं ते प्रजा धर्मेण पालय ।।

nivartaya manaḥ pāpātparadārābhimarśanāt| devarājo'si bhadraṃ te prajā dharmeṇa pālaya ||

Verse 5

एवमुक्तो न जग्राह तद्वचः काममोहितः । अथ देवानुवाचेदमिन्द्रं प्रति सुराधिपः ।।

evamukto na jagrāha tadvacaḥ kāmamohitaḥ | atha devānuvācedamindraṃ prati surādhipaḥ ||

Verse 6

अहल्या धर्षिता पूर्वमृषिपत्नी यशस्विनी । जीवतो भर्तुरिन्द्रेण स वः किं न निवारितः ।।

ahalyā dharṣitā pūrvamṛṣipatnī yaśasvinī | jīvato bharturindreṇa sa vaḥ kiṃ na nivāritaḥ ||

Verse 7

बहूनि च नृशंसानि कृतानीन्द्रेण वै पुरा । वैधर्म्याण्युपधाश्चैव स वः किं न निवारितः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सेनोद्योगपर्वणि द्वादशोऽध्यायः ।।

bahūni ca nṛśaṃsāni kṛtānīndreṇa vai purā | vaidharmyāṇyupadhāścaiva sa vaḥ kiṃ na nivāritaḥ || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi senodyogaparvaṇi dvādaśo'dhyāyaḥ ||

Verse 8

उपतिष्ठतु देवी मामेतदस्या हितं परम्। युष्माकं च सदा देवाः शिवमेवं भविष्यति ।।

upatiṣṭhatu devī māmetadasyā hitaṃ param| yuṣmākaṃ ca sadā devāḥ śivamevaṃ bhaviṣyati ||

Verse 9

देवा ऊचुः। इन्द्राणीमानयिष्यामो यथेच्छसि दिवस्पते। जहि क्रोधमिमं वीर प्रीतो भव सुरेश्वर ।।

devā ūcuḥ| indrāṇīmānayiṣyāmo yathecchasi divaspate| jahi krodhamimaṃ vīra prīto bhava sureśvara ||

Verse 10

शल्य उवाच। इत्युक्त्वा तं तदा देवा ऋषिभिः सह भारत। तग्मुर्बृहस्पतिं वक्तुमिन्द्राणीं चाशुभं वचः ।।

śalya uvāca| ityuktvā taṃ tadā devā ṛṣibhiḥ saha bhārata| tagmurbṛhaspatiṃ vaktumindrāṇīṃ cāśubhaṃ vacaḥ ||

Verse 11

जानीमः शरणं प्राप्तामिन्द्राणीं तव वेश्मनि। दत्ताभयां च विप्रेन्द्र त्वया देवर्षिसत्तम ।।

jānīmaḥ śaraṇaṃ prāptāmindrāṇīṃ tava veśmani| dattābhayāṃ ca viprendra tvayā devarṣisattama ||

Verse 12

ते त्वां देवाः सगन्धर्वा ऋषयश्च महाद्युते । प्रसादयन्ति चेन्द्राणी नहुषाय प्रदीयताम् ।।

te tvāṃ devāḥ sagandharvā ṛṣayaśca mahādyute | prasādayanti cendrāṇī nahuṣāya pradīyatām ||

Verse 13

इन्द्राद्विशिष्टो नहुषो देवराजो महाद्युतिः । वृणोत्विमं वरारोहा भर्तृत्वे वरवर्णिनी ।।

indrādviśiṣṭo nahuṣo devarājo mahādyutiḥ | vṛṇotvimaṃ varārohā bhartṛtve varavarṇinī ||

Verse 14

एवमुक्ते तु सा देवी बाष्पमुत्सृज्य सस्वनम् । उवाच रुदती दीना बृहस्पतिमिदं वचः ।।

evamukte tu sā devī bāṣpamutsṛjya sasvanam | uvāca rudatī dīnā bṛhaspatimidaṃ vacaḥ ||

