Adhyaya 107

Verse 1

विश्वामित्रोक्तलक्षणाश्वाधिगमोपायापरिज्ञानेन शोचता गालवेन स्वार्थलाभाय श्रीविष्णूपासनम् ।। 1 ।। सुहृदा गरुडेन गालवमुपगम्य स्वेन तस्याभिमतदेशप्राणकथनम् ।। 2 ।। नारद उवच। एवमुक्तस्तदा तेन विश्वामित्रेण धीमता। नास्ते न शेते नाहारं कुरुते गालवस्तदा ।।

viśvāmitroktalakṣaṇāśvādhigamopāyāparijñānena śocatā gālavena svārthalābhāya śrīviṣṇūpāsanam || 1 || suhṛdā garuḍena gālavamupagamya svena tasyābhimatadeśaprāṇakathanam || 2 || nārada uvaca| evamuktastadā tena viśvāmitreṇa dhīmatā| nāste na śete nāhāraṃ kurute gālavastadā ||

Verse 2

त्वगस्थिभूतो हरिणाश्चिन्ताशोकपरायणः। शोचमानोऽतिमात्रं स दह्यमानश्च मन्युना । गालवो दुःखितो दुःखाद्विललाप सुयोधन ।।

tvagasthibhūto hariṇāścintāśokaparāyaṇaḥ| śocamāno'timātraṃ sa dahyamānaśca manyunā | gālavo duḥkhito duḥkhādvilalāpa suyodhana ||

Verse 3

कुतः पुष्टानि मित्राणि कुतोऽर्थाः सञ्चयः कृतः । हयानां चन्द्रशुभ्राणां शतान्यष्टौ कुतो मम ।।

kutaḥ puṣṭāni mitrāṇi kuto'rthāḥ sañcayaḥ kṛtaḥ | hayānāṃ candraśubhrāṇāṃ śatānyaṣṭau kuto mama ||

Verse 4

कुतो मे भोजने श्रद्धा सुखश्रद्धा कुतश्च मे। श्रद्धा मे जीवितस्यापि छिन्ना किं जीवितेन मे ।।

kuto me bhojane śraddhā sukhaśraddhā kutaśca me| śraddhā me jīvitasyāpi chinnā kiṃ jīvitena me ||

Verse 5

अहं पारे समुद्रस्य पृथिव्या वा परं परात्। गत्वाऽऽत्मानं विमुञ्चामि किं फलं जीवितेन मे ।।

ahaṃ pāre samudrasya pṛthivyā vā paraṃ parāt| gatvā''tmānaṃ vimuñcāmi kiṃ phalaṃ jīvitena me ||

Verse 6

अदनस्याकृतार्थस्य त्यक्तस्य विविधैः फलैः । ऋणं धारयमाणस्य कुतः सुखमनीहया ।। परं परात् दूरादपि दूरम्। आत्मानं देहम् ।

adanasyākṛtārthasya tyaktasya vividhaiḥ phalaiḥ | ṛṇaṃ dhārayamāṇasya kutaḥ sukhamanīhayā || paraṃ parāt dūrādapi dūram| ātmānaṃ deham |

Verse 7

सुहृदां हि धनं भुक्त्वा कृत्वा प्रणयमीप्सितम् । प्रतिकर्तुमशक्तस्य जीवितान्मरणं वरम् ।। अनीहया अनुद्यमेन ।।

suhṛdāṃ hi dhanaṃ bhuktvā kṛtvā praṇayamīpsitam | pratikartumaśaktasya jīvitānmaraṇaṃ varam || anīhayā anudyamena ||

Verse 8

प्रतिश्रुत्य करिष्येति कर्तव्यं तदकुर्वतः । मिथ्यावचनदग्धस्य इष्टापूर्तं प्रणश्यति ।। ईप्सितं दास्यामीति विश्वासमुत्पाद्य ।।

pratiśrutya kariṣyeti kartavyaṃ tadakurvataḥ | mithyāvacanadagdhasya iṣṭāpūrtaṃ praṇaśyati || īpsitaṃ dāsyāmīti viśvāsamutpādya ||

