Adhyaya 53

Verse 1

इन्द्रेण सुदर्शननामनि कामगामिनि प्रासादे देवगणसमारोपणपूर्वकमर्जुनकुरुरणावलोकनाय गगनाङ्कणावतरणम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। ततः सुदर्शनं नाम प्रासादं हरिवाहनः । सर्वान्देवान्समारोष्य प्रययो यत्र पाण्डवः ।।

indreṇa sudarśananāmani kāmagāmini prāsāde devagaṇasamāropaṇapūrvakamarjunakururaṇāvalokanāya gaganāṅkaṇāvataraṇam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| tataḥ sudarśanaṃ nāma prāsādaṃ harivāhanaḥ | sarvāndevānsamāroṣya prayayo yatra pāṇḍavaḥ ||

Verse 2

स्थूणाराजिसहस्रं तु यत्र मध्ये प्रतिष्ठितम् । तत्र सूर्यपथेऽतिष्ठद्विमला महती सभा ।।

sthūṇārājisahasraṃ tu yatra madhye pratiṣṭhitam | tatra sūryapathe'tiṣṭhadvimalā mahatī sabhā ||

Verse 3

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः । तत्र श्वेतानि चक्राणि काञ्चनस्फाटिकानि च ।।

ādityā vasavo rudrā aśvinau ca marudgaṇāḥ | tatra śvetāni cakrāṇi kāñcanasphāṭikāni ca ||

Verse 4

तथा चित्राणि छत्राणि दिव्यरूपाणि भारत । मणिरत्नविचित्राणि नानारूपाणि भागशः । आकाशे सह दृश्यन्ते भानुमन्ति शुभानि च ।।

tathā citrāṇi chatrāṇi divyarūpāṇi bhārata | maṇiratnavicitrāṇi nānārūpāṇi bhāgaśaḥ | ākāśe saha dṛśyante bhānumanti śubhāni ca ||

Verse 5

अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च। तथा धातुर्विधातुश्च मित्रस्य धनदस्य च। रुद्रस्य विष्णो सवितुस्त्रिदशानां तथैव च।।

agnerindrasya somasya yamasya varuṇasya ca| tathā dhāturvidhātuśca mitrasya dhanadasya ca| rudrasya viṣṇo savitustridaśānāṃ tathaiva ca||

Verse 6

काञ्चनानि च दामानि विविधाश्चोत्तमस्रजः। दिव्यपुष्पाभिसवीतास्तत्र चित्राणि भेजिरे ।।

kāñcanāni ca dāmāni vividhāścottamasrajaḥ| divyapuṣpābhisavītāstatra citrāṇi bhejire ||

Verse 7

तस्मिंस्तु राजन्प्रासादे दिव्यरत्नविभूषिते । दिव्यगन्धसमायुक्ताः स्रजो दिव्याश्चकाशिरे ।।

tasmiṃstu rājanprāsāde divyaratnavibhūṣite | divyagandhasamāyuktāḥ srajo divyāścakāśire ||

Verse 8

दिव्यश्च वायुः प्रववौ गन्धमादाय सर्वशः । ऋतवः पुष्पमादाय समतिष्ठन्त भारत ।।

divyaśca vāyuḥ pravavau gandhamādāya sarvaśaḥ | ṛtavaḥ puṣpamādāya samatiṣṭhanta bhārata ||

Verse 9

प्रजानां पतयः सप्त सप्त चैव महर्षभः। तत्र देवर्षयश्चैव देवराजं दिवौकसः । इन्द्रेण सहिताः सर्वे त्रिदशाश्च व्यवस्थिताः ।।

prajānāṃ patayaḥ sapta sapta caiva maharṣabhaḥ| tatra devarṣayaścaiva devarājaṃ divaukasaḥ | indreṇa sahitāḥ sarve tridaśāśca vyavasthitāḥ ||

Verse 10

न पङ्को न रजस्तत्र प्रविवेश कथंचन । आदित्यश्च विरूक्षोत्र नातिवेलमिवातपत् ।।

na paṅko na rajastatra praviveśa kathaṃcana | ādityaśca virūkṣotra nātivelamivātapat ||