Verse 15

नाहमिच्छामि नहुषं पतिं देवर्षिसत्तम। शरणागतास्मि ते ब्रहंस्त्रायस्व महतो भयात् ।।

nāhamicchāmi nahuṣaṃ patiṃ devarṣisattama| śaraṇāgatāsmi te brahaṃstrāyasva mahato bhayāt ||

Verse 16

बृहस्पतिरुवाच। शरणागतं न त्यजेयमिन्द्राणि मम निश्चयः। धर्मज्ञां सत्यशीलां च न त्यजेयमनिन्दिते ।।

bṛhaspatiruvāca| śaraṇāgataṃ na tyajeyamindrāṇi mama niścayaḥ| dharmajñāṃ satyaśīlāṃ ca na tyajeyamanindite ||

Verse 17

नाकार्यं कर्तुमिच्छामि ब्राह्मणः सन्विशेषतः । श्रुतधर्मा सत्यशीलो जानन्धर्मानुशासनम् ।।

nākāryaṃ kartumicchāmi brāhmaṇaḥ sanviśeṣataḥ | śrutadharmā satyaśīlo jānandharmānuśāsanam ||

Verse 18

नाहमेतत्करिष्यामि गच्छध्वं वै सुरोत्तमाः । अस्मिंश्चार्थे पुरा गीतं ब्रह्मणा श्रूयतामिदम् ।।

nāhametatkariṣyāmi gacchadhvaṃ vai surottamāḥ | asmiṃścārthe purā gītaṃ brahmaṇā śrūyatāmidam ||

Verse 19

न तस्य बीजं रोहति रोहकाले न तस्य वर्षं वर्षति वर्षकाले। भीतं प्रपन्नं प्रददाति शत्रवे न स त्रातारं लभते त्राणमिच्छन् ।।

na tasya bījaṃ rohati rohakāle na tasya varṣaṃ varṣati varṣakāle| bhītaṃ prapannaṃ pradadāti śatrave na sa trātāraṃ labhate trāṇamicchan ||

Verse 20

मोघमन्नं विन्दति चाप्यचेताः स्वर्गाल्लोकाद्धश्यति नष्टचेष्टः। भीतं प्रपन्नं प्रददाति यो वै न तस्य हव्यं प्रतिगृह्णन्ति देवाः ।। वैधर्म्याणि त्वाष्ट्रवधादीनि। उपधाः वृत्रसख्यादीनि छलानि ।।

moghamannaṃ vindati cāpyacetāḥ svargāllokāddhaśyati naṣṭaceṣṭaḥ| bhītaṃ prapannaṃ pradadāti yo vai na tasya havyaṃ pratigṛhṇanti devāḥ || vaidharmyāṇi tvāṣṭravadhādīni| upadhāḥ vṛtrasakhyādīni chalāni ||

Verse 21

प्रमीयते चास्य प्रजा ह्यकाले सदा विवासं पितरोऽस्य कुर्वते। भीतं प्रपन्नं प्रददाति शत्रवे सेन्द्रा देवाः प्रहरन्त्यस्य वज्रम् ।।

pramīyate cāsya prajā hyakāle sadā vivāsaṃ pitaro'sya kurvate| bhītaṃ prapannaṃ pradadāti śatrave sendrā devāḥ praharantyasya vajram ||

Verse 22

एतदेवं विजानन्वै न दास्यामि शचीमिमाम्। इन्द्राणीं विश्रुतां लोके शक्रस्य महिषीं प्रियां ।।

etadevaṃ vijānanvai na dāsyāmi śacīmimām| indrāṇīṃ viśrutāṃ loke śakrasya mahiṣīṃ priyāṃ ||

