Adhyaya 19

Verse 1

कीचकगृहंप्रति प्रस्थितया द्रौपद्या तेन स्वस्यादूषणाय सूर्यादिदेवताप्रार्थना ।। 1 ।। सूर्येण तद्रक्षणाय निगूढस्य रक्षसः प्रेषणम् ।। 2 ।। कीचकेन द्रौपदींप्रति स्ववशीभवनयाचनम् ।। 3 ।। तथा तदनङ्गीकाररोषात्तस्याः पादेन ताडनम् ।। 4 ।। सूर्यदूतेन रक्षसा कीचकस्य भूमौ निपातनम् ।। 5 ।। युधिष्ठिरेन कीचकजिघांसोर्भीमस्य संकेतेन प्रतिषेधनम् ।। 6 ।। वैशंपायन उवाच। अकीर्तयत सुश्रोणी धर्मं शक्रं दिवाकरम्। मारुतं चाश्विनौ देवौ कुबेरं वरुणं यमम् ।। 1 ।।

kīcakagṛhaṃprati prasthitayā draupadyā tena svasyādūṣaṇāya sūryādidevatāprārthanā || 1 || sūryeṇa tadrakṣaṇāya nigūḍhasya rakṣasaḥ preṣaṇam || 2 || kīcakena draupadīṃprati svavaśībhavanayācanam || 3 || tathā tadanaṅgīkāraroṣāttasyāḥ pādena tāḍanam || 4 || sūryadūtena rakṣasā kīcakasya bhūmau nipātanam || 5 || yudhiṣṭhirena kīcakajighāṃsorbhīmasya saṃketena pratiṣedhanam || 6 || vaiśaṃpāyana uvāca| akīrtayata suśroṇī dharmaṃ śakraṃ divākaram| mārutaṃ cāśvinau devau kuberaṃ varuṇaṃ yamam || 1 ||

Verse 2

रुद्रमग्निं भगं विष्णुं स्कन्दं पूषणमेव च। सावित्रीसहितं चापि ब्रह्माणं पर्यकीर्तयत् ।। 2 ।।

rudramagniṃ bhagaṃ viṣṇuṃ skandaṃ pūṣaṇameva ca| sāvitrīsahitaṃ cāpi brahmāṇaṃ paryakīrtayat || 2 ||

Verse 3

इत्येवं मृगशवाक्षी सुश्रोणी धर्मचारिणी । उपातिष्ठत सा सूर्यं मुहूर्तमबला तदा ।। 3 ।।

ityevaṃ mṛgaśavākṣī suśroṇī dharmacāriṇī | upātiṣṭhata sā sūryaṃ muhūrtamabalā tadā || 3 ||

Verse 4

तदस्यास्तनुमध्यायाः सर्वं सूर्योऽवबुद्धवान्। अन्तर्हितं ततस्तस्या रक्षो रक्षार्थमादिशत् ।। 4 ।।

tadasyāstanumadhyāyāḥ sarvaṃ sūryo'vabuddhavān| antarhitaṃ tatastasyā rakṣo rakṣārthamādiśat || 4 ||

Verse 5

तच्चैनां नाजहात्तत्र सर्वावस्थास्वनिन्दिताम् ।। 5 ।।

taccaināṃ nājahāttatra sarvāvasthāsvaninditām || 5 ||

Verse 6

प्रतस्थे सा सुकेशान्ता त्वरमाणा पुनःपुनः । विलम्बमाना विवशा कीचकस्य निवेशनम् ।। 6 ।।

pratasthe sā sukeśāntā tvaramāṇā punaḥpunaḥ | vilambamānā vivaśā kīcakasya niveśanam || 6 ||

Verse 7

तां मृगीमिव वित्रस्तां दृष्ट्वा कृष्णां समागताम्। उत्पपातासनात्तूर्णं नावं लब्ध्वेव पारगः ।। 7 ।।

tāṃ mṛgīmiva vitrastāṃ dṛṣṭvā kṛṣṇāṃ samāgatām| utpapātāsanāttūrṇaṃ nāvaṃ labdhveva pāragaḥ || 7 ||

