Adhyaya 102

Verse 1

नारदेन मातलिं रसातलमुपनीय तत्र वास्तव्यसुरभिसन्ततिगुणस्तवनम् ।। 1 ।। नारद उवाच। इदं रसातलं नाम सप्तमं पृथिवीतलम्। यत्रास्ते सुरभिर्माता गवाममृतसंभवा ।।

nāradena mātaliṃ rasātalamupanīya tatra vāstavyasurabhisantatiguṇastavanam || 1 || nārada uvāca| idaṃ rasātalaṃ nāma saptamaṃ pṛthivītalam| yatrāste surabhirmātā gavāmamṛtasaṃbhavā ||

Verse 2

क्षरन्ती सततं क्षीरं पृथिवीसारसंभवम् । षण्णं रसानां सारेण रसमेकमनुत्तमम् ।।

kṣarantī satataṃ kṣīraṃ pṛthivīsārasaṃbhavam | ṣaṇṇaṃ rasānāṃ sāreṇa rasamekamanuttamam ||

Verse 3

अमृतेनाभितृप्तस्य सारमुद्गिरतः पुरा। पितामहस्य वदनादुदतिष्ठदनिन्दिता ।।

amṛtenābhitṛptasya sāramudgirataḥ purā| pitāmahasya vadanādudatiṣṭhadaninditā ||

Verse 4

यस्याः क्षीरस्य धाराया निपतन्त्या महीतले। ह्रदः कृतः क्षीरनिधिः पवित्रं परमुच्यते ।।

yasyāḥ kṣīrasya dhārāyā nipatantyā mahītale| hradaḥ kṛtaḥ kṣīranidhiḥ pavitraṃ paramucyate ||

Verse 5

पुष्पितस्येव फेनेन पर्यन्तमनुवेष्टितम्। पिबन्तो निवसन्त्यत्र फेनपा मुनिसत्तमाः ।।

puṣpitasyeva phenena paryantamanuveṣṭitam| pibanto nivasantyatra phenapā munisattamāḥ ||

Verse 6

फेनपा नाम ते ख्याताः फेनाहाराश्च मातले। उग्रे तपसि वर्तन्ते येषां बिभ्यति देवताः ।।

phenapā nāma te khyātāḥ phenāhārāśca mātale| ugre tapasi vartante yeṣāṃ bibhyati devatāḥ ||

Verse 7

अस्याश्चतस्रो धेन्वोऽन्या दिक्षु सर्वासु मातले। निवसन्ति दिशां पाल्यो धारयन्त्योदिशःस्म ताः ।।

asyāścatasro dhenvo'nyā dikṣu sarvāsu mātale| nivasanti diśāṃ pālyo dhārayantyodiśaḥsma tāḥ ||

Verse 8

पूर्वां दिशं धारयते सुरूपा नाम सौरभी । दक्षिणां हंसिका कनाम धारयत्यपरां दिशम्।।

pūrvāṃ diśaṃ dhārayate surūpā nāma saurabhī | dakṣiṇāṃ haṃsikā kanāma dhārayatyaparāṃ diśam||

Verse 9

पश्चिमा वारुणी दिक्च धार्यते वै सुभद्रया। महानुभावया नित्यं मातले विश्वरूपया ।।

paścimā vāruṇī dikca dhāryate vai subhadrayā| mahānubhāvayā nityaṃ mātale viśvarūpayā ||

Verse 10

सर्वकामदुघा नाम धेनुर्धारयते दिशम्। उत्तरां मातले धर्म्यां तथैलविलसंश्रिताम् ।।

sarvakāmadughā nāma dhenurdhārayate diśam| uttarāṃ mātale dharmyāṃ tathailavilasaṃśritām ||

Verse 11

आसां त पयसा मिश्रं पयो निर्मथ्य सागरे । मन्थानं मन्दरं कृत्वा देवैरसुरसंहितैः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवाद्यानपर्वणि द्‌व्यधिकशततमोऽध्यायः ।।

āsāṃ ta payasā miśraṃ payo nirmathya sāgare | manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā devairasurasaṃhitaiḥ || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavādyānaparvaṇi d‌vyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 12

अद्धृता वारुणी लक्ष्मीरमृतं चापि मातले। उच्चैःश्रवाश्चाश्वराजो मणिरत्नं च कौस्तुभम् ।।

addhṛtā vāruṇī lakṣmīramṛtaṃ cāpi mātale| uccaiḥśravāścāśvarājo maṇiratnaṃ ca kaustubham ||

Verse 13

सुधाहारेषु च सुधां स्वधाभोजिषु च स्वधाम्। अमृतं चामृताशेषु सुरभी क्षरते पयः ।।

sudhāhāreṣu ca sudhāṃ svadhābhojiṣu ca svadhām| amṛtaṃ cāmṛtāśeṣu surabhī kṣarate payaḥ ||

Verse 14

अत्र गाथा पुरा गीता रसातलनिवासिभिः । पौराणी श्रूयते लोके गीयते या मनीषिभिः ।।

atra gāthā purā gītā rasātalanivāsibhiḥ | paurāṇī śrūyate loke gīyate yā manīṣibhiḥ ||

Verse 15

न नागलोके न स्वर्गे न विमाने त्रिविष्टपे। परिवासः सुखस्तादृक् रसातलतले यथा ।। असुरसंहितैः असुरसहितैः ।।

na nāgaloke na svarge na vimāne triviṣṭape| parivāsaḥ sukhastādṛk rasātalatale yathā || asurasaṃhitaiḥ asurasahitaiḥ ||