Adhyaya 108

Verse 1

गालवंप्रति गरुडेन स्वेन तस्य पूर्वादिदिक्प्रापणकथनपूर्वकं पूर्वदिग्गुणवर्णनम् ।। 1 ।। सुपर्ण उवाच। अनुशिष्टोऽस्मि देवेन गालव ज्ञानयोनिना। ब्रूहि कामं तु कां यामि द्रष्टुं प्रथममो दिशम् ।।

gālavaṃprati garuḍena svena tasya pūrvādidikprāpaṇakathanapūrvakaṃ pūrvadigguṇavarṇanam || 1 || suparṇa uvāca| anuśiṣṭo'smi devena gālava jñānayoninā| brūhi kāmaṃ tu kāṃ yāmi draṣṭuṃ prathamamo diśam ||

Verse 2

पूर्वां वा दक्षिणां वाहमथवा पश्चिमां दिशम्। उत्तरां वा द्विजश्रेष्ठ कुतो गच्छामि गालव ।।

pūrvāṃ vā dakṣiṇāṃ vāhamathavā paścimāṃ diśam| uttarāṃ vā dvijaśreṣṭha kuto gacchāmi gālava ||

Verse 3

यस्यामुदयते पूर्वं सर्वलोकप्रभावनः । सविता यत्र सन्ध्यायां साध्यानां वर्तते तपः ।।

yasyāmudayate pūrvaṃ sarvalokaprabhāvanaḥ | savitā yatra sandhyāyāṃ sādhyānāṃ vartate tapaḥ ||

Verse 4

यस्यां पूर्वं मतिर्जाता यया व्याप्तमिदं जगत्। चक्षुषी यत्र धर्मस्य यत्र चैष प्रतिष्ठितः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि अष्टाधिकशततमोऽध्यायः ।।

yasyāṃ pūrvaṃ matirjātā yayā vyāptamidaṃ jagat| cakṣuṣī yatra dharmasya yatra caiṣa pratiṣṭhitaḥ || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi aṣṭādhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 5

कृतं यतो हुतं हव्यं सर्पते सर्वतोदिशम् ।। एतद्‌द्वारं द्विजश्रेष्ठ दिवसस्य तथाऽध्वनः ।।

kṛtaṃ yato hutaṃ havyaṃ sarpate sarvatodiśam || etad‌dvāraṃ dvijaśreṣṭha divasasya tathā'dhvanaḥ ||

Verse 6

अत्र पूर्वं प्रसूता वै दाक्षायण्यः प्रजाः स्त्रियः । यस्यां दिशि प्रवृद्धाश्च कश्यपस्यात्मसंभवाः ।। गतिर्बुद्धिः जाता प्राप्ता। चक्षुषी आज्यभागाख्ये अग्नीषोमदैवत्ये। धर्मस्य यज्ञस्य ।।

atra pūrvaṃ prasūtā vai dākṣāyaṇyaḥ prajāḥ striyaḥ | yasyāṃ diśi pravṛddhāśca kaśyapasyātmasaṃbhavāḥ || gatirbuddhiḥ jātā prāptā| cakṣuṣī ājyabhāgākhye agnīṣomadaivatye| dharmasya yajñasya ||

Verse 7

अदोमूला सुराणां श्रीर्यत्र शक्रोऽभ्यषिच्यत। सुरराज्येन विप्रर्षे देवैश्चात्र तपश्चितम् ।।

adomūlā surāṇāṃ śrīryatra śakro'bhyaṣicyata| surarājyena viprarṣe devaiścātra tapaścitam ||

Verse 8

एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्पूर्वेत्येषा दिगुच्यते। यस्मात्पूर्वतरे काले पूर्वमेवावृतासुरैः ।।

etasmātkāraṇādbrahmanpūrvetyeṣā digucyate| yasmātpūrvatare kāle pūrvamevāvṛtāsuraiḥ ||

Verse 9

अत एव च सर्वेषां पूर्वामाशां प्रचक्षते । पूर्वं सर्वाणि कार्याणि दैवानि सुखमीप्सता ।। दाक्षायण्यः अदित्यादयः। प्रजाः लोकान् ।।

ata eva ca sarveṣāṃ pūrvāmāśāṃ pracakṣate | pūrvaṃ sarvāṇi kāryāṇi daivāni sukhamīpsatā || dākṣāyaṇyaḥ adityādayaḥ| prajāḥ lokān ||

