Adhyaya 13

Verse 1

शच्या नहुषंप्रति इन्द्रस्यान्वेषणेऽप्यपरिज्ञाने त्वामुपस्थास्य इति समयकरणम् ।। 1 ।। देवैर्विष्ण्वाज्ञया इन्द्रस्य ब्रह्महत्यापनोदनाय अश्वमेधयाजनम् ।। 2 ।। ध्वस्तपाप्मनोपीन्द्रस्य पुनर्नहुषभयाददर्शने शोचन्त्या शच्या उपश्रुतिदेवीपूजनम् ।। 3 ।। शल्य उवाच। अथ तामब्रवीद्दृष्ट्वा नहुषो देवराट् तदा। त्रयाणामपि लोकानामहमिन्द्रः शुचिस्मिते ।।

śacyā nahuṣaṃprati indrasyānveṣaṇe'pyaparijñāne tvāmupasthāsya iti samayakaraṇam || 1 || devairviṣṇvājñayā indrasya brahmahatyāpanodanāya aśvamedhayājanam || 2 || dhvastapāpmanopīndrasya punarnahuṣabhayādadarśane śocantyā śacyā upaśrutidevīpūjanam || 3 || śalya uvāca| atha tāmabravīddṛṣṭvā nahuṣo devarāṭ tadā| trayāṇāmapi lokānāmahamindraḥ śucismite ||

Verse 2

भजस्व मां वरारोहे पतित्वे वरवर्णिनि। एवमुक्ता तु सा देवी नहुषेण पतिव्रता ।।

bhajasva māṃ varārohe patitve varavarṇini| evamuktā tu sā devī nahuṣeṇa pativratā ||

Verse 3

प्रावेपत भयोद्विग्ना प्रवाते कदली यथा। प्रणम्य सा हि ब्रह्माणं शिरसा तु कृताञ्जलिः ।।

prāvepata bhayodvignā pravāte kadalī yathā| praṇamya sā hi brahmāṇaṃ śirasā tu kṛtāñjaliḥ ||

Verse 4

देवराजमथोवाच नहुषं घोरदर्शनम् । कालमिच्छाम्यहं लब्धुं त्वत्तः कंचित्सुरेश्वर ।।

devarājamathovāca nahuṣaṃ ghoradarśanam | kālamicchāmyahaṃ labdhuṃ tvattaḥ kaṃcitsureśvara ||

Verse 5

न हि विज्ञायते शक्रः किं वा प्राप्तः क्व वा गतः। तत्त्वमेतत्तु विज्ञाय यदि न ज्ञायते प्रभो ।।

na hi vijñāyate śakraḥ kiṃ vā prāptaḥ kva vā gataḥ| tattvametattu vijñāya yadi na jñāyate prabho ||

Verse 6

ततोऽहं त्वामुपस्थास्ये सत्यमेतद्ब्रवीमि ते। एवमुक्तः स इन्द्राण्या नहुषः प्रीतिमानभूत् ।।

tato'haṃ tvāmupasthāsye satyametadbravīmi te| evamuktaḥ sa indrāṇyā nahuṣaḥ prītimānabhūt ||

Verse 7

नहुष उवाच। एवं भवतु सुश्रोणि यथा मामिह भाषसे। ज्ञात्वा चागमनं कार्यं सत्यमेतदनुस्मरेः ।।

nahuṣa uvāca| evaṃ bhavatu suśroṇi yathā māmiha bhāṣase| jñātvā cāgamanaṃ kāryaṃ satyametadanusmareḥ ||

Verse 8

नहुषेण विसृष्टा च निश्चक्राम ततः शुभा। बृहस्पतिनिकेतं च सा जगाम यशस्विनी ।।

nahuṣeṇa visṛṣṭā ca niścakrāma tataḥ śubhā| bṛhaspatiniketaṃ ca sā jagāma yaśasvinī ||

Verse 9

तस्याः संश्रुत्य च वचो देवाश्चाग्निपुरोगमाः । चिन्तयामासुरेकाग्राः शक्रार्थं राजसत्तम ।।

tasyāḥ saṃśrutya ca vaco devāścāgnipurogamāḥ | cintayāmāsurekāgrāḥ śakrārthaṃ rājasattama ||

Verse 10

देवदेवेन शङ्गम्य विष्णुना प्रभविष्णुना। ऊचुश्चैनं समुद्विग्ना वाक्यं वाक्यविशारदाः ।।

devadevena śaṅgamya viṣṇunā prabhaviṣṇunā| ūcuścainaṃ samudvignā vākyaṃ vākyaviśāradāḥ ||

Verse 11

ब्रह्मवध्याभिभूतो वै शक्रः सुरगणेश्वरः । गतिश्च नस्त्वं देवेश पूर्वजो जगतः प्रभुः ।।

brahmavadhyābhibhūto vai śakraḥ suragaṇeśvaraḥ | gatiśca nastvaṃ deveśa pūrvajo jagataḥ prabhuḥ ||

Verse 12

रक्षार्थं सर्वभूतानां विष्णुत्वमुपजग्मिवान्। त्वद्वीर्यनिहते वृत्रे वासवो ब्रह्महत्यया ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सेनोद्योगपर्वणि त्रयोदशोऽध्यायः ।।

rakṣārthaṃ sarvabhūtānāṃ viṣṇutvamupajagmivān| tvadvīryanihate vṛtre vāsavo brahmahatyayā || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi senodyogaparvaṇi trayodaśo'dhyāyaḥ ||