Verse 8

श्लक्ष्णं चोवाच वाक्यं स कीचकः काममूर्च्छितः। स्वागतं ते सुकेशान्ते सुव्युष्टा रजनी मम ।। 8 ।।

ślakṣṇaṃ covāca vākyaṃ sa kīcakaḥ kāmamūrcchitaḥ| svāgataṃ te sukeśānte suvyuṣṭā rajanī mama || 8 ||

Verse 9

स्वामिनी त्वमनुप्राप्ता चिरस्य भवनं शुभे। कुरुष्व च मयि प्रीतिं वशं चोपानयस्व माम् ।। 9 ।।

svāminī tvamanuprāptā cirasya bhavanaṃ śubhe| kuruṣva ca mayi prītiṃ vaśaṃ copānayasva mām || 9 ||

Verse 10

प्रतिगृह्णीष्व मे भोगांस्त्वदर्थमुपकल्पितान्। सर्वरत्नमयीं मालां कुण्डले च हिरण्मये ।। 10 ।

pratigṛhṇīṣva me bhogāṃstvadarthamupakalpitān| sarvaratnamayīṃ mālāṃ kuṇḍale ca hiraṇmaye || 10 |

Verse 11

वासांसि चन्दनं माल्यं धूपशुद्धां च वारुणीम्। प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते विहर त्वं यथेच्छसि। प्रीत्या मे कुरु मद्माक्षि प्रसादं प्रियदर्शने ।। 11 ।।

vāsāṃsi candanaṃ mālyaṃ dhūpaśuddhāṃ ca vāruṇīm| pratigṛhṇīṣva bhadraṃ te vihara tvaṃ yathecchasi| prītyā me kuru madmākṣi prasādaṃ priyadarśane || 11 ||

Verse 12

स्वास्तीर्णमस्ति शयनं सितसूक्ष्मोत्तरच्छदम्। अत्रारुह्य मया सार्धं पिबेमां वरवारुणीम् ।। 12 ।।

svāstīrṇamasti śayanaṃ sitasūkṣmottaracchadam| atrāruhya mayā sārdhaṃ pibemāṃ varavāruṇīm || 12 ||

Verse 13

भजस्व मां विशालाक्षि भर्ता ते सदृशोस्म्यहम्। उपसर्प वरारोहे मेरुमर्कप्रभा यथा ।। 13 ।।

bhajasva māṃ viśālākṣi bhartā te sadṛśosmyaham| upasarpa varārohe merumarkaprabhā yathā || 13 ||

Verse 14

वैशंपायन उवाच। स मूढः कीचकस्तत्र प्राप्तां राजीवलोचनाम्। अब्रवीद्द्रौपदीं दृष्ट्वा दुरात्मा ह्यात्मसंमतः ।। 14 ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| sa mūḍhaḥ kīcakastatra prāptāṃ rājīvalocanām| abravīddraupadīṃ dṛṣṭvā durātmā hyātmasaṃmataḥ || 14 ||

Verse 15

कीचकेनैवमुक्ता सा द्रौपदी वरवर्णिनी। अब्रवीत्तमनाचारं नेदृशं वक्तुमर्हसि ।। 15 ।।

kīcakenaivamuktā sā draupadī varavarṇinī| abravīttamanācāraṃ nedṛśaṃ vaktumarhasi || 15 ||

Verse 16

नाहं शक्या त्वया स्प्रष्टुं श्वपचेनेव ब्राह्मणी। गन्तुमिच्छसि दुर्बुद्धे गतिं दुर्गतरान्तराम् ।। 16 ।।

nāhaṃ śakyā tvayā spraṣṭuṃ śvapaceneva brāhmaṇī| gantumicchasi durbuddhe gatiṃ durgatarāntarām || 16 ||

