Adhyaya 48

Verse 1

कर्णेनात्मश्लाघनपूर्वकमर्जुनपराभवनमिथ्याप्रतिज्ञानम् ।। 1 ।। कर्ण उवाच। सर्वानायुष्मतो भीतान्संत्रस्तानिव लक्षये। अयुद्धमनसश्चैव सर्वांश्चैवानवस्थितान् ।।

karṇenātmaślāghanapūrvakamarjunaparābhavanamithyāpratijñānam || 1 || karṇa uvāca| sarvānāyuṣmato bhītānsaṃtrastāniva lakṣaye| ayuddhamanasaścaiva sarvāṃścaivānavasthitān ||

Verse 2

यद्येष जामदग्न्यो वा यदि वेन्द्रः पुरंदरः । वासुदेवेन सहितो यदि बीभत्सुरागतः। अहमेनं निरोत्स्यामि वेलेव वरुणालयम् ।।

yadyeṣa jāmadagnyo vā yadi vendraḥ puraṃdaraḥ | vāsudevena sahito yadi bībhatsurāgataḥ| ahamenaṃ nirotsyāmi veleva varuṇālayam ||

Verse 3

रुक्मपुङ्खाः प्रसन्नाग्रा मुक्ता हस्तवता मया। छादयन्तु शारः सूर्यं पार्थस्यायुर्निरोधकाः ।।

rukmapuṅkhāḥ prasannāgrā muktā hastavatā mayā| chādayantu śāraḥ sūryaṃ pārthasyāyurnirodhakāḥ ||

Verse 4

मम चापप्रमुक्तानां शराणां नतपर्वणाम् । निवृत्तिर्गच्छतां नास्ति सर्पाणां श्वसतामिव ।।

mama cāpapramuktānāṃ śarāṇāṃ nataparvaṇām | nivṛttirgacchatāṃ nāsti sarpāṇāṃ śvasatāmiva ||

Verse 5

शराणां पुङ्खसक्तानां मौर्व्याऽभिहतयोर्भृशम् । श्रूयते तलयोः शब्दो भेर्योराहतयोरिव ।।

śarāṇāṃ puṅkhasaktānāṃ maurvyā'bhihatayorbhṛśam | śrūyate talayoḥ śabdo bheryorāhatayoriva ||

Verse 6

एकैकं चतुरः पञ्च क्वचित्पष्टिं क्वचिच्छतम्। हतान्पश्यत मात्स्यानामिषुभिर्निहतान्रथान् ।।

ekaikaṃ caturaḥ pañca kvacitpaṣṭiṃ kvacicchatam| hatānpaśyata mātsyānāmiṣubhirnihatānrathān ||

Verse 7

मद्बाहुमुक्तैरिषुभिस्तैलधौतैः पतत्रिभिः । खद्योतैरिव संपृक्तमन्तरिक्षं विराजताम् ।।

madbāhumuktairiṣubhistailadhautaiḥ patatribhiḥ | khadyotairiva saṃpṛktamantarikṣaṃ virājatām ||

Verse 8

ध्वजाग्राद्वानरस्तस्य भल्लेनाभिहतो मया। अद्यैव पततां भूमौ विनदन्भैरवान्रवान् ।।

dhvajāgrādvānarastasya bhallenābhihato mayā| adyaiva patatāṃ bhūmau vinadanbhairavānravān ||

Verse 9

शत्रोर्मयाभिपन्नानां भूतानां ध्वजवासिनाम् । दिशः प्रतिष्ठमानानामस्तु शब्दो दिवं गतः ।।

śatrormayābhipannānāṃ bhūtānāṃ dhvajavāsinām | diśaḥ pratiṣṭhamānānāmastu śabdo divaṃ gataḥ ||

Verse 10

क्रुद्धेनास्त्रं मया मुक्तं निर्दहेत्पृथिवीमिमाम् । स्थितं संग्रामशिरसि पार्थमेकाकिनं किमु ।।

kruddhenāstraṃ mayā muktaṃ nirdahetpṛthivīmimām | sthitaṃ saṃgrāmaśirasi pārthamekākinaṃ kimu ||

Verse 11

समाहितश्च बीभत्सुर्वर्षाण्यष्टौ च पञ्च च । जातस्नेहश्च युद्धस्य मयि संदर्शयिष्यति ।।

samāhitaśca bībhatsurvarṣāṇyaṣṭau ca pañca ca | jātasnehaśca yuddhasya mayi saṃdarśayiṣyati ||

Verse 12

पात्रीभूतस्तु कौन्तेयो ब्राह्मणो गुणवानिव । शरमालां स गृह्णातु मत्प्रसृष्टां स्वधामिव ।।

pātrībhūtastu kaunteyo brāhmaṇo guṇavāniva | śaramālāṃ sa gṛhṇātu matprasṛṣṭāṃ svadhāmiva ||

Verse 13

एष चापि महेष्वासस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । अहं चापि नरश्रेष्ठादर्जुनान्नावमः क्वचित् ।।

eṣa cāpi maheṣvāsastriṣu lokeṣu viśrutaḥ | ahaṃ cāpi naraśreṣṭhādarjunānnāvamaḥ kvacit ||

Verse 14

मम हस्तप्रमुक्तानां शराणां नतपर्वणाम्। निवृत्तिर्गच्छतां नास्ति वैश्वानरशिखार्चिषाम् ।।

mama hastapramuktānāṃ śarāṇāṃ nataparvaṇām| nivṛttirgacchatāṃ nāsti vaiśvānaraśikhārciṣām ||

