Adhyaya 11

Verse 1

ऋषिभिर्देवैश्च नहुपस्य वरदानपूर्वकमिन्द्रराज्ये अभिषेचनम् ।। 1 ।। कदाचन स्वावलीकनेन कलुषितमनसा नहुपेण काम्यमानायै इन्द्राण्यै बृहस्पतिना अभयप्रदानम् ।। 2 ।। शल्य उवाच। ऋषयोऽथाब्रुवन्सर्वे देवाश्च त्रिदिवेश्वराः। अयं वै नहुपः श्रीमान्देवराज्येऽभिषिच्यताम् ।।

ṛṣibhirdevaiśca nahupasya varadānapūrvakamindrarājye abhiṣecanam || 1 || kadācana svāvalīkanena kaluṣitamanasā nahupeṇa kāmyamānāyai indrāṇyai bṛhaspatinā abhayapradānam || 2 || śalya uvāca| ṛṣayo'thābruvansarve devāśca tridiveśvarāḥ| ayaṃ vai nahupaḥ śrīmāndevarājye'bhiṣicyatām ||

Verse 2

तेजस्वी च यशस्वी च धार्मिकश्चैव नित्यदा। ते गत्वा त्वब्रुवन्सर्वे राजा नो भव पार्थिव ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सेनोद्योगपर्वणि एकादशोऽध्यायः ।।

tejasvī ca yaśasvī ca dhārmikaścaiva nityadā| te gatvā tvabruvansarve rājā no bhava pārthiva || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi senodyogaparvaṇi ekādaśo'dhyāyaḥ ||

Verse 3

स तानुवाच नहुषो देवानृपिगणांस्तथा । पितृभिः सहितान्राजन्परिप्सन्हितमात्मनः ।।

sa tānuvāca nahuṣo devānṛpigaṇāṃstathā | pitṛbhiḥ sahitānrājanparipsanhitamātmanaḥ ||

Verse 4

दुर्बलोऽहं न मे शक्तिर्भवतां परिपालने। बलवाञ्ज्ञायतां कश्चिद्बलं शक्रे हि नित्यदा ।।

durbalo'haṃ na me śaktirbhavatāṃ paripālane| balavāñjñāyatāṃ kaścidbalaṃ śakre hi nityadā ||

Verse 5

तमब्रुवन्पुनः सर्वे देवा ऋषिपुरोगमाः । अस्माकं तपसा युक्तः पाहि राज्यं त्रिविष्टपे ।।

tamabruvanpunaḥ sarve devā ṛṣipurogamāḥ | asmākaṃ tapasā yuktaḥ pāhi rājyaṃ triviṣṭape ||

Verse 6

परस्परभयं घोरमस्माकं हि न संशयः । अभिषिच्यस्व राजेन्द्र भव राजा त्रिविष्टपे ।।

parasparabhayaṃ ghoramasmākaṃ hi na saṃśayaḥ | abhiṣicyasva rājendra bhava rājā triviṣṭape ||

Verse 7

देवदानवयक्षाणामृषीणां रक्षसां तथा। पितृगन्धर्वभूतानां चक्षुर्विषयवर्तिनाम्।

devadānavayakṣāṇāmṛṣīṇāṃ rakṣasāṃ tathā| pitṛgandharvabhūtānāṃ cakṣurviṣayavartinām|

Verse 8

तेज आदास्यसे पश्यन्बलवांश्च भविष्यसि। धर्मं पुरस्कृत्य सदा सरवलोकाधिपो भव ।।

teja ādāsyase paśyanbalavāṃśca bhaviṣyasi| dharmaṃ puraskṛtya sadā saravalokādhipo bhava ||

Verse 9

ब्रह्मर्षीश्चापि देवांश्च गोपायस्व त्रिविष्टपे । शल्य उवाच। अभिषिक्तः स राजेन्द्र ततो राजा त्रिविष्टपे ।।

brahmarṣīścāpi devāṃśca gopāyasva triviṣṭape | śalya uvāca| abhiṣiktaḥ sa rājendra tato rājā triviṣṭape ||

Verse 10

धर्मं पुरस्कृत्य तदा सर्वलोकाधिपोऽभवत्। सुदुर्लभं वरं लब्ध्वा प्राप्य राज्यं त्रिविष्टपे।।

dharmaṃ puraskṛtya tadā sarvalokādhipo'bhavat| sudurlabhaṃ varaṃ labdhvā prāpya rājyaṃ triviṣṭape||

Verse 11

धर्मात्मा सततं भूत्वा कामात्मा समपद्यत। देवोद्यानेषु सर्वेषु नन्दनोपवनेषु च।।

dharmātmā satataṃ bhūtvā kāmātmā samapadyata| devodyāneṣu sarveṣu nandanopavaneṣu ca||

Verse 12

कैलासे हिमवत्पृष्ठे मन्दरे श्वेतपर्वते। सह्ये महेन्द्रे मलये समुद्रेषु सरित्सु च ।।

kailāse himavatpṛṣṭhe mandare śvetaparvate| sahye mahendre malaye samudreṣu saritsu ca ||

