Adhyaya 32

Verse 1

दुर्योधनेन कीचकवधस्य भीमसेनकृतत्वसंभावनया पाण्डवानां तत्र स्थितिसंभावना ।। 1 ।। तथा भीष्माद्यनुमत्या सुशर्मणो विराटनगरंप्रति प्रेषणम् ।। 2 ।। सुशर्मणा विराटनगरमेत्य दक्षिणभागे गोग्रहम् ।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। ततः शारद्वतो वाक्यमित्युवाच कृतस्तदा। युक्तं प्राप्तं च वृद्धेन पाण्डवान्प्रति भापितम् ।। 1 ।।

duryodhanena kīcakavadhasya bhīmasenakṛtatvasaṃbhāvanayā pāṇḍavānāṃ tatra sthitisaṃbhāvanā || 1 || tathā bhīṣmādyanumatyā suśarmaṇo virāṭanagaraṃprati preṣaṇam || 2 || suśarmaṇā virāṭanagarametya dakṣiṇabhāge gograham || 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| tataḥ śāradvato vākyamityuvāca kṛtastadā| yuktaṃ prāptaṃ ca vṛddhena pāṇḍavānprati bhāpitam || 1 ||

Verse 2

धर्मार्थसहितं श्लक्ष्णं सर्वं सत्यं सहेतुकम्। तत्रानुरूपं भीष्मस्य ममापि वचनं शृणु ।। 2 ।।

dharmārthasahitaṃ ślakṣṇaṃ sarvaṃ satyaṃ sahetukam| tatrānurūpaṃ bhīṣmasya mamāpi vacanaṃ śṛṇu || 2 ||

Verse 3

तेषां चैव गतिस्तत्र र्निवासश्चानुचिन्त्यताम् । नीतिर्विधीयतां तत्र सांप्रतं या हिता भवेत् ।। 3 ।।

teṣāṃ caiva gatistatra rnivāsaścānucintyatām | nītirvidhīyatāṃ tatra sāṃprataṃ yā hitā bhavet || 3 ||

Verse 4

नावज्ञेयो रिपुस्तात प्राकृतोऽपि बुभूषता। किं पुनः पाण्डवाः शूरा विद्वांसो बलिनस्तथा ।। 4 ।।

nāvajñeyo ripustāta prākṛto'pi bubhūṣatā| kiṃ punaḥ pāṇḍavāḥ śūrā vidvāṃso balinastathā || 4 ||

Verse 5

तस्मात्सत्रं प्रविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु । गूढभावेषु छन्नेषु काले चोदयमागते ।। 5 ।।

tasmātsatraṃ praviṣṭeṣu pāṇḍaveṣu mahātmasu | gūḍhabhāveṣu channeṣu kāle codayamāgate || 5 ||

Verse 6

स्वराष्ट्रे परराष्ट्रे च ज्ञातव्यं बलमात्मनः । उदयः पाण्डवानां च प्राप्तकालो न संशयः ।। 6 ।।

svarāṣṭre pararāṣṭre ca jñātavyaṃ balamātmanaḥ | udayaḥ pāṇḍavānāṃ ca prāptakālo na saṃśayaḥ || 6 ||

Verse 7

निवृत्तसमयाः पार्था महात्मानो महाबलाः । महोत्साहा भविष्यन्ति पाण्डवा ह्यमितौजसः ।। 7 ।।

nivṛttasamayāḥ pārthā mahātmāno mahābalāḥ | mahotsāhā bhaviṣyanti pāṇḍavā hyamitaujasaḥ || 7 ||

Verse 8

तस्माद्बलं च कोशं च नातिश्चापि विधीयताम्। यथा कालोदये प्राप्ते सम्यक् तैः संदधामहे ।। 8 ।।

tasmādbalaṃ ca kośaṃ ca nātiścāpi vidhīyatām| yathā kālodaye prāpte samyak taiḥ saṃdadhāmahe || 8 ||