Verse 17

यत्र गच्छन्ति बहवः परदाराभिमर्शकाः। नराः संभिन्नमर्यादाः कीटवच्चाशुभाश्रयाः ।। 17 ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते विराटपर्वणि कीचकवधपर्वणि एकोनविंशोऽध्यायः ।। 19 ।।

yatra gacchanti bahavaḥ paradārābhimarśakāḥ| narāḥ saṃbhinnamaryādāḥ kīṭavaccāśubhāśrayāḥ || 17 || || iti śrīmanmahābhārate virāṭaparvaṇi kīcakavadhaparvaṇi ekonaviṃśo'dhyāyaḥ || 19 ||

Verse 18

अप्रैषीन्मां सुराहारीं सुदेष्णा त्वन्निवेशनम् । तस्यै नयिष्ये मदिरां भगिनी तृषिता तव ।। 18 ।।

apraiṣīnmāṃ surāhārīṃ sudeṣṇā tvanniveśanam | tasyai nayiṣye madirāṃ bhaginī tṛṣitā tava || 18 ||

Verse 19

पिपासिता च कैकेयी तूर्णं मामादिशत्ततः। दीयतां मे सुरा शीघ्रं सूतपुत्र व्रजाम्यहम् ।। 19 ।।

pipāsitā ca kaikeyī tūrṇaṃ māmādiśattataḥ| dīyatāṃ me surā śīghraṃ sūtaputra vrajāmyaham || 19 ||

Verse 20

कीचक उवाच। अन्या भद्रे हरिष्यन्ति राजपुत्र्याः सुरामिमाम्। किं त्वं यास्यसि कल्याणि मदर्थं त्वमिहागता ।। 20 ।।

kīcaka uvāca| anyā bhadre hariṣyanti rājaputryāḥ surāmimām| kiṃ tvaṃ yāsyasi kalyāṇi madarthaṃ tvamihāgatā || 20 ||

Verse 21

वैशंपायन उवाच। इत्युक्त्वा दक्षिणे पाणौ सूतपुत्रः परामृशत्। सा गृहीता विधून्वन्ती भूमौ निक्षिप्य भाजनम् । सभां शरणमाधावद्यत्र राजा युधिष्ठिरः ।। 21 ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| ityuktvā dakṣiṇe pāṇau sūtaputraḥ parāmṛśat| sā gṛhītā vidhūnvantī bhūmau nikṣipya bhājanam | sabhāṃ śaraṇamādhāvadyatra rājā yudhiṣṭhiraḥ || 21 ||

Verse 22

तां कीचकः प्रधावन्तीं केशपक्षे परामृशत्। पातयित्वा तु तां भूमौ सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ।। 22 ।।

tāṃ kīcakaḥ pradhāvantīṃ keśapakṣe parāmṛśat| pātayitvā tu tāṃ bhūmau sūtaputraḥ padā'vadhīt || 22 ||

Verse 23

सभायां पश्यतो राज्ञो विराटस्य महात्मनः। ब्राह्मणानां च वृद्धानां क्षत्रियाणां च पश्यतां ।। 23 ।।

sabhāyāṃ paśyato rājño virāṭasya mahātmanaḥ| brāhmaṇānāṃ ca vṛddhānāṃ kṣatriyāṇāṃ ca paśyatāṃ || 23 ||

Verse 24

तस्याः पादाभितप्ताया मुखाद्रुधिरमास्रवत् ।। 24 ।।

tasyāḥ pādābhitaptāyā mukhādrudhiramāsravat || 24 ||

Verse 25

ततो दिवाकरेणाशु राक्षसः संनियोजितः। स कीचकमपोवाह वातवेगेन भारत ।। 25 ।।

tato divākareṇāśu rākṣasaḥ saṃniyojitaḥ| sa kīcakamapovāha vātavegena bhārata || 25 ||

