Adhyaya 37

Verse 1

दुर्योधनेन भीष्मद्रोणादिभिः सह विराटनगरमेत्य उत्तरभागे गवां ग्रहणम् ।। 1 ।। गोपालेन केनचित्पुरमेत्योत्तरंप्रति कुरुभिर्गोग्रहणस्य निवेदनम् ।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। याते त्रिगर्तान्मात्स्ये तु पशूंस्तान्वै परीप्सति। दुर्योधनः सहामात्यैर्विराट पुरमभ्यगात् ।। 1।।

duryodhanena bhīṣmadroṇādibhiḥ saha virāṭanagarametya uttarabhāge gavāṃ grahaṇam || 1 || gopālena kenacitpurametyottaraṃprati kurubhirgograhaṇasya nivedanam || 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| yāte trigartānmātsye tu paśūṃstānvai parīpsati| duryodhanaḥ sahāmātyairvirāṭa puramabhyagāt || 1||

Verse 2

भीष्मद्रोणौ च कर्णश्च कृपश्च परमास्त्रवित् । द्रौणिश्च सौबलश्चैव तथा दुःशासनः शलः ।। 2 ।।

bhīṣmadroṇau ca karṇaśca kṛpaśca paramāstravit | drauṇiśca saubalaścaiva tathā duḥśāsanaḥ śalaḥ || 2 ||

Verse 3

विविंशतिर्विकर्णश्च चित्रसेनश्च वीर्यवान् । दुःसहो दुर्मुखश्चैव एते चान्ये महारथाः ।। 3 ।।

viviṃśatirvikarṇaśca citrasenaśca vīryavān | duḥsaho durmukhaścaiva ete cānye mahārathāḥ || 3 ||

Verse 4

सर्वे मत्स्यानुपागम्य विराटस्य महीपतेः । गोपान्विद्राव्य तरसा गोधनं जह्रुरोजसा ।। 4 ।।

sarve matsyānupāgamya virāṭasya mahīpateḥ | gopānvidrāvya tarasā godhanaṃ jahrurojasā || 4 ||

Verse 5

गवां शतसहस्राणि कुरवः कालयन्ति च । महता रथवंशेन परिगृह्य समन्ततः ।। 5 ।।

gavāṃ śatasahasrāṇi kuravaḥ kālayanti ca | mahatā rathavaṃśena parigṛhya samantataḥ || 5 ||

Verse 6

गोपालानां तु घोषेषु हन्यतां तैर्महारथैः । आरावः सुमहानासीत्संप्रहारे भयंकरे ।। 6 ।।

gopālānāṃ tu ghoṣeṣu hanyatāṃ tairmahārathaiḥ | ārāvaḥ sumahānāsītsaṃprahāre bhayaṃkare || 6 ||

Verse 7

गवाध्यक्षस्तु संत्रस्तो रथमास्थाय सत्वरः। जगाम नगरायैव परिक्रोशंस्तदाऽऽर्तवत् ।। 7 ।।

gavādhyakṣastu saṃtrasto rathamāsthāya satvaraḥ| jagāma nagarāyaiva parikrośaṃstadā''rtavat || 7 ||

Verse 8

स प्रविश्य पुरं राज्ञो नृपवेश्माभ्ययात्ततः। अवतीर्य रथात्तूर्णमाख्यातुं प्रविवेश ह ।। 8 ।।

sa praviśya puraṃ rājño nṛpaveśmābhyayāttataḥ| avatīrya rathāttūrṇamākhyātuṃ praviveśa ha || 8 ||

Verse 9

दृष्ट्वा भूमिंजयं नाम पुत्रं मात्स्यस्य मानिनम् । तस्मै च सर्वमाचष्ट राष्ट्रस्य पशुकर्षणम् ।। 9 ।।

dṛṣṭvā bhūmiṃjayaṃ nāma putraṃ mātsyasya māninam | tasmai ca sarvamācaṣṭa rāṣṭrasya paśukarṣaṇam || 9 ||

Verse 10

गवां शतसहस्राणि कुरबः कालयन्ति ते। प्रतिजेतुं समुत्तिष्ठ गोधनं राष्ट्रवर्धन ।। 10 ।।

gavāṃ śatasahasrāṇi kurabaḥ kālayanti te| pratijetuṃ samuttiṣṭha godhanaṃ rāṣṭravardhana || 10 ||

Verse 11

राजपुत्र हितप्रेप्सुः क्षिप्रं निर्याहि वै स्वयम् । त्वां हि मत्स्यो महीपालः शून्यपालमिहाकरोत् ।। 11 ।।

rājaputra hitaprepsuḥ kṣipraṃ niryāhi vai svayam | tvāṃ hi matsyo mahīpālaḥ śūnyapālamihākarot || 11 ||