Verse 9

यत्र यन्मन्यसे श्रेयो बुध्यस्व बलमात्मनः । नियतं सर्वमित्रेषु बलवत्स्वबलेषु च ।। 9 ।।

yatra yanmanyase śreyo budhyasva balamātmanaḥ | niyataṃ sarvamitreṣu balavatsvabaleṣu ca || 9 ||

Verse 10

सारं फल्गु बलं ज्ञात्वा मध्यस्थं चापि भारत । स्वराष्ट्रपरराष्ट्रेषु ज्ञातव्यं बलमात्मनः ।। 10 ।।

sāraṃ phalgu balaṃ jñātvā madhyasthaṃ cāpi bhārata | svarāṣṭrapararāṣṭreṣu jñātavyaṃ balamātmanaḥ || 10 ||

Verse 11

अप्रहृशष्टं प्राहृष्टं वा संदधाम तथा परैः । साम्ना दानेन भेदेन दण्डेन बलिकर्मणा ।। 11 ।।

aprahṛśaṣṭaṃ prāhṛṣṭaṃ vā saṃdadhāma tathā paraiḥ | sāmnā dānena bhedena daṇḍena balikarmaṇā || 11 ||

Verse 12

न्यायेनाक्रम्य च परान्बलाच्चानम्य दुर्बलान् । सान्त्वयित्वा च मित्राणि बलं चाभाष्यतां सुखम् ।। 12 ।।

nyāyenākramya ca parānbalāccānamya durbalān | sāntvayitvā ca mitrāṇi balaṃ cābhāṣyatāṃ sukham || 12 ||

Verse 13

स्वकोशबलसंवृद्धः सम्यक्सिद्धिमवाप्स्यसि । योत्स्यसे चापि बलिभिररिभिः प्रत्युपस्थितैः। अन्यैस्त्वं पाण्डवैर्वाऽपि हीनैः स्वबलवाहनैः ।। 13 ।।

svakośabalasaṃvṛddhaḥ samyaksiddhimavāpsyasi | yotsyase cāpi balibhiraribhiḥ pratyupasthitaiḥ| anyaistvaṃ pāṇḍavairvā'pi hīnaiḥ svabalavāhanaiḥ || 13 ||

Verse 14

एवं सर्वं विनिश्चित्य व्यवहर्तासि न्यायतः। यथाकालं मनुष्येन्द्र चिरं सुखमवाप्स्यसि ।। 14 ।।

evaṃ sarvaṃ viniścitya vyavahartāsi nyāyataḥ| yathākālaṃ manuṣyendra ciraṃ sukhamavāpsyasi || 14 ||

Verse 15

भीष्माद्रोणकृपैरुक्ते कर्णदुःशासनादिभिः। ततो दुर्योधनो वाक्यं श्रुत्वा तेषां महात्मनाम् । मुहूर्तमनुसंचिन्त्य सचिवानिदमब्रवीत् ।। 15 ।।

bhīṣmādroṇakṛpairukte karṇaduḥśāsanādibhiḥ| tato duryodhano vākyaṃ śrutvā teṣāṃ mahātmanām | muhūrtamanusaṃcintya sacivānidamabravīt || 15 ||

Verse 16

श्रुतमेतन्मया पूर्वं कथासु जनसंसदि। धीराणां शास्त्रविदुषां प्राज्ञानां मतिनिश्चये । कृतिनां सारफल्गुत्वे जानामि नयचक्षुषा ।। 16 ।।

śrutametanmayā pūrvaṃ kathāsu janasaṃsadi| dhīrāṇāṃ śāstraviduṣāṃ prājñānāṃ matiniścaye | kṛtināṃ sāraphalgutve jānāmi nayacakṣuṣā || 16 ||

Verse 17

सत्वे बाहुबले धैर्ये प्राणे शारीरसंभवे। सांप्रतं मानुषे लोके सदैत्यनरराक्षसे ।। 17 ।।

satve bāhubale dhairye prāṇe śārīrasaṃbhave| sāṃprataṃ mānuṣe loke sadaityanararākṣase || 17 ||

