Adhyaya 112

Verse 1

गरुडवेगमसहमानेन गालवेन गुरुदक्षिणानर्पणेनैव स्वप्राणविमोक्षणशङ्कया परिशोचनम् ।। 1 ।। गरुडेन गालवंप्रति प्रागेवाभिमतानिवेदनेन अकौशलाभिलपनपूर्वकं ऋषभाचले विश्रम्य पुनर्निवर्तनकीर्तनम् ।। 2 ।। गालव उवाच। गरुत्मन्भुजगेन्द्रारे सुपर्ण विनतात्मज । नय मां तार्क्ष्य पूर्वेण यत्र धर्मस्य चक्षुषी ।।

garuḍavegamasahamānena gālavena gurudakṣiṇānarpaṇenaiva svaprāṇavimokṣaṇaśaṅkayā pariśocanam || 1 || garuḍena gālavaṃprati prāgevābhimatānivedanena akauśalābhilapanapūrvakaṃ ṛṣabhācale viśramya punarnivartanakīrtanam || 2 || gālava uvāca| garutmanbhujagendrāre suparṇa vinatātmaja | naya māṃ tārkṣya pūrveṇa yatra dharmasya cakṣuṣī ||

Verse 2

पूर्वमेतां दिशं गच्छ या पूर्वं परिकीर्तिता । देवतानां हि सान्निध्यमत्र कीर्तितवानसि ।।

pūrvametāṃ diśaṃ gaccha yā pūrvaṃ parikīrtitā | devatānāṃ hi sānnidhyamatra kīrtitavānasi ||

Verse 3

अत्र सत्यं च धर्मश्च त्वया सम्यक्प्रकीर्तितः। इच्छेयं तु समागन्तुं समस्तैर्दैवतैरहम्। भूयश्च तान्सुरान्द्रष्टुमिच्छेयमरुणानुज।।

atra satyaṃ ca dharmaśca tvayā samyakprakīrtitaḥ| iccheyaṃ tu samāgantuṃ samastairdaivatairaham| bhūyaśca tānsurāndraṣṭumiccheyamaruṇānuja||

Verse 4

नारद उवाच। तमाह विनतासूनुरारोहस्वेति वै द्विजम्। आरुरोहाथ स मुनिर्गरुडं गालवस्तदा ।।

nārada uvāca| tamāha vinatāsūnurārohasveti vai dvijam| ārurohātha sa munirgaruḍaṃ gālavastadā ||

Verse 5

गालव उवाच। क्रममाणस्य ते रूपं दृश्यते पन्नगाशन। भास्करस्येव पूर्वाह्णे सहस्रांशोर्विवस्वतः ।।

gālava uvāca| kramamāṇasya te rūpaṃ dṛśyate pannagāśana| bhāskarasyeva pūrvāhṇe sahasrāṃśorvivasvataḥ ||

Verse 6

पक्षवातप्रणुन्नानां वृक्षाणामनुगामिनाम् । प्रस्थितानामिव समं पश्यामीह गतिं खग ।।

pakṣavātapraṇunnānāṃ vṛkṣāṇāmanugāminām | prasthitānāmiva samaṃ paśyāmīha gatiṃ khaga ||

Verse 7

ससागरवनामुर्वी सशैलवनकाननाम् । आकर्षन्निव चाभासि पक्षवातेन खेचर ।।

sasāgaravanāmurvī saśailavanakānanām | ākarṣanniva cābhāsi pakṣavātena khecara ||

Verse 8

समीननागनक्रं च खमिवारोप्यते जलम्। वायुना चैव महता पक्षवातेन चानिशम् ।।

samīnanāganakraṃ ca khamivāropyate jalam| vāyunā caiva mahatā pakṣavātena cāniśam ||

Verse 9

तुल्यरूपाननान्मत्स्यांस्तथा तिमितिमिङ्गिलान् । नागाश्वनरवक्रांश्च पश्याम्युन्मथितानिव ।।

tulyarūpānanānmatsyāṃstathā timitimiṅgilān | nāgāśvanaravakrāṃśca paśyāmyunmathitāniva ||

Verse 10

महार्णवस्य च रवैः श्रोत्रे मे बधिरे कृते। न श्रृणोमि न पश्यामि नात्मनो वेद्मि कारणम् ।।

mahārṇavasya ca ravaiḥ śrotre me badhire kṛte| na śrṛṇomi na paśyāmi nātmano vedmi kāraṇam ||