Verse 26

स पपात तदा भूमौ रक्षोबलसमीरितः । विघूर्णमानो निश्चेष्टश्छिन्नमूल इव द्रुमः ।। 26 ।।

sa papāta tadā bhūmau rakṣobalasamīritaḥ | vighūrṇamāno niśceṣṭaśchinnamūla iva drumaḥ || 26 ||

Verse 27

तां दृष्ट्वा तत्र ते सभ्या हाहाभूताः समन्ततः। न युक्तं सूतपुत्रेति कीचकेति च तेऽवदन्। किमियं वध्यते बाला कृपणा चाप्यबान्धवा ।। 27 ।।

tāṃ dṛṣṭvā tatra te sabhyā hāhābhūtāḥ samantataḥ| na yuktaṃ sūtaputreti kīcaketi ca te'vadan| kimiyaṃ vadhyate bālā kṛpaṇā cāpyabāndhavā || 27 ||

Verse 28

तस्यामासन्हि ते पार्थाः सभायां भ्रातरस्तथा । अमृष्यमाणाः कृष्णायाः कीचकेन पदा वधं ।। 28 ।।

tasyāmāsanhi te pārthāḥ sabhāyāṃ bhrātarastathā | amṛṣyamāṇāḥ kṛṣṇāyāḥ kīcakena padā vadhaṃ || 28 ||

Verse 29

तां दृष्ट्वा भीमसेनस्य क्रोधादास्रमवर्तत। धूमोच्छ्वासः समभवन्नेत्रे चोच्छ्रितपक्ष्मणी । सस्वेदा भ्रुकुटी चोग्रा ललाटे समवर्तत ।। 29 ।।

tāṃ dṛṣṭvā bhīmasenasya krodhādāsramavartata| dhūmocchvāsaḥ samabhavannetre cocchritapakṣmaṇī | sasvedā bhrukuṭī cogrā lalāṭe samavartata || 29 ||

Verse 30

तस्य भीमो वधप्रेप्सुः कीचकस्य दुरात्मनः। दन्तैर्दन्तांस्तदा रोपान्निष्पिपेष महामनाः ।। 30 ।।

tasya bhīmo vadhaprepsuḥ kīcakasya durātmanaḥ| dantairdantāṃstadā ropānniṣpipeṣa mahāmanāḥ || 30 ||

Verse 31

भूयः संचरितः क्रुद्धः सहसोत्थाय चासनात्। निरैक्षत द्रुमं दीर्घं राजानं चाप्यवैक्षत।। 31 ।।

bhūyaḥ saṃcaritaḥ kruddhaḥ sahasotthāya cāsanāt| niraikṣata drumaṃ dīrghaṃ rājānaṃ cāpyavaikṣata|| 31 ||

Verse 32

वधमाकाङ्क्षमाणं तं कीचकस्य दुरात्मनः। आकारेणैव भीमं स प्रत्यपेधद्युधिष्ठिरः ।। 32 ।।

vadhamākāṅkṣamāṇaṃ taṃ kīcakasya durātmanaḥ| ākāreṇaiva bhīmaṃ sa pratyapedhadyudhiṣṭhiraḥ || 32 ||

Verse 33

तस्य राजा शनैः संज्ञां कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। चकार भीमसेनस्य रोषाविष्टस्य धीमतः ।। 33 ।।

tasya rājā śanaiḥ saṃjñāṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ| cakāra bhīmasenasya roṣāviṣṭasya dhīmataḥ || 33 ||

Verse 34

प्रत्याख्यानं तदा चाह कङ्को नाम युधिष्ठिरः ।। 34 ।।

pratyākhyānaṃ tadā cāha kaṅko nāma yudhiṣṭhiraḥ || 34 ||

Verse 35

सूद मा साहसं कार्षीः फलितोऽयं वनस्पतिः। नात्र शुष्काणि काष्ठानि सन्ति यानि च कानि च।। 35 ।।

sūda mā sāhasaṃ kārṣīḥ phalito'yaṃ vanaspatiḥ| nātra śuṣkāṇi kāṣṭhāni santi yāni ca kāni ca|| 35 ||