Verse 10

अत्र वेदाञ्जगौ पूर्वं भगवाँल्लोकभावनः । अत्रैवोक्ता सवित्रासीत्सावित्री ब्रह्मवादिषु ।।

atra vedāñjagau pūrvaṃ bhagavā~llokabhāvanaḥ | atraivoktā savitrāsītsāvitrī brahmavādiṣu ||

Verse 11

अत्र दत्तानि सूर्येण यजूंषि द्विजसत्तम । अत्र लब्धवरः सोमः सुरैः क्रतुषु पीयते ।। पूर्वं पूर्वसंस्थानि । सुखमीप्सता सुखाद्यर्थिना ।।

atra dattāni sūryeṇa yajūṃṣi dvijasattama | atra labdhavaraḥ somaḥ suraiḥ kratuṣu pīyate || pūrvaṃ pūrvasaṃsthāni | sukhamīpsatā sukhādyarthinā ||

Verse 12

अत्र तृप्ता हुतवहाः स्वां योनिमुपभुञ्जते । अत्र पातालमाश्रित्य वरुणः श्रियमाप च ।। यजूंषि दत्तानि याज्ञवल्क्यायेति शेषः ।।

atra tṛptā hutavahāḥ svāṃ yonimupabhuñjate | atra pātālamāśritya varuṇaḥ śriyamāpa ca || yajūṃṣi dattāni yājñavalkyāyeti śeṣaḥ ||

Verse 13

अत्र पूर्वं वसिष्ठस्य पौराणस्य द्विजर्षभ । सूतिश्चैव प्रतिष्ठा च निधनं च प्रकाशते ।। स्वां योनिं सोमाज्यपयआदिरूपं जलम् ।।

atra pūrvaṃ vasiṣṭhasya paurāṇasya dvijarṣabha | sūtiścaiva pratiṣṭhā ca nidhanaṃ ca prakāśate || svāṃ yoniṃ somājyapayaādirūpaṃ jalam ||

Verse 14

ओङ्कारस्यात्र जायन्ते सृतयो दशतीर्दश । पिबन्ति मुनयो यत्र हविर्धूमं स्म धूमपाः ।। पूर्वं मित्रावरुणयोर्यज्ञकाले। पौराणस्य पुराणस्य स्वार्थे तद्धितः । निधनं निमिशापात् ।।

oṅkārasyātra jāyante sṛtayo daśatīrdaśa | pibanti munayo yatra havirdhūmaṃ sma dhūmapāḥ || pūrvaṃ mitrāvaruṇayoryajñakāle| paurāṇasya purāṇasya svārthe taddhitaḥ | nidhanaṃ nimiśāpāt ||

Verse 15

प्रोक्षिता यत्र बहवो वराहाद्या मृगा वने। शक्रेण यज्ञभागार्थे दैवतेषु प्रकल्पिताः ।।

prokṣitā yatra bahavo varāhādyā mṛgā vane| śakreṇa yajñabhāgārthe daivateṣu prakalpitāḥ ||

Verse 16

अत्राहिताः कृतघ्नाश्च मानुषाश्चासुराश्च ये। उदयंस्तान्हि सर्वान्वै क्रोधाद्धन्ति विभावसुः ।। दशशतीशब्दस्य पृषोदरादिशकारलोपेन दशतीशब्दः सहस्रवाची। दशतीरित्यत्र वाछन्दसीति पूर्वसवर्णः। सृतयो मार्गाः ।।

atrāhitāḥ kṛtaghnāśca mānuṣāścāsurāśca ye| udayaṃstānhi sarvānvai krodhāddhanti vibhāvasuḥ || daśaśatīśabdasya pṛṣodarādiśakāralopena daśatīśabdaḥ sahasravācī| daśatīrityatra vāchandasīti pūrvasavarṇaḥ| sṛtayo mārgāḥ ||

Verse 17

एतद्द्वारं त्रिलोकस्य स्वर्गस्य च सुखस्य च। एष पूर्वो दिशां भागो विशावोऽत्र यदीच्छसि ।।

etaddvāraṃ trilokasya svargasya ca sukhasya ca| eṣa pūrvo diśāṃ bhāgo viśāvo'tra yadīcchasi ||

Verse 18

प्रियं कार्यं हि मे तस्य यस्यास्मि वचने स्थितः। ब्रूहि गालव यास्यामि शृणु चाप्यपरां दिशम् ।।

priyaṃ kāryaṃ hi me tasya yasyāsmi vacane sthitaḥ| brūhi gālava yāsyāmi śṛṇu cāpyaparāṃ diśam ||