Verse 11

शनैः स तु भवात्यातु ब्रह्मवध्यामनुस्मरन् । न दृश्यते रविस्तात न दिशो न च खं खग ।।

śanaiḥ sa tu bhavātyātu brahmavadhyāmanusmaran | na dṛśyate ravistāta na diśo na ca khaṃ khaga ||

Verse 12

तम एव तु पश्यामि शरीरं ते न लक्षये । मणी व जात्यौ पश्यामि चक्षुषी तेऽहमण्डज ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः ।।

tama eva tu paśyāmi śarīraṃ te na lakṣaye | maṇī va jātyau paśyāmi cakṣuṣī te'hamaṇḍaja || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi dvādaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 13

शरीरं तु न पश्यामि तव चैवात्मनश्च ह। पदेपदे तु पश्यामि शरीरादग्निमुत्थितम् ।।

śarīraṃ tu na paśyāmi tava caivātmanaśca ha| padepade tu paśyāmi śarīrādagnimutthitam ||

Verse 14

स मे निर्वाप्य सहसा चक्षुषी शाम्यते पुनः। तन्नियच्छ महावेगं गमने विनतात्मज ।। मणी वेति इवार्थे वशब्दः ।।

sa me nirvāpya sahasā cakṣuṣī śāmyate punaḥ| tanniyaccha mahāvegaṃ gamane vinatātmaja || maṇī veti ivārthe vaśabdaḥ ||

Verse 15

न मे प्रयोजनं किंचिद्गमने पन्नगाशन । संनिवर्त महाभाग न वेगं विषहामि ते ।। निर्वाप्य मन्दीकृत्य ।।

na me prayojanaṃ kiṃcidgamane pannagāśana | saṃnivarta mahābhāga na vegaṃ viṣahāmi te || nirvāpya mandīkṛtya ||

Verse 16

गुरवे संश्रुतानीह शतान्यष्टौ हि वाजिनाम् । एकतःश्यामकर्णानां शुभ्राणां चन्द्रवर्चसाम् ।।

gurave saṃśrutānīha śatānyaṣṭau hi vājinām | ekataḥśyāmakarṇānāṃ śubhrāṇāṃ candravarcasām ||

Verse 17

तेषां चैवापवर्गाय मार्गं पश्यामि नाण्डज। ततोऽयं जीवितत्यागे दृष्टो मार्गोमयाऽऽत्मनः ।।

teṣāṃ caivāpavargāya mārgaṃ paśyāmi nāṇḍaja| tato'yaṃ jīvitatyāge dṛṣṭo mārgomayā''tmanaḥ ||

Verse 18

नैव मेऽस्ति धनं किंचिन्न धनेनान्वितः सुहृत् । न चार्थेनापि महता शक्यमेतद्व्यपोहितुम् ।।

naiva me'sti dhanaṃ kiṃcinna dhanenānvitaḥ suhṛt | na cārthenāpi mahatā śakyametadvyapohitum ||

Verse 19

नारद उवाच। एवं बहु च दीनं च ब्रुवाणं गालवं तदा। प्रत्युवाच व्रजन्नेव प्रहसन्विनतात्मजः ।।

nārada uvāca| evaṃ bahu ca dīnaṃ ca bruvāṇaṃ gālavaṃ tadā| pratyuvāca vrajanneva prahasanvinatātmajaḥ ||

Verse 20

नातिप्रज्ञोऽसि विप्रर्षे योत्मानं त्युक्तुमिच्छसि । न चापि कृत्रिमः कालः कालो हि परमेश्वरः ।। संनिवर्त निवर्तस्व ।।

nātiprajño'si viprarṣe yotmānaṃ tyuktumicchasi | na cāpi kṛtrimaḥ kālaḥ kālo hi parameśvaraḥ || saṃnivarta nivartasva ||

Verse 21

किमहं पूर्वमेवेह भवता नाभिचोदितः। उपायोऽत्र महानस्ति येनैतदुपपद्यते ।।

kimahaṃ pūrvameveha bhavatā nābhicoditaḥ| upāyo'tra mahānasti yenaitadupapadyate ||

Verse 22

तदेष ऋषभो नाम पर्वतः सागरान्तिके। अत्र विश्रम्य भुक्त्वा च निवर्तिष्याव गालव ।।

tadeṣa ṛṣabho nāma parvataḥ sāgarāntike| atra viśramya bhuktvā ca nivartiṣyāva gālava ||