Verse 23

अस्या हितं भवेद्यच्च मम चापि हितं भवेत्। क्रियतां तत्सुरश्रेष्ठा नहि दास्याम्यहं शचीम् ।।

asyā hitaṃ bhavedyacca mama cāpi hitaṃ bhavet| kriyatāṃ tatsuraśreṣṭhā nahi dāsyāmyahaṃ śacīm ||

Verse 24

शल्य उवाच। अथ देवाः सगन्धर्वा गुरुमाहुरिदं वचः। कथं सुनीतं नु भवेन्मन्त्रयस्व बृहस्पते ।।

śalya uvāca| atha devāḥ sagandharvā gurumāhuridaṃ vacaḥ| kathaṃ sunītaṃ nu bhavenmantrayasva bṛhaspate ||

Verse 25

बृहस्पतिरुवाच। नहुषं याचतां देवी किंचित्कालान्तरं शुभा। इन्द्राणि हितमेतद्धि तथाऽस्माकं भविष्यति।। अचेताः दुर्बलचित्तः ।।

bṛhaspatiruvāca| nahuṣaṃ yācatāṃ devī kiṃcitkālāntaraṃ śubhā| indrāṇi hitametaddhi tathā'smākaṃ bhaviṣyati|| acetāḥ durbalacittaḥ ||

Verse 26

बहुविघ्नः सुराः कालः कालः कालं नयिष्यति। गर्वितो बलवांश्चापि नहुषो वरसंश्रयात् ।।

bahuvighnaḥ surāḥ kālaḥ kālaḥ kālaṃ nayiṣyati| garvito balavāṃścāpi nahuṣo varasaṃśrayāt ||

Verse 27

शल्य उवाच। ततस्तेन तथोक्ते तु प्रीता देवास्तथाब्रुवन्। ब्रह्मन्साध्विदमुक्तं ते हितं सर्वं दिवौकसाम् ।।

śalya uvāca| tatastena tathokte tu prītā devāstathābruvan| brahmansādhvidamuktaṃ te hitaṃ sarvaṃ divaukasām ||

Verse 28

एवमेतद्द्विजश्रेष्ठ देवी चेयं प्रसाद्यताम्। ततः समस्ता इन्द्राणीं देवाश्चाग्निपुरोगमाः ।।

evametaddvijaśreṣṭha devī ceyaṃ prasādyatām| tataḥ samastā indrāṇīṃ devāścāgnipurogamāḥ ||

Verse 29

ऊचुर्वचनमव्यग्रा लोकानां हितकाम्यया। देवा ऊचुः। त्वया जगदिदं सर्वं धृतं स्थावरजङ्गमम्। एकपत्न्यसि सत्या च गच्छस्व नहुषं प्रति ।।

ūcurvacanamavyagrā lokānāṃ hitakāmyayā| devā ūcuḥ| tvayā jagadidaṃ sarvaṃ dhṛtaṃ sthāvarajaṅgamam| ekapatnyasi satyā ca gacchasva nahuṣaṃ prati ||

Verse 30

क्षिप्रं त्वामभिकामश्च विनशिष्यति पापकृत्। नहुषो देवि शक्रश्च सुरैश्वर्यमवाप्स्यति ।।

kṣipraṃ tvāmabhikāmaśca vinaśiṣyati pāpakṛt| nahuṣo devi śakraśca suraiśvaryamavāpsyati ||

Verse 31

एवं विनिश्चयं कृत्वा इन्द्राणी कार्यसिद्धये। अभ्यगच्छत सव्रीडा नहुषं घोरदर्शनम् ।।

evaṃ viniścayaṃ kṛtvā indrāṇī kāryasiddhaye| abhyagacchata savrīḍā nahuṣaṃ ghoradarśanam ||

Verse 32

दृष्ट्वा तां नहुषश्चापि वयोरूपसमन्विताम् । समहृष्यत दुष्टात्मा कामोपहतचेतनः ।।

dṛṣṭvā tāṃ nahuṣaścāpi vayorūpasamanvitām | samahṛṣyata duṣṭātmā kāmopahatacetanaḥ ||