Verse 11

दिव्यगन्धं समादाय वायुस्तत्राभिगच्छति। आकाशं च दिशः सर्वा दर्शनीयमदृश्यत ।।

divyagandhaṃ samādāya vāyustatrābhigacchati| ākāśaṃ ca diśaḥ sarvā darśanīyamadṛśyata ||

Verse 12

तत्र देवाः समारुह्य तं दिव्यं सर्वतःप्रभम् । अम्बरे विमलेऽतिष्ठन्प्रासादं कामगामिनम् ।।

tatra devāḥ samāruhya taṃ divyaṃ sarvataḥprabham | ambare vimale'tiṣṭhanprāsādaṃ kāmagāminam ||

Verse 13

तत्र राजर्षयश्चैव समारुह्य दिवौकसः । श्वेतो राजा वसुमनास्तथा भद्रः प्रदर्शनः ।।

tatra rājarṣayaścaiva samāruhya divaukasaḥ | śveto rājā vasumanāstathā bhadraḥ pradarśanaḥ ||

Verse 14

नृगो ययातिर्नहुपो मान्धात भरतः कुरुः । अष्टकश्च शिबिश्चोभौ स च राजा पुरूरवाः ।।

nṛgo yayātirnahupo māndhāta bharataḥ kuruḥ | aṣṭakaśca śibiścobhau sa ca rājā purūravāḥ ||

Verse 15

डम्भोद्भवः कार्तवीर्यो ह्यर्जुनः सगरस्तथा। दिलीपः केरलः पूरुः शर्यातिः सोमकस्तदा ।।

ḍambhodbhavaḥ kārtavīryo hyarjunaḥ sagarastathā| dilīpaḥ keralaḥ pūruḥ śaryātiḥ somakastadā ||

Verse 16

हरिश्चन्द्रश्च तेजस्वी रघुर्दशरथस्तथा। भगीरथश्च राजर्षिः सर्वे च जनमेजय।।

hariścandraśca tejasvī raghurdaśarathastathā| bhagīrathaśca rājarṣiḥ sarve ca janamejaya||

Verse 17

पाण्डुश्चैव महाराजश्चामरव्यजनोज्ज्वलः। छत्रेण ध्रियमाणेन राजसूयश्रिया वृतः ।।

pāṇḍuścaiva mahārājaścāmaravyajanojjvalaḥ| chatreṇa dhriyamāṇena rājasūyaśriyā vṛtaḥ ||

Verse 18

एते चान्ये च बहवः पुण्यशीलाः शुचिव्रताः । कीर्तिमन्तो महावीर्यास्तत्रैवासन्दिवि स्थिताः ।।

ete cānye ca bahavaḥ puṇyaśīlāḥ śucivratāḥ | kīrtimanto mahāvīryāstatraivāsandivi sthitāḥ ||

Verse 19

गणाश्चाप्सरसां सर्वे गन्धर्वाश्चापि सर्वशः । दैत्यराक्षसयक्षाश्च सुपर्णाः पन्नगास्तथा ।।

gaṇāścāpsarasāṃ sarve gandharvāścāpi sarvaśaḥ | daityarākṣasayakṣāśca suparṇāḥ pannagāstathā ||

Verse 20

वासवप्रमुखाः सर्वे देवाश्च सगणेश्वराः । आसंस्तत्र समारूढाः संग्रामं तं दिदृक्षवः ।।

vāsavapramukhāḥ sarve devāśca sagaṇeśvarāḥ | āsaṃstatra samārūḍhāḥ saṃgrāmaṃ taṃ didṛkṣavaḥ ||

Verse 21

इत्यम्बरे व्यवस्थाय प्रासादस्था दिवौकसः । एकस्य च बहूनां च युद्धं द्रुष्टुं व्यवस्थिताः ।। सर्वथा हि मया श्रेयो वक्तव्यं कुरुनन्दन ।।

ityambare vyavasthāya prāsādasthā divaukasaḥ | ekasya ca bahūnāṃ ca yuddhaṃ druṣṭuṃ vyavasthitāḥ || sarvathā hi mayā śreyo vaktavyaṃ kurunandana ||