Verse 18

चत्वारस्तु नरव्याघ्रा बले शक्रोपमा भुवि। उत्तमाः प्राणिनां तेषां नास्ति कश्चिद्बले समः ।। 18 ।।

catvārastu naravyāghrā bale śakropamā bhuvi| uttamāḥ prāṇināṃ teṣāṃ nāsti kaścidbale samaḥ || 18 ||

Verse 19

बलदेवश्च भीमश्च मद्रराजश्च वीर्यवान् । चतुर्थः कीचकस्तेषां पञ्चमं नानुशुश्रुमः ।। 19 ।।

baladevaśca bhīmaśca madrarājaśca vīryavān | caturthaḥ kīcakasteṣāṃ pañcamaṃ nānuśuśrumaḥ || 19 ||

Verse 20

अन्योन्यानन्तरबलाः परस्परजयैपिणः। बाहूयुद्धमभीप्सन्तो नित्यं संरब्धमानसाः ।। 20 ।।

anyonyānantarabalāḥ parasparajayaipiṇaḥ| bāhūyuddhamabhīpsanto nityaṃ saṃrabdhamānasāḥ || 20 ||

Verse 21

तेनाहमवगच्छामि प्रत्ययेन वृकोदरम्। मनस्यभिनिविष्टं मे व्यक्तं जीवन्ति पाण्डवाः ।। 21 ।।

tenāhamavagacchāmi pratyayena vṛkodaram| manasyabhiniviṣṭaṃ me vyaktaṃ jīvanti pāṇḍavāḥ || 21 ||

Verse 22

तत्राहं कीचकं मन्ये भीमसेनेन मारितम्। सैरन्ध्रीं द्रौपदीं मन्ये नात्र कार्या विचारणा ।। 22 ।।

tatrāhaṃ kīcakaṃ manye bhīmasenena māritam| sairandhrīṃ draupadīṃ manye nātra kāryā vicāraṇā || 22 ||

Verse 23

शङ्के कृष्णानिमित्तं तु भीमसेनेन कीचकः। गन्धर्वव्यपदेशेन हतो निशि महाबलः ।। 23 ।।

śaṅke kṛṣṇānimittaṃ tu bhīmasenena kīcakaḥ| gandharvavyapadeśena hato niśi mahābalaḥ || 23 ||

Verse 24

को हि शक्तः परो भीमात्कीचकं हन्तुमोजसा । शस्त्रं विना बाहुबलात्तथा सर्वाङ्गचूर्णने ।। 24 ।।

ko hi śaktaḥ paro bhīmātkīcakaṃ hantumojasā | śastraṃ vinā bāhubalāttathā sarvāṅgacūrṇane || 24 ||

Verse 25

मर्दितुं वा तथा तीव्रं चर्ममांसास्थिचूर्णनम् । रूपमन्यत्समास्थाय भीमस्यैतद्विचेष्टितम् ।। 25 ।।

mardituṃ vā tathā tīvraṃ carmamāṃsāsthicūrṇanam | rūpamanyatsamāsthāya bhīmasyaitadviceṣṭitam || 25 ||

Verse 26

ध्रुवं कृष्णानिमित्तं तु भीमसेनेन सूतजाः । गन्धर्वव्यपदेशेन हता निशि न संशयः ।। 26 ।।

dhruvaṃ kṛṣṇānimittaṃ tu bhīmasenena sūtajāḥ | gandharvavyapadeśena hatā niśi na saṃśayaḥ || 26 ||

Verse 27

पितामहेन ये चोक्ता देशस्य च जनस्य च। गुणास्ते मत्स्यराष्ट्रेषु बहुशोऽपि मया श्रुताः ।। 27 ।।

pitāmahena ye coktā deśasya ca janasya ca| guṇāste matsyarāṣṭreṣu bahuśo'pi mayā śrutāḥ || 27 ||

Verse 28

विराटनगरे मन्ये पाण्डवाश्छन्नचारिणः। निवसन्ति पुरे रम्ये तत्र यात्रा विधीयताम् ।। 28 ।।

virāṭanagare manye pāṇḍavāśchannacāriṇaḥ| nivasanti pure ramye tatra yātrā vidhīyatām || 28 ||