Verse 15

इतश्चेतश्च मुक्तानां शराणां नतपर्वणाम् । तुगुलः श्रूयतां नादः षट्पदां गायतामिव ।।

itaścetaśca muktānāṃ śarāṇāṃ nataparvaṇām | tugulaḥ śrūyatāṃ nādaḥ ṣaṭpadāṃ gāyatāmiva ||

Verse 16

अन्तरा संपतद्भिस्तु गृध्रपत्रैः शिलाशितैः । शलभानामिवाकाशे छाया संप्रति दृश्यताम् ।।

antarā saṃpatadbhistu gṛdhrapatraiḥ śilāśitaiḥ | śalabhānāmivākāśe chāyā saṃprati dṛśyatām ||

Verse 17

अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टाः शिताः पार्थस्य मर्मगाः। शरीरमुपसर्पन्तु वल्मीकमिव पन्नगाः ।।

adya matkārmukotsṛṣṭāḥ śitāḥ pārthasya marmagāḥ| śarīramupasarpantu valmīkamiva pannagāḥ ||

Verse 18

बर्हिबर्हिणराजानां बर्हिणां बर्हिणामिव । पततां पततां घोषः पततां पततामिव ।। ।। इति श्रीमन्माहाभारते विराटपर्वणि गोग्रहणपर्वणि अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः ।। 48 ।।

barhibarhiṇarājānāṃ barhiṇāṃ barhiṇāmiva | patatāṃ patatāṃ ghoṣaḥ patatāṃ patatāmiva || || iti śrīmanmāhābhārate virāṭaparvaṇi gograhaṇaparvaṇi aṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 48 ||

Verse 19

अद्य त्वहमृणान्मोक्ष्ये यन्मया तत्प्रतिश्रुतम् । धार्तराष्ट्रस्य तत्काले निहत्य समरेऽर्जुनम् ।।

adya tvahamṛṇānmokṣye yanmayā tatpratiśrutam | dhārtarāṣṭrasya tatkāle nihatya samare'rjunam ||

Verse 20

इन्द्राशनिसमस्पर्शं महेन्द्रसमविक्रमम्। अर्दयिष्याम्यहं पार्थमुल्काभिरिव कुञ्जरम् ।।

indrāśanisamasparśaṃ mahendrasamavikramam| ardayiṣyāmyahaṃ pārthamulkābhiriva kuñjaram ||

Verse 21

शरजालमहाज्वालमसिशक्तिगदेन्धनम् । निर्दहन्तमनीकानि शमयिष्येऽर्जुनानलम् ।।

śarajālamahājvālamasiśaktigadendhanam | nirdahantamanīkāni śamayiṣye'rjunānalam ||

Verse 22

रथादतिरथं लोके सर्वशस्त्रभृतांवरम् । विवशं पार्थमादास्ये गरुत्मानिव पन्नगम् ।।

rathādatirathaṃ loke sarvaśastrabhṛtāṃvaram | vivaśaṃ pārthamādāsye garutmāniva pannagam ||

Verse 23

क्षुद्रकैर्विविधैर्भल्लैर्निपतद्भिश्च मामकैः । संमूढचेताः कौन्तेयः कर्तव्यं नाभिपद्यताम् ।।

kṣudrakairvividhairbhallairnipatadbhiśca māmakaiḥ | saṃmūḍhacetāḥ kaunteyaḥ kartavyaṃ nābhipadyatām ||

Verse 24

अद्य दुर्योधनस्याहं शोकं हृदि चिरं स्थितम् । समूलमपनेष्यामि हरन्पार्थशिरः शरैः ।।

adya duryodhanasyāhaṃ śokaṃ hṛdi ciraṃ sthitam | samūlamapaneṣyāmi haranpārthaśiraḥ śaraiḥ ||

Verse 25

अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टैर्भल्लैश्च नतपर्वभिः। हताश्वं विरथं पार्थं पौरुषे पर्यवस्थितम् । निश्वसन्तं यथा नागमद्य पश्यन्तु कौरवाः ।।

adya matkārmukotsṛṣṭairbhallaiśca nataparvabhiḥ| hatāśvaṃ virathaṃ pārthaṃ pauruṣe paryavasthitam | niśvasantaṃ yathā nāgamadya paśyantu kauravāḥ ||

Verse 26

जामदग्न्यान्मया लब्धं दिव्यास्रमृषिसत्तमात्। तदुपाश्रित्य वीर्यं च युध्येयमपि वासवम् ।।

jāmadagnyānmayā labdhaṃ divyāsramṛṣisattamāt| tadupāśritya vīryaṃ ca yudhyeyamapi vāsavam ||

Verse 27

ध्वजाग्रे वानरस्तिष्ठन्भल्लेन निहतो मया। अद्यैव पततां भूमौ विनदन्भैरवान्रवान् ।।

dhvajāgre vānarastiṣṭhanbhallena nihato mayā| adyaiva patatāṃ bhūmau vinadanbhairavānravān ||

Verse 28

कामं गच्छन्तु कुरवो गाः प्रगृह्य परंतपाः । रथेषु वाऽपि तिष्ठन्तो युद्धं पश्यन्तु मामकम् ।।

kāmaṃ gacchantu kuravo gāḥ pragṛhya paraṃtapāḥ | ratheṣu vā'pi tiṣṭhanto yuddhaṃ paśyantu māmakam ||