Verse 13

वृतः सुरगणश्रेष्ठ मोक्षं तस्य विनिर्दिश। तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां विष्णुरब्रवीत् ।।

vṛtaḥ suragaṇaśreṣṭha mokṣaṃ tasya vinirdiśa| teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā devānāṃ viṣṇurabravīt ||

Verse 14

मामेव यजतां शक्रः पावयिष्यामि वज्रिणम्। पुण्येन हयमेधेन मामिष्ट्वा पाकशासनः ।।

māmeva yajatāṃ śakraḥ pāvayiṣyāmi vajriṇam| puṇyena hayamedhena māmiṣṭvā pākaśāsanaḥ ||

Verse 15

पुनरेष्यति देवानामिन्द्रत्वमकुतोभयः। स्वकर्मभिश्च नहुषो नाशं यास्यति दुर्मतिः ।।

punareṣyati devānāmindratvamakutobhayaḥ| svakarmabhiśca nahuṣo nāśaṃ yāsyati durmatiḥ ||

Verse 16

किंचित्कालमिदं देवा मर्षयध्वमतन्द्रिताः। श्रुत्वा विष्णोः शुभां सत्यां वाणीं ताममृतोपमाम्।

kiṃcitkālamidaṃ devā marṣayadhvamatandritāḥ| śrutvā viṣṇoḥ śubhāṃ satyāṃ vāṇīṃ tāmamṛtopamām|

Verse 17

ततः सर्वे सुरगणाः सोपाध्यायाः सहर्षिभिः । यत्र शक्रो भयोद्विग्नस्तं देशमुपचक्रमुः ।।

tataḥ sarve suragaṇāḥ sopādhyāyāḥ saharṣibhiḥ | yatra śakro bhayodvignastaṃ deśamupacakramuḥ ||

Verse 18

तत्राश्वमेधः सुमहान्महेन्द्रस्य महात्मनः । ववृते पावनार्थं वै ब्रह्महत्यापहो नृप ।।

tatrāśvamedhaḥ sumahānmahendrasya mahātmanaḥ | vavṛte pāvanārthaṃ vai brahmahatyāpaho nṛpa ||

Verse 19

विभज्य ब्रह्महत्यां तु वृक्षेषु च नदीषु च। पर्वतेषु पृथिव्यां च स्त्रीषु चैव युधिष्ठिर ।।

vibhajya brahmahatyāṃ tu vṛkṣeṣu ca nadīṣu ca| parvateṣu pṛthivyāṃ ca strīṣu caiva yudhiṣṭhira ||

Verse 20

संविभज्य च भूतेषु विसृज्य च सुरेश्वरः। विज्वरो धूतपाप्मा च वासवोऽभवदात्मवान् ।।

saṃvibhajya ca bhūteṣu visṛjya ca sureśvaraḥ| vijvaro dhūtapāpmā ca vāsavo'bhavadātmavān ||

Verse 21

अकम्प्यं नहुषं स्थानाद्दृष्ट्वा बलनिषूदनः। तेजोघ्नं सर्वभूतानां वरदानाच्च दुःसहम्।।

akampyaṃ nahuṣaṃ sthānāddṛṣṭvā balaniṣūdanaḥ| tejoghnaṃ sarvabhūtānāṃ varadānācca duḥsaham||

Verse 22

ततः शचीपतिर्देवः पुनरेव व्यनश्यत। अदृश्यः सर्वभूतानां कालाकाङ्क्षी चचार ह ।।

tataḥ śacīpatirdevaḥ punareva vyanaśyata| adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ kālākāṅkṣī cacāra ha ||

Verse 23

प्रनष्टे तु ततः शक्रे शची शोकसमन्विता । हा शक्रेति तदा देवी विललाप सुदुःखिता ।।

pranaṣṭe tu tataḥ śakre śacī śokasamanvitā | hā śakreti tadā devī vilalāpa suduḥkhitā ||

Verse 24

यदि दत्तं यदि हुतं गुरवस्तोषिता यदि। एकभर्तृत्वमेवास्तु सत्यं यद्यस्ति वा मयि ।।

yadi dattaṃ yadi hutaṃ guravastoṣitā yadi| ekabhartṛtvamevāstu satyaṃ yadyasti vā mayi ||

Verse 25

पुण्यां चेमामहं दिव्यां प्रवृत्तामुत्तरायणे। देवीं रात्रिं नमस्यामि सिध्यतां मे मनोरथः ।।

puṇyāṃ cemāmahaṃ divyāṃ pravṛttāmuttarāyaṇe| devīṃ rātriṃ namasyāmi sidhyatāṃ me manorathaḥ ||

Verse 26

प्रयता च निशां देवीमुपातिष्ठत तत्र सा। पतिव्रतात्वात्सत्येन सोपश्रुतिमथाकरोत् ।। विष्णुत्वं व्यापकत्वम् ।। 12 ।।

prayatā ca niśāṃ devīmupātiṣṭhata tatra sā| pativratātvātsatyena sopaśrutimathākarot || viṣṇutvaṃ vyāpakatvam || 12 ||

Verse 27

यत्रास्ते देवराजोऽसौ तं देशं दर्शयस्व मे। इत्याहोपश्रुतिं देवीं सत्यं सत्येन दृश्यताम् ।।

yatrāste devarājo'sau taṃ deśaṃ darśayasva me| ityāhopaśrutiṃ devīṃ satyaṃ satyena dṛśyatām ||