Verse 29

मत्स्यराष्ट्रं गमिष्यामो ग्रहीष्यामश्च गोधनम्। गृहीते गोधने नूनं तेऽपि योत्स्यन्ति पाण्डवाः।। 29 ।।

matsyarāṣṭraṃ gamiṣyāmo grahīṣyāmaśca godhanam| gṛhīte godhane nūnaṃ te'pi yotsyanti pāṇḍavāḥ|| 29 ||

Verse 30

अपूर्णे समये चापि यदि पश्येम पाण्डवान्। द्वादशान्यानि वर्षाणि प्रवेक्ष्यन्ति पुनर्वनम् ।। 30 ।।

apūrṇe samaye cāpi yadi paśyema pāṇḍavān| dvādaśānyāni varṣāṇi pravekṣyanti punarvanam || 30 ||

Verse 31

तस्मादन्यतरेणापि लाभोऽस्माकं भविष्यति। कोशवृद्धिरिहास्माकं शत्रूणां निधनं भवेत् ।। 31 ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते विराटपर्वणि गोग्रहणपर्वणि द्वात्रिंशोऽध्यायः ।। 32 ।।

tasmādanyatareṇāpi lābho'smākaṃ bhaviṣyati| kośavṛddhirihāsmākaṃ śatrūṇāṃ nidhanaṃ bhavet || 31 || || iti śrīmanmahābhārate virāṭaparvaṇi gograhaṇaparvaṇi dvātriṃśo'dhyāyaḥ || 32 ||

Verse 32

कथं सुयोधनं गच्छेद्युधिष्ठिरभृतः पुरा। एतच्चापि वदत्येष मात्स्यः परिभवान्मयि ।। 32 ।। तस्मादनन्तरेणापि लाभोऽस्माकमिति धo पाठः। तस्मात् गोग्रहणात अनन्तरेण युद्धायागतपाण्डवदर्शनेन ।। 31 ।।

kathaṃ suyodhanaṃ gacchedyudhiṣṭhirabhṛtaḥ purā| etaccāpi vadatyeṣa mātsyaḥ paribhavānmayi || 32 || tasmādanantareṇāpi lābho'smākamiti dhao pāṭhaḥ| tasmāt gograhaṇāta anantareṇa yuddhāyāgatapāṇḍavadarśanena || 31 ||

Verse 33

तस्मात्कर्तव्यमेतद्वै तत्र यात्रा विधीयताम्। एतत्सुनीतं मन्येऽहं सर्वेषां यदि रोचते ।। 33 ।।

tasmātkartavyametadvai tatra yātrā vidhīyatām| etatsunītaṃ manye'haṃ sarveṣāṃ yadi rocate || 33 ||

Verse 34

वैशंपायन उवाच। ततो राजा त्रिगर्तानां सुशर्मा रथयूथपः। पूर्वमाभाष्य कर्णेन तथा दुःशासनेन च। प्राप्तकालमिदं वाक्यमुवाच त्वरितो बली ।। 34 ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tato rājā trigartānāṃ suśarmā rathayūthapaḥ| pūrvamābhāṣya karṇena tathā duḥśāsanena ca| prāptakālamidaṃ vākyamuvāca tvarito balī || 34 ||

Verse 35

असकृन्निकृतः पूर्वं मात्स्यसाल्वेयकेकयैः । सूतेनैव च मात्स्यस्य कीचकेन पुनः पुनः ।। 35 ।।

asakṛnnikṛtaḥ pūrvaṃ mātsyasālveyakekayaiḥ | sūtenaiva ca mātsyasya kīcakena punaḥ punaḥ || 35 ||

Verse 36

बाधितो बन्धुभिः सार्धं बलाद्बलवता विभो। स कर्णमभिवीक्ष्याथ दुर्योधनमभाषत ।। 36 ।।

bādhito bandhubhiḥ sārdhaṃ balādbalavatā vibho| sa karṇamabhivīkṣyātha duryodhanamabhāṣata || 36 ||

