Adhyaya 101

Verse 1

नारदेन मातलिं सुपर्णलोकमुपनीय सुपर्णवंश्यानां पक्षिणां नामनिर्देशपूर्वकं गुणानुकीर्तनम् ।। 1 ।। तत्र वरानभिरोचने देशान्तरनयनवचनम् ।। 2 ।। नारद उवाच। अयं लोकः सुपर्णानां पक्षिणां पन्नगाशिनाम् । विक्रमे गमने भारे नैषामस्ति परिश्रमः ।।

nāradena mātaliṃ suparṇalokamupanīya suparṇavaṃśyānāṃ pakṣiṇāṃ nāmanirdeśapūrvakaṃ guṇānukīrtanam || 1 || tatra varānabhirocane deśāntaranayanavacanam || 2 || nārada uvāca| ayaṃ lokaḥ suparṇānāṃ pakṣiṇāṃ pannagāśinām | vikrame gamane bhāre naiṣāmasti pariśramaḥ ||

Verse 2

वैनतेयसुतैः सूत पङ्भिस्ततमिदं कुलम् । सुमुखेन सुनाम्ना च सुनेत्रेण सुवर्चसा ।।

vainateyasutaiḥ sūta paṅbhistatamidaṃ kulam | sumukhena sunāmnā ca sunetreṇa suvarcasā ||

Verse 3

सुरुचा पक्षिराजेन सुबलेन च मातले। वर्धितानि प्रसृत्या वै विनाताकुलकर्तृभिः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि एकाधिकशततमोऽध्यायः ।।

surucā pakṣirājena subalena ca mātale| vardhitāni prasṛtyā vai vinātākulakartṛbhiḥ || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi ekādhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 4

पक्षिराजाभिजात्यानां सहस्राणि शतानि च। कश्यपस्य ततो वंशे जातैर्भूतिविवर्धनैः ।।

pakṣirājābhijātyānāṃ sahasrāṇi śatāni ca| kaśyapasya tato vaṃśe jātairbhūtivivardhanaiḥ ||

Verse 5

सर्वे ह्येते श्रिया युक्ताः सर्वे श्रीवत्सलक्षणाः । सर्वे श्रियमभीप्सन्तो धारयन्ति बलान्युत ।।

sarve hyete śriyā yuktāḥ sarve śrīvatsalakṣaṇāḥ | sarve śriyamabhīpsanto dhārayanti balānyuta ||

Verse 6

कर्मणा क्षत्रियाश्चैते निर्घृणा भोगिभोजिनः । ज्ञातिसङ्क्षयकर्तृत्वाद्ब्राह्मण्यं न लभन्ति वैः ।।

karmaṇā kṣatriyāścaite nirghṛṇā bhogibhojinaḥ | jñātisaṅkṣayakartṛtvādbrāhmaṇyaṃ na labhanti vaiḥ ||

Verse 7

नामानि चैषां वक्ष्यामि यथाप्राधान्यतः श्रृणु । मातले श्लाघ्यमेतद्धि कुलं विष्णुपरिग्रहम् ।।

nāmāni caiṣāṃ vakṣyāmi yathāprādhānyataḥ śrṛṇu | mātale ślāghyametaddhi kulaṃ viṣṇuparigraham ||

Verse 8

दैवतं विष्णुरेतेषां विष्णुरेव परायणम् । हृदि चैषां सदा विष्णुर्विष्णुरेव सदा गतिः ।।

daivataṃ viṣṇureteṣāṃ viṣṇureva parāyaṇam | hṛdi caiṣāṃ sadā viṣṇurviṣṇureva sadā gatiḥ ||

Verse 9

सुवर्णचूडो नागाशी दारुणश्चण्डतुण्डकः । अनिलश्चानलश्चैव विशालाक्षोऽथ कुण्डली ।।

suvarṇacūḍo nāgāśī dāruṇaścaṇḍatuṇḍakaḥ | anilaścānalaścaiva viśālākṣo'tha kuṇḍalī ||

Verse 10

पङ्कजिद्वज्रविष्कम्भो वैनतेयोऽथ वामनः । वातवेगो दिशाचक्षुर्निमेषोऽनिमिषस्तथा ।।

paṅkajidvajraviṣkambho vainateyo'tha vāmanaḥ | vātavego diśācakṣurnimeṣo'nimiṣastathā ||

Verse 11

त्रिरावः सप्तरावश्च वाल्मीकिर्दीपकस्तथा । दैत्यद्वीपः सरिद्द्वीपः सारसः पद्मकेतनः ।।

trirāvaḥ saptarāvaśca vālmīkirdīpakastathā | daityadvīpaḥ sariddvīpaḥ sārasaḥ padmaketanaḥ ||

Verse 12

सुमुखश्चित्रकेतुश्च चित्रबर्हस्तथाऽनघः। मेषहृत्कुमुदो दक्षः सर्पान्तः सोमभोजनः ।।

sumukhaścitraketuśca citrabarhastathā'naghaḥ| meṣahṛtkumudo dakṣaḥ sarpāntaḥ somabhojanaḥ ||

Verse 13

गुरुभारः कपोतश्च सूर्यनेत्रश्चिरान्तकः । विष्णुधर्मा कुमारश्च परिबर्हो हरिस्तथा ।।

gurubhāraḥ kapotaśca sūryanetraścirāntakaḥ | viṣṇudharmā kumāraśca paribarho haristathā ||

Verse 14

सुस्वरो मधुपर्कश्च हेमवर्णस्तथैव च। मालयो मातरिश्वा च निशाकरदिवाकरौ ।।

susvaro madhuparkaśca hemavarṇastathaiva ca| mālayo mātariśvā ca niśākaradivākarau ||

Verse 15

एते प्रदेशमात्रेण मयोक्ता गरुडात्मजाः । प्राधान्यतस्ते यशसा कीर्तिताः प्राणिनश्चये ।।

ete pradeśamātreṇa mayoktā garuḍātmajāḥ | prādhānyataste yaśasā kīrtitāḥ prāṇinaścaye ||

Verse 16

यद्यत्र न रुचिः काचिदेहि गच्छाव मातले । तं नयिष्यामि देशं त्वां वरं यत्रोपलप्स्यसे ।।

yadyatra na ruciḥ kācidehi gacchāva mātale | taṃ nayiṣyāmi deśaṃ tvāṃ varaṃ yatropalapsyase ||