Verse 36

यदि ते दारुकृत्यं स्यान्निष्क्रम्य नगराद्बहिः। समूलं शातयेर्वृक्षं श्रमस्ते न भविष्यति।। 36 ।।

yadi te dārukṛtyaṃ syānniṣkramya nagarādbahiḥ| samūlaṃ śātayervṛkṣaṃ śramaste na bhaviṣyati|| 36 ||

Verse 37

यस्य चार्द्रस्य वृक्षस्य शीतच्छायां समाश्रयेत्। न तस्य पर्णे द्रुह्येत पूर्ववृत्तमनुस्मरन् ।। 37 ।।

yasya cārdrasya vṛkṣasya śītacchāyāṃ samāśrayet| na tasya parṇe druhyeta pūrvavṛttamanusmaran || 37 ||

Verse 38

न क्रोधकालसमयः सूद मा चापलं कृथाः। अपूर्णोऽयं द्विपक्षोनो नेदं बलवतां बहु ।। 38 ।।

na krodhakālasamayaḥ sūda mā cāpalaṃ kṛthāḥ| apūrṇo'yaṃ dvipakṣono nedaṃ balavatāṃ bahu || 38 ||

Verse 39

अथाङ्गुष्ठेनावमृद्गादङ्गुष्ठं तत्र धर्मराट्। प्रबोधनभयाद्राज्ञो भीमं तं प्रत्यषेधयत् ।। 39 ।।

athāṅguṣṭhenāvamṛdgādaṅguṣṭhaṃ tatra dharmarāṭ| prabodhanabhayādrājño bhīmaṃ taṃ pratyaṣedhayat || 39 ||

Verse 40

भीमसेनस्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा परपुरञ्जयः। सहसोत्पतितं क्रोधं न्ययच्छद्धृतिमान्बलात् । इङ्गितज्ञः स तु भ्रातुस्तूष्णीमासीद्वृकोदरः ।। 40 ।।

bhīmasenastu tadvākyaṃ śrutvā parapurañjayaḥ| sahasotpatitaṃ krodhaṃ nyayacchaddhṛtimānbalāt | iṅgitajñaḥ sa tu bhrātustūṣṇīmāsīdvṛkodaraḥ || 40 ||

Verse 41

भीमस्य च समारम्भं दृष्ट्वा राज्ञोऽस्य चेष्टितम्। द्रौपदी चाधिकं क्रोधात्प्रारुदत्सा पुनःपुनः ।। 41 ।।

bhīmasya ca samārambhaṃ dṛṣṭvā rājño'sya ceṣṭitam| draupadī cādhikaṃ krodhātprārudatsā punaḥpunaḥ || 41 ||

Verse 42

कीचकेनानुगमनात्कृष्णा ताम्रायतेक्षणा । सभाद्वारमुपगम्य रुदन्ती वाक्यमब्रवीत् ।। 42 ।।

kīcakenānugamanātkṛṣṇā tāmrāyatekṣaṇā | sabhādvāramupagamya rudantī vākyamabravīt || 42 ||

Verse 43

अवेक्षमाणा सुश्रोणी पतींस्तान्दीनचेतसः। आकारं परिरक्षन्ती प्रतिज्ञां धर्मसंयुताम्। दह्यमानेव रौद्रेण चक्षुषा द्रुपदात्मजा ।। 43 ।।

avekṣamāṇā suśroṇī patīṃstāndīnacetasaḥ| ākāraṃ parirakṣantī pratijñāṃ dharmasaṃyutām| dahyamāneva raudreṇa cakṣuṣā drupadātmajā || 43 ||