Verse 37

राष्ट्रं ममासकृद्राजन्राज्ञा मात्स्येन बाधितम् ।। 37 ।।

rāṣṭraṃ mamāsakṛdrājanrājñā mātsyena bādhitam || 37 ||

Verse 38

प्रणेता कीचकस्तस्य बलोत्सिक्तोऽभवन्पुरा। अमर्षी दुर्जयो जेता प्रख्यातबलपौरुषः । स हतस्तत्र गन्धर्वैः पापकर्मा नृशंसकृत् ।। 38 ।।

praṇetā kīcakastasya balotsikto'bhavanpurā| amarṣī durjayo jetā prakhyātabalapauruṣaḥ | sa hatastatra gandharvaiḥ pāpakarmā nṛśaṃsakṛt || 38 ||

Verse 39

तस्मिन्विनिहते राजन्हीनदर्पो निराश्रयः। भविष्यति निरुत्साहो विराट इति मे मतिः ।। 39 ।।

tasminvinihate rājanhīnadarpo nirāśrayaḥ| bhaviṣyati nirutsāho virāṭa iti me matiḥ || 39 ||

Verse 40

तत्र यात्रा मम मता यदि ते रोचतेऽनघ। कौरवाणां च सर्वेषां कर्णस्य च महात्मनः ।। 40 ।।

tatra yātrā mama matā yadi te rocate'nagha| kauravāṇāṃ ca sarveṣāṃ karṇasya ca mahātmanaḥ || 40 ||

Verse 41

एतत्कार्यमहं मन्ये परमात्ययिकं महत्। राष्ट्रं तस्याभियास्यामो धनधान्यसमाकुलम् ।। 41 ।।

etatkāryamahaṃ manye paramātyayikaṃ mahat| rāṣṭraṃ tasyābhiyāsyāmo dhanadhānyasamākulam || 41 ||

Verse 42

आददामोऽस्य रत्नानि विविधानि वसूनि च। ग्रामान्राष्ट्राणि वा तस्य हरिष्यामो विभागशः ।। 42 ।।

ādadāmo'sya ratnāni vividhāni vasūni ca| grāmānrāṣṭrāṇi vā tasya hariṣyāmo vibhāgaśaḥ || 42 ||

Verse 43

अथवा गोसहस्राणि बहूनि शुभदर्शन। विविधानि हरिष्यामः प्रतीपीड्य पुरं बलात् ।। 43 ।।

athavā gosahasrāṇi bahūni śubhadarśana| vividhāni hariṣyāmaḥ pratīpīḍya puraṃ balāt || 43 ||

Verse 44

कौरवैः सह संगमय त्रिगर्तैश्च विशांपते। गास्तस्यापहरिष्यामः सह सर्वैर्महारथैः ।। 44 ।।

kauravaiḥ saha saṃgamaya trigartaiśca viśāṃpate| gāstasyāpahariṣyāmaḥ saha sarvairmahārathaiḥ || 44 ||

Verse 45

सन्धिं वा तेन कृत्वा तु निबध्नीमोऽस्य पौरुषम्। हत्वा चास्य चमूं कृत्स्नां वशमेवानयामहे ।। 45 ।।

sandhiṃ vā tena kṛtvā tu nibadhnīmo'sya pauruṣam| hatvā cāsya camūṃ kṛtsnāṃ vaśamevānayāmahe || 45 ||

Verse 46

तं वशे न्यायतः कृत्वा सुखं वत्स्यामहे वयम्। भवतां बलवृद्धिश्च भविष्यति न संशयः ।। 46 ।।

taṃ vaśe nyāyataḥ kṛtvā sukhaṃ vatsyāmahe vayam| bhavatāṃ balavṛddhiśca bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 46 ||

Verse 47

वैशंपायन उवाच। तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कर्णो राजानमब्रवीत् ।। 47 ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tacchrutvā vacanaṃ tasya karṇo rājānamabravīt || 47 ||