Verse 13

अप्सरोभिः परिवृतो देवकन्यासमावृतः । नहुषो देवराजोऽथ क्रीडन्बहुविधं तदा ।।

apsarobhiḥ parivṛto devakanyāsamāvṛtaḥ | nahuṣo devarājo'tha krīḍanbahuvidhaṃ tadā ||

Verse 14

श्रृण्वन्दिव्या बहुविधाः कथाः श्रुतिमनोहराः । वादित्राणि च सर्वाणि गीतं च मधुरस्वनम् ।।

śrṛṇvandivyā bahuvidhāḥ kathāḥ śrutimanoharāḥ | vāditrāṇi ca sarvāṇi gītaṃ ca madhurasvanam ||

Verse 15

विश्वावसुर्नारदश्च गन्धर्वाप्सरसां गणाः। ऋतवः षट्च देवेन्द्रं मूर्तिमन्त उपस्थिताः ।।

viśvāvasurnāradaśca gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ| ṛtavaḥ ṣaṭca devendraṃ mūrtimanta upasthitāḥ ||

Verse 16

मारुतः सुरभिर्वाति मनोज्ञः सत्वशीतलः । एवं विक्रीडतस्तस्य नहुषस्य दुरात्मनः ।।

mārutaḥ surabhirvāti manojñaḥ satvaśītalaḥ | evaṃ vikrīḍatastasya nahuṣasya durātmanaḥ ||

Verse 17

संप्राप्ता दर्शनं देवी शक्रस्य महिषी प्रिया। स तां संदृश्य दुष्टात्मा प्राह सर्वान्सभासदः ।।

saṃprāptā darśanaṃ devī śakrasya mahiṣī priyā| sa tāṃ saṃdṛśya duṣṭātmā prāha sarvānsabhāsadaḥ ||

Verse 18

इन्द्रस्य महिषी देवी कस्मान्मां नोपतिष्ठति। अहमिन्द्रोऽस्मि देवानां लोकानां च तथेश्वरः ।।

indrasya mahiṣī devī kasmānmāṃ nopatiṣṭhati| ahamindro'smi devānāṃ lokānāṃ ca tatheśvaraḥ ||

Verse 19

आगच्छतु शची मह्यं क्षिप्रमद्य निवेशनम् । तच्छ्रुत्वा दुर्मना देवी बृहस्पतिमुवाच ह ।।

āgacchatu śacī mahyaṃ kṣipramadya niveśanam | tacchrutvā durmanā devī bṛhaspatimuvāca ha ||

Verse 20

रक्ष मां नहुषाद्ब्रह्मंस्त्वामस्मि शरणं गता। सर्वलक्षणसंपन्नां ब्रह्मंस्त्वं मां प्रभाषसे।।

rakṣa māṃ nahuṣādbrahmaṃstvāmasmi śaraṇaṃ gatā| sarvalakṣaṇasaṃpannāṃ brahmaṃstvaṃ māṃ prabhāṣase||

Verse 21

देवराजस्य दयितामत्यन्तं सुखभागिनीम्। अवैधव्येन युक्तां चाप्येकपत्नीं पतिव्रदाम् ।।

devarājasya dayitāmatyantaṃ sukhabhāginīm| avaidhavyena yuktāṃ cāpyekapatnīṃ pativradām ||

Verse 22

उक्तवानसि मां पूर्वमृतां तां कुरु वै गिरम्। नोक्तपूर्वं च भगवन्मृषा ते किंचिदीश्वर ।।

uktavānasi māṃ pūrvamṛtāṃ tāṃ kuru vai giram| noktapūrvaṃ ca bhagavanmṛṣā te kiṃcidīśvara ||

Verse 23

तस्मादेतद्भवेत्सत्यं त्वयोक्तं द्विजसत्तम। बृहस्पतिरथोवाच इन्द्राणीं भयमोहिताम् ।।

tasmādetadbhavetsatyaṃ tvayoktaṃ dvijasattama| bṛhaspatirathovāca indrāṇīṃ bhayamohitām ||

Verse 24

यदुक्तासि मया देवि सत्यं तद्भविता ध्रुवम् । द्रक्ष्यसे देवराजं तमिन्द्रं शीघ्रमिहागतम् ।।

yaduktāsi mayā devi satyaṃ tadbhavitā dhruvam | drakṣyase devarājaṃ tamindraṃ śīghramihāgatam ||

Verse 25

न भेतव्यं च नहुषात्सत्यमेतद्ब्रवीमि ते। समानयिष्ये शक्रेण नचिराद्भवतीमहम्।।

na bhetavyaṃ ca nahuṣātsatyametadbravīmi te| samānayiṣye śakreṇa nacirādbhavatīmaham||

Verse 26

अथ शुश्राव नहुष इन्द्राणीं शरणीं गताम्। बृहस्पतेरङ्गिरसश्रुक्रोध स नृपस्तदा ।।

atha śuśrāva nahuṣa indrāṇīṃ śaraṇīṃ gatām| bṛhaspateraṅgirasaśrukrodha sa nṛpastadā ||