Verse 44

प्रजारक्षणशीलानां राज्ञां ह्यमिततेजसाम्। कार्याऽनुपालनं नित्यं धर्मे सत्ये च तिष्ठताम् ।। 44 ।।

prajārakṣaṇaśīlānāṃ rājñāṃ hyamitatejasām| kāryā'nupālanaṃ nityaṃ dharme satye ca tiṣṭhatām || 44 ||

Verse 45

स्वप्रजायां प्रजायां च विशेषं नाधिगच्छताम्। प्रियेष्वपि च वध्येषु समत्वं ये समाश्रिताः ।। 45 ।।

svaprajāyāṃ prajāyāṃ ca viśeṣaṃ nādhigacchatām| priyeṣvapi ca vadhyeṣu samatvaṃ ye samāśritāḥ || 45 ||

Verse 46

विवादेषु प्रवृत्तेषु समं कार्यानुदर्शिना। राज्ञा धर्मासनस्थेन जितौ लोकावुभावपि ।। 46 ।।

vivādeṣu pravṛtteṣu samaṃ kāryānudarśinā| rājñā dharmāsanasthena jitau lokāvubhāvapi || 46 ||

Verse 47

राजन्धर्मासनस्थो हि रक्ष मां त्वमनागसम् ।। 47 ।।

rājandharmāsanastho hi rakṣa māṃ tvamanāgasam || 47 ||

Verse 48

अहं त्वनपराध्यन्ती कीचकेन दुरात्मना । पश्यतस्ते महाराज हता पादेन दासिवात् ।। 48 ।।

ahaṃ tvanaparādhyantī kīcakena durātmanā | paśyataste mahārāja hatā pādena dāsivāt || 48 ||

Verse 49

त्वत्समक्षं नृपश्रेष्ठ निष्पिष्टा वसुधातले । अनागसं कृपार्हां मां स्त्रियं त्वं परिपालय ।। 49 ।।

tvatsamakṣaṃ nṛpaśreṣṭha niṣpiṣṭā vasudhātale | anāgasaṃ kṛpārhāṃ māṃ striyaṃ tvaṃ paripālaya || 49 ||

Verse 50

रक्ष मां कीचकाद्भीतां धर्मं रक्ष नरेश्वर । मत्स्याधिप प्रजा रक्ष पिता पुत्रानिवौरसान् ।। 50 ।।

rakṣa māṃ kīcakādbhītāṃ dharmaṃ rakṣa nareśvara | matsyādhipa prajā rakṣa pitā putrānivaurasān || 50 ||

Verse 51

यस्त्वधर्मेण कार्याणि मोहात्मा कुरुते नृपः। अचिरात्तं दुरात्मानं वशे कुर्वन्ति शत्रवः ।। 51 ।।

yastvadharmeṇa kāryāṇi mohātmā kurute nṛpaḥ| acirāttaṃ durātmānaṃ vaśe kurvanti śatravaḥ || 51 ||

Verse 52

मत्स्यानां कुलजस्त्वं हि तेषां सत्यं परायणम्। त्वं किलैवंविधो जातः कुले धर्मपरायणे ।। 52 ।।

matsyānāṃ kulajastvaṃ hi teṣāṃ satyaṃ parāyaṇam| tvaṃ kilaivaṃvidho jātaḥ kule dharmaparāyaṇe || 52 ||

Verse 53

अतस्त्वाहमभिक्रन्दे शरणार्थं नराधिप। त्राहि मामद्य राजेन्द्र कीचकात्पापपूरुषात् ।। 53 ।।

atastvāhamabhikrande śaraṇārthaṃ narādhipa| trāhi māmadya rājendra kīcakātpāpapūruṣāt || 53 ||

Verse 54

अनाथामिह मां ज्ञात्वा कीचकः पुरुषाधमः। प्रहरत्येव नीचात्मा न तु धर्ममवेक्षते ।। 54 ।।

anāthāmiha māṃ jñātvā kīcakaḥ puruṣādhamaḥ| praharatyeva nīcātmā na tu dharmamavekṣate || 54 ||