Verse 48

सूक्तं सुशर्मणा वाक्यं प्राप्तकालमिदं वचः। तस्मात्क्षिप्रं विनिर्यामो योजयित्वा वरूथिनीं ।। 48 ।।

sūktaṃ suśarmaṇā vākyaṃ prāptakālamidaṃ vacaḥ| tasmātkṣipraṃ viniryāmo yojayitvā varūthinīṃ || 48 ||

Verse 49

यदेतत्तेऽभिरुचितं मम चैतद्धि रोचते। प्रविभज्य च सैन्यानि यथा वा मन्यते भवान् ।। 49 ।

yadetatte'bhirucitaṃ mama caitaddhi rocate| pravibhajya ca sainyāni yathā vā manyate bhavān || 49 |

Verse 50

प्रज्ञावान्कुलवृद्धश्च सर्वेषां नः पितामहः। आचार्यश्च कृपो विद्वाञ्शकुनिश्चापि सौबलः ।। 50 ।।

prajñāvānkulavṛddhaśca sarveṣāṃ naḥ pitāmahaḥ| ācāryaśca kṛpo vidvāñśakuniścāpi saubalaḥ || 50 ||

Verse 51

मन्यन्ते ते यथा सर्वे तथा यात्रा विधीयताम्। संमन्त्र्य चाशु गच्छामः साधनार्थं महीपते ।। 51 ।।

manyante te yathā sarve tathā yātrā vidhīyatām| saṃmantrya cāśu gacchāmaḥ sādhanārthaṃ mahīpate || 51 ||

Verse 52

किंनु नः पाण्डवैः कार्यं हीनार्थबलपौरुषैः। अत्यन्तं हि प्रनष्टास्ते प्राप्ता वाऽपि यमक्षयम् ।। 52 ।।

kiṃnu naḥ pāṇḍavaiḥ kāryaṃ hīnārthabalapauruṣaiḥ| atyantaṃ hi pranaṣṭāste prāptā vā'pi yamakṣayam || 52 ||

Verse 53

तद्भवांश्चतुरङ्गेण बलेन महता वृतः। विराटनगरं यातु सर्वसैन्येन भारत। आदास्यामोऽथ गास्तस्य विविधानि वसूनि च ।। 53 ।।

tadbhavāṃścaturaṅgeṇa balena mahatā vṛtaḥ| virāṭanagaraṃ yātu sarvasainyena bhārata| ādāsyāmo'tha gāstasya vividhāni vasūni ca || 53 ||

Verse 54

वैशंपायन उवाच। ततो दुर्योधनो राजा वचः श्रुत्वा तु तस्य तत्। वैकर्तनस्य कर्णस्य क्षिप्रमाज्ञापयत्स्वयम्। शासने नित्ययुक्तं तु दुःशासनमनन्तरम् ।। 54 ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tato duryodhano rājā vacaḥ śrutvā tu tasya tat| vaikartanasya karṇasya kṣipramājñāpayatsvayam| śāsane nityayuktaṃ tu duḥśāsanamanantaram || 54 ||

Verse 55

दुर्योधन उवाच। सह वृद्धैस्तु संमन्त्र्य क्षिप्रं योजय वाहिनीम्। यथोद्देशं तु गच्छामः सहिताः सर्वकौरवैः ।। 55 ।।

duryodhana uvāca| saha vṛddhaistu saṃmantrya kṣipraṃ yojaya vāhinīm| yathoddeśaṃ tu gacchāmaḥ sahitāḥ sarvakauravaiḥ || 55 ||

Verse 56

सुशर्मा तु यथोद्दिष्टं देशं यातु महारथः। त्रिगर्तैः सहितः सर्वैः प्रख्यातबलपौरुषैः। प्रागेव हि सुसंयत्तो विराटनगरं प्रति ।। 56 ।।

suśarmā tu yathoddiṣṭaṃ deśaṃ yātu mahārathaḥ| trigartaiḥ sahitaḥ sarvaiḥ prakhyātabalapauruṣaiḥ| prāgeva hi susaṃyatto virāṭanagaraṃ prati || 56 ||