Verse 12

त्वां वै परिषदो मध्ये श्लाघते स नराधिपः । पुत्रो ममानुरूपश्च शूरश्चेति कुलोद्वहः ।। 12 ।।

tvāṃ vai pariṣado madhye ślāghate sa narādhipaḥ | putro mamānurūpaśca śūraśceti kulodvahaḥ || 12 ||

Verse 13

इष्वस्त्रनिपुणो योधः सदा वीरश्च मे सुतः। समर्थः समरे योद्धुं कौरवैः सह तादृशै ।। 13 ।।

iṣvastranipuṇo yodhaḥ sadā vīraśca me sutaḥ| samarthaḥ samare yoddhuṃ kauravaiḥ saha tādṛśai || 13 ||

Verse 14

तस्य तत्सत्यमेवास्तु मनुष्येन्द्रस्य भाषितम् । जयश्च नियतो युद्धे कौरवाश्च ध्रुवं हताः ।। 14 ।।

tasya tatsatyamevāstu manuṣyendrasya bhāṣitam | jayaśca niyato yuddhe kauravāśca dhruvaṃ hatāḥ || 14 ||

Verse 15

आवर्तय कुरूञ्जित्वा पशून्पशुपतिर्यथा। निर्दर्हषामनीकानि भीमेन शरतेजसा ।। 15 ।।

āvartaya kurūñjitvā paśūnpaśupatiryathā| nirdarhaṣāmanīkāni bhīmena śaratejasā || 15 ||

Verse 16

धनुश्च्युतै रुक्मपुङ्खैश्चित्रैः संनतपर्वभिः । द्विषतां भिन्ध्यनीकानि गजानामिव यूथपः ।। 16 ।।

dhanuścyutai rukmapuṅkhaiścitraiḥ saṃnataparvabhiḥ | dviṣatāṃ bhindhyanīkāni gajānāmiva yūthapaḥ || 16 ||

Verse 17

पाशोपधानां ज्यातन्त्रीं चापदण्डां महास्वनाम् । शरवर्णां धनुर्वीणां शत्रुमध्ये प्रवादय ।। 17 ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते विराटपर्वणि गोग्रहणपर्वणि सप्तत्रिंशोऽध्यायः ।। 37 ।।

pāśopadhānāṃ jyātantrīṃ cāpadaṇḍāṃ mahāsvanām | śaravarṇāṃ dhanurvīṇāṃ śatrumadhye pravādaya || 17 || || iti śrīmanmahābhārate virāṭaparvaṇi gograhaṇaparvaṇi saptatriṃśo'dhyāyaḥ || 37 ||

Verse 18

निर्याहि नगराच्छीघ्रं राजपुत्र किमास्यते । श्वेताः काञ्चनसंनाहा रथे युज्यन्तु ते हयाः । ध्वजं च सिहं सौवर्णमुच्छ्रयस्व तथा विभो ।। 18 ।।

niryāhi nagarācchīghraṃ rājaputra kimāsyate | śvetāḥ kāñcanasaṃnāhā rathe yujyantu te hayāḥ | dhvajaṃ ca sihaṃ sauvarṇamucchrayasva tathā vibho || 18 ||

Verse 19

रुक्मपुङ्खाः प्रसन्नाग्रा मुक्ता हस्तवता त्वया। छादयन्तु शराः सूर्यं राज्ञमायुर्निरोधकाः ।। 19 ।।

rukmapuṅkhāḥ prasannāgrā muktā hastavatā tvayā| chādayantu śarāḥ sūryaṃ rājñamāyurnirodhakāḥ || 19 ||

Verse 20

रणे जित्वा कुरून्सर्वान्वज्रपाणिरिवासुरान् । यशो महदवाप्य त्वं प्रविरोदं पुरं पुनः ।। 20 ।।

raṇe jitvā kurūnsarvānvajrapāṇirivāsurān | yaśo mahadavāpya tvaṃ pravirodaṃ puraṃ punaḥ || 20 ||

Verse 21

त्वं हि राष्ट्रस्य परमा गतिर्मात्स्यपतेः सुतः। गतिमन्तो भवन्त्वद्य सर्वे विषयवासिनः ।। 21 ।।

tvaṃ hi rāṣṭrasya paramā gatirmātsyapateḥ sutaḥ| gatimanto bhavantvadya sarve viṣayavāsinaḥ || 21 ||

Verse 22

यथा हि पाण्डुपुत्राणामर्जुनो जयतांवरः । एवमेव गतिर्नूनं भवान्विपयवासिनाम् ।। 22 ।।

yathā hi pāṇḍuputrāṇāmarjuno jayatāṃvaraḥ | evameva gatirnūnaṃ bhavānvipayavāsinām || 22 ||