Verse 55

अकार्याणामनारम्भात्कार्याणामनुपालनात्। प्रजासु ये सुवृत्तास्ते स्वर्गमायान्ति भूमिपाः ।। 55 ।।

akāryāṇāmanārambhātkāryāṇāmanupālanāt| prajāsu ye suvṛttāste svargamāyānti bhūmipāḥ || 55 ||

Verse 56

कार्याकार्यविशेषज्ञाः कामकारेण पार्थिवाः। प्रजासु किल्बिषं कृत्वा नरकं यान्त्यधोमुखाः ।। 56 ।।

kāryākāryaviśeṣajñāḥ kāmakāreṇa pārthivāḥ| prajāsu kilbiṣaṃ kṛtvā narakaṃ yāntyadhomukhāḥ || 56 ||

Verse 57

नैव यज्ञैर्न वा दानैर्न गुरोरुपसेवनात्। प्राप्नुवन्ति तथा धर्मं यथा कार्यानुपालनात् ।। 57 ।।

naiva yajñairna vā dānairna gurorupasevanāt| prāpnuvanti tathā dharmaṃ yathā kāryānupālanāt || 57 ||

Verse 58

अपि चेदं पुरा ब्रह्मा प्रोवाचेन्द्राय पृच्छते। द्वन्द्वं कार्यमकार्यं च लोके चासीत्परं यथा ।। 58 ।।

api cedaṃ purā brahmā provācendrāya pṛcchate| dvandvaṃ kāryamakāryaṃ ca loke cāsītparaṃ yathā || 58 ||

Verse 59

धर्माधर्मौ पुनर्द्वन्द्वं विनियुक्तमथापि वा। क्रियाणामक्रियाणां च प्रापणे पुण्यपापयोः ।। 59 ।।

dharmādharmau punardvandvaṃ viniyuktamathāpi vā| kriyāṇāmakriyāṇāṃ ca prāpaṇe puṇyapāpayoḥ || 59 ||

Verse 60

प्रजायां सृज्यमानायां पुरा ह्येतदुदाहृतम्। एतद्वो मानुषाः सम्यक्कार्यं द्वन्द्वत्रयं भुवि ।। 60 ।।

prajāyāṃ sṛjyamānāyāṃ purā hyetadudāhṛtam| etadvo mānuṣāḥ samyakkāryaṃ dvandvatrayaṃ bhuvi || 60 ||

Verse 61

अस्मिन्सुनीते दुर्नीते लभते कर्मजं फलम्। कल्याणकारी कल्याणं पापकारी च पापकम् ।। 61 ।।

asminsunīte durnīte labhate karmajaṃ phalam| kalyāṇakārī kalyāṇaṃ pāpakārī ca pāpakam || 61 ||

Verse 62

तेन गच्छति संसर्गं स्वर्गाय नरकाय वा। सुकृतं दुष्कृतं वाऽपि कृत्वा मोहेन मानवः । पश्चात्तापेन तप्येत स्वबुद्ध्या मरणं गतः ।। 62 ।।

tena gacchati saṃsargaṃ svargāya narakāya vā| sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vā'pi kṛtvā mohena mānavaḥ | paścāttāpena tapyeta svabuddhyā maraṇaṃ gataḥ || 62 ||

Verse 63

एवमुक्त्वा परं वाक्यं विससर्ज शतक्रतुम्। शक्रोप्यापृच्छ्य ब्रह्माणं देवराज्यमपालयत् ।। 63 ।।

evamuktvā paraṃ vākyaṃ visasarja śatakratum| śakropyāpṛcchya brahmāṇaṃ devarājyamapālayat || 63 ||

Verse 64

यथोक्तं देवराजेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना। तथा त्वमपि राजेन्द्र कार्याकार्ये स्थिरो भव ।। 64 ।।

yathoktaṃ devarājena brahmaṇā parameṣṭhinā| tathā tvamapi rājendra kāryākārye sthiro bhava || 64 ||