Verse 57

जघन्यतो वयं तत्र यास्यामो दिवसान्तरे। विषयं मत्स्यराजस्य सुसमृद्धं सुसंहितम् ।। 57 ।।

jaghanyato vayaṃ tatra yāsyāmo divasāntare| viṣayaṃ matsyarājasya susamṛddhaṃ susaṃhitam || 57 ||

Verse 58

सुशर्मणा गृहीते तु मत्स्यराजस्य गोधने। विराटः सैन्यमादाय त्रिगर्तैः सह योत्स्यति ।। 58 ।।

suśarmaṇā gṛhīte tu matsyarājasya godhane| virāṭaḥ sainyamādāya trigartaiḥ saha yotsyati || 58 ||

Verse 59

अपरं दिवसं गास्तु तत्र गृह्णन्तु कौरवाः। गवार्थे पाण्डवास्तत्र योत्स्यन्ति कुरुभिः सह ।। 59 ।।

aparaṃ divasaṃ gāstu tatra gṛhṇantu kauravāḥ| gavārthe pāṇḍavāstatra yotsyanti kurubhiḥ saha || 59 ||

Verse 60

तथा गत्वा यथोद्देशं विराटनगरान्तिके। क्षिप्रं गोष्ठं समासाद्य गृह्णन्तु विपुलं धनम् ।। 60 ।।

tathā gatvā yathoddeśaṃ virāṭanagarāntike| kṣipraṃ goṣṭhaṃ samāsādya gṛhṇantu vipulaṃ dhanam || 60 ||

Verse 61

गवां शतसहस्राणि श्रीमन्ति गुणवन्ति च। वयमस्य निगृह्णीमो द्विधा कृत्वा च वाहिनीम् ।। 61 ।।

gavāṃ śatasahasrāṇi śrīmanti guṇavanti ca| vayamasya nigṛhṇīmo dvidhā kṛtvā ca vāhinīm || 61 ||

Verse 62

वैशंपायन उवाच। ते स्म गत्वा यथोद्दिष्टं देशं मत्स्यमहीपतेः। संनद्धा रथिनः सर्वे सपताका बलोत्कटाः। प्रतिवैरं चिकीर्षन्तो गोषु गृद्धा महाबलाः ।। 62 ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| te sma gatvā yathoddiṣṭaṃ deśaṃ matsyamahīpateḥ| saṃnaddhā rathinaḥ sarve sapatākā balotkaṭāḥ| prativairaṃ cikīrṣanto goṣu gṛddhā mahābalāḥ || 62 ||

Verse 63

आदत्त गाः सुशर्माऽथ कृष्णपक्षस्य चाष्टमीम् ।। 63 ।। युधिष्ठिरभृतः युधिष्ठिरो भृतो येन विराटेनेति बहुव्रीहिः ।। 32 ।।

ādatta gāḥ suśarmā'tha kṛṣṇapakṣasya cāṣṭamīm || 63 || yudhiṣṭhirabhṛtaḥ yudhiṣṭhiro bhṛto yena virāṭeneti bahuvrīhiḥ || 32 ||

Verse 64

अपरे दिवसे सर्वे राजन्संभूय कौरवाः। नवम्यां ते न्यगृह्णन्त गोकुलानि सहस्रशः। कौरवास्तु महावीर्या मत्स्यानां विषयान्तरे ।। 64 ।। कृष्णपक्षस्य सप्तमीमिति अष्टभ्यां तेऽन्यगृह्णन्तेति चo थo पाठः ।। 63 ।।

apare divase sarve rājansaṃbhūya kauravāḥ| navamyāṃ te nyagṛhṇanta gokulāni sahasraśaḥ| kauravāstu mahāvīryā matsyānāṃ viṣayāntare || 64 || kṛṣṇapakṣasya saptamīmiti aṣṭabhyāṃ te'nyagṛhṇanteti cao thao pāṭhaḥ || 63 ||