Adhyaya 46

Verse 1

द्रोणेनार्जुनशङ्खनादादिना तस्यार्जुनत्वनिर्धारणेन दुर्योधनंप्रति तन्निवेदनपूर्वकं दुर्निमित्तप्रदर्शनम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। भारद्वाजस्ततो द्रोणः सर्वशस्त्रभृतांवरः। राजानं चाह संप्रेक्ष्य दुर्योधनमरिंदमः ।।

droṇenārjunaśaṅkhanādādinā tasyārjunatvanirdhāraṇena duryodhanaṃprati tannivedanapūrvakaṃ durnimittapradarśanam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| bhāradvājastato droṇaḥ sarvaśastrabhṛtāṃvaraḥ| rājānaṃ cāha saṃprekṣya duryodhanamariṃdamaḥ ||

Verse 2

यथा रथस्य निर्घोषो यथा शङ्ख उदीर्यते। कम्पते च यथा भूमिर्नैषोन्यः सव्यसाचिनः ।।

yathā rathasya nirghoṣo yathā śaṅkha udīryate| kampate ca yathā bhūmirnaiṣonyaḥ savyasācinaḥ ||

Verse 3

औत्पातिकमिदं राजन्निमित्तं भवतीह नः। न हि पश्यामि विजयं सैन्येऽस्माकं परन्तप ।।

autpātikamidaṃ rājannimittaṃ bhavatīha naḥ| na hi paśyāmi vijayaṃ sainye'smākaṃ parantapa ||

Verse 4

शस्त्राणि न प्रकाशन्ते न प्रहृष्यन्ति वाहनाः । अग्नयश्च न भासन्ते सुसमिद्धा न शोभनाः ।।

śastrāṇi na prakāśante na prahṛṣyanti vāhanāḥ | agnayaśca na bhāsante susamiddhā na śobhanāḥ ||

Verse 5

प्रत्यादित्यं च नः सर्वे मृगा घोरा नदन्ति च। शकुनाश्चापसव्याश्च वेदयन्ति महाभयम् ।।

pratyādityaṃ ca naḥ sarve mṛgā ghorā nadanti ca| śakunāścāpasavyāśca vedayanti mahābhayam ||

Verse 6

गोमायुरेष सैन्यानां रुदन्मध्येन धावति। चाषा नदन्ति चाकाशे वेदयन्तो महद्भयम् ।।

gomāyureṣa sainyānāṃ rudanmadhyena dhāvati| cāṣā nadanti cākāśe vedayanto mahadbhayam ||

Verse 7

भवतां चैव रोमाणि प्रहृष्टानीव लक्षये ।।

bhavatāṃ caiva romāṇi prahṛṣṭānīva lakṣaye ||

Verse 8

अनुष्णाङ्गाश्च संस्विन्ना जृम्भन्ते चाप्यभीक्ष्णशः । विष्कम्भन्ति च मातङ्गा मुञ्चन्त्यश्रूणि वाजिनः । सदा मूत्रं पुरीषं च उत्सृजन्ति पुनः पुनः ।।

anuṣṇāṅgāśca saṃsvinnā jṛmbhante cāpyabhīkṣṇaśaḥ | viṣkambhanti ca mātaṅgā muñcantyaśrūṇi vājinaḥ | sadā mūtraṃ purīṣaṃ ca utsṛjanti punaḥ punaḥ ||

Verse 9

लोहितार्द्रा च पृथिवी दिशः सर्वाः प्रधूमिताः । न च सूर्यः प्रतपति महद्वेदयते भयम् ।।

lohitārdrā ca pṛthivī diśaḥ sarvāḥ pradhūmitāḥ | na ca sūryaḥ pratapati mahadvedayate bhayam ||

Verse 10

हस्तिनश्चापि वित्रस्ता योधाश्चापि वितत्रसुः । पराभूता च वः सेना न कश्चिद्योद्भुमिच्छति ।।

hastinaścāpi vitrastā yodhāścāpi vitatrasuḥ | parābhūtā ca vaḥ senā na kaścidyodbhumicchati ||

Verse 11

विषण्णमुखभूयिष्ठाः सर्वे योधा विचेतसः । दिशं ते दक्षिणां सर्वे विप्रेक्षन्ते पुनः पुनः ।।

viṣaṇṇamukhabhūyiṣṭhāḥ sarve yodhā vicetasaḥ | diśaṃ te dakṣiṇāṃ sarve viprekṣante punaḥ punaḥ ||

Verse 12

मृगाश्च पक्षिणश्चैव सव्यमेव पतन्ति नः। वादित्रोद्धृष्टघोषाश्च न च गाढं स्वनन्ति च। ध्वजाग्रेषु निलीयन्ते वायसास्तन्न शोभनम् ।।

mṛgāśca pakṣiṇaścaiva savyameva patanti naḥ| vāditroddhṛṣṭaghoṣāśca na ca gāḍhaṃ svananti ca| dhvajāgreṣu nilīyante vāyasāstanna śobhanam ||

Verse 13

यथा मेघस्य निनदो गम्भीरस्तूर्णमायतः। श्रूयते रथनिर्घोषो नायमन्यो धनञ्जयात् ।।

yathā meghasya ninado gambhīrastūrṇamāyataḥ| śrūyate rathanirghoṣo nāyamanyo dhanañjayāt ||

Verse 14

अश्वानां स्वनतां शब्दो वहतां पाकशासनिम् । वानरस्य रथे दिव्यो निस्वनः श्रूयते महान् ।।

aśvānāṃ svanatāṃ śabdo vahatāṃ pākaśāsanim | vānarasya rathe divyo nisvanaḥ śrūyate mahān ||

Verse 15

शङ्खशब्देन पार्थस्य कर्णौ मे बधिरीकृतौ । सर्वसैन्यं च वित्रस्तं नायमन्यो धनञ्जयात् ।।

śaṅkhaśabdena pārthasya karṇau me badhirīkṛtau | sarvasainyaṃ ca vitrastaṃ nāyamanyo dhanañjayāt ||

Verse 16

राजानमग्रतः कृत्वा दुर्योधनमरिन्दमम्। गाः प्रस्थाप्य च तिष्ठामो व्यूढानीकाः प्रहारिणः । प्रविभज्य त्रिधा सेनां समुच्छ्रित्य ध्वजानपि ।।

rājānamagrataḥ kṛtvā duryodhanamarindamam| gāḥ prasthāpya ca tiṣṭhāmo vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ | pravibhajya tridhā senāṃ samucchritya dhvajānapi ||

Verse 17

शितैर्बाणैः प्रताप्येमां चमूमेष धनञ्जयः। मूर्ध्नि सर्वनरेन्द्राणां वामपादं करिष्यति ।।

śitairbāṇaiḥ pratāpyemāṃ camūmeṣa dhanañjayaḥ| mūrdhni sarvanarendrāṇāṃ vāmapādaṃ kariṣyati ||

Verse 18

न ह्येष शक्यो बीभत्सुर्जेतुं देवासुरैरपि । दिक्षु गुल्मा निवेश्यन्तां यत्ता योत्स्यामहेऽर्जुन ।।

na hyeṣa śakyo bībhatsurjetuṃ devāsurairapi | dikṣu gulmā niveśyantāṃ yattā yotsyāmahe'rjuna ||