Verse 9

न रूपमनृतस्यास्ति नानृतस्यास्ति सन्ततिः । नानृतस्याधिपत्यं च कुत एव गतिः शुभा ।। करिष्येतीति संधिरार्षः ।।

na rūpamanṛtasyāsti nānṛtasyāsti santatiḥ | nānṛtasyādhipatyaṃ ca kuta eva gatiḥ śubhā || kariṣyetīti saṃdhirārṣaḥ ||

Verse 10

कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम्। अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ।।

kutaḥ kṛtaghnasya yaśaḥ kutaḥ sthānaṃ kutaḥ sukham| aśraddheyaḥ kṛtaghno hi kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ ||

Verse 11

न जीवत्यधनः पापः कुतः पापस्य तन्त्रणम्। पापो ध्रुवमवाप्नोति विनाशं नाशयन्कृतम् ।। अनृतस्य सत्यहीनस्य ।।

na jīvatyadhanaḥ pāpaḥ kutaḥ pāpasya tantraṇam| pāpo dhruvamavāpnoti vināśaṃ nāśayankṛtam || anṛtasya satyahīnasya ||

Verse 12

सोऽहं पापः कृतघ्नस्य कृपणश्चानृतोऽपि च । गुरोर्यः कृतकार्यः संस्तत्करोमि न भाषितम् ।।

so'haṃ pāpaḥ kṛtaghnasya kṛpaṇaścānṛto'pi ca | guroryaḥ kṛtakāryaḥ saṃstatkaromi na bhāṣitam ||

Verse 13

सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि कृत्वा यत्नमनुत्तमम् । अर्थिता न मया काचित्कृतपूर्वा दिवौकसाम् ।।

so'haṃ prāṇānvimokṣyāmi kṛtvā yatnamanuttamam | arthitā na mayā kācitkṛtapūrvā divaukasām ||

Verse 14

मानयन्ति च मां सर्वे त्रिदशा यज्ञसंस्तरे। अहं तु विबुधश्रेष्ठं देवं त्रिभुवनेश्वरम् । विष्णुं गच्छाम्यहं कृष्णं गतिं गतिमतां वरम् ।। तन्त्रणं कुटुम्बधारणम् ।।

mānayanti ca māṃ sarve tridaśā yajñasaṃstare| ahaṃ tu vibudhaśreṣṭhaṃ devaṃ tribhuvaneśvaram | viṣṇuṃ gacchāmyahaṃ kṛṣṇaṃ gatiṃ gatimatāṃ varam || tantraṇaṃ kuṭumbadhāraṇam ||

Verse 15

भोगा यस्मात्प्रतिष्ठन्ते व्याप्य सर्वान्सुरासुरान्। प्रणतो द्रष्टुमिच्छामि कृष्णं योगिनमव्ययम् ।।

bhogā yasmātpratiṣṭhante vyāpya sarvānsurāsurān| praṇato draṣṭumicchāmi kṛṣṇaṃ yoginamavyayam ||

Verse 16

एवमुक्ते सखा तस्य गरुडो विनतात्मजः । दर्शयामास तं प्राह संहृष्टः प्रियकाम्यया ।।

evamukte sakhā tasya garuḍo vinatātmajaḥ | darśayāmāsa taṃ prāha saṃhṛṣṭaḥ priyakāmyayā ||

Verse 17

सहृद्भवान्मम मतः सुहृदां च मतः सुहृत्। ईप्सितेनाभिलाषेण योक्तव्यो विभवे सति ।।

sahṛdbhavānmama mataḥ suhṛdāṃ ca mataḥ suhṛt| īpsitenābhilāṣeṇa yoktavyo vibhave sati ||

Verse 18

विभवश्चास्ति मे विप्र वासवावरजो द्विज । पूर्वमुक्तस्त्वदर्थं च कृतः कामश्च तेन मे ।।

vibhavaścāsti me vipra vāsavāvarajo dvija | pūrvamuktastvadarthaṃ ca kṛtaḥ kāmaśca tena me ||

Verse 19

स भवानेतु गच्छाव नयिष्ये त्वां यथासुखम् । देशं पारं पृथिव्या वा गच्छ गालव मा चिरम् ।।

sa bhavānetu gacchāva nayiṣye tvāṃ yathāsukham | deśaṃ pāraṃ pṛthivyā vā gaccha gālava mā ciram ||