Adhyaya 17

Verse 1

द्रौपद्या स्वात्मानं कामयमानस्य कीचकस्य परुषभाषणैः प्रत्याख्यानम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। एवमुक्ताऽनवद्याङ्गी कीचकेन दुरात्मना । द्रौपदी तमुवाचेदं सैरन्ध्रीवेषधारिणी ।। 1 ।।

draupadyā svātmānaṃ kāmayamānasya kīcakasya paruṣabhāṣaṇaiḥ pratyākhyānam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktā'navadyāṅgī kīcakena durātmanā | draupadī tamuvācedaṃ sairandhrīveṣadhāriṇī || 1 ||

Verse 2

अप्रार्थनीयामिहं मां सूतपुत्राभिमन्यसे। निहीनवर्णां सैरेन्ध्रीं बीभत्सां केशकारिणीम् ।। 2 ।।

aprārthanīyāmihaṃ māṃ sūtaputrābhimanyase| nihīnavarṇāṃ sairendhrīṃ bībhatsāṃ keśakāriṇīm || 2 ||

Verse 3

परदाराऽस्मि भद्रं ते न युक्तं तव सांप्रतम्। दयिताः प्राणिनां दारा धर्मं समनुचिन्तय ।। 3 ।।

paradārā'smi bhadraṃ te na yuktaṃ tava sāṃpratam| dayitāḥ prāṇināṃ dārā dharmaṃ samanucintaya || 3 ||

Verse 4

परदारे न ते बुद्धिर्जातु कार्या कथंचन । विवर्जनं ह्यकार्याणामेतत्सुपुरुषव्रतम् ।। 4 ।।

paradāre na te buddhirjātu kāryā kathaṃcana | vivarjanaṃ hyakāryāṇāmetatsupuruṣavratam || 4 ||

Verse 5

मिथ्याभिगृध्नो हि नरः पापात्मा मोहमास्थितः । अयशः प्राप्नुयाद्धोरं महद्वा प्राप्नुयाद्भयम् ।। 5 ।।

mithyābhigṛdhno hi naraḥ pāpātmā mohamāsthitaḥ | ayaśaḥ prāpnuyāddhoraṃ mahadvā prāpnuyādbhayam || 5 ||

Verse 6

वैशंपायन उवाच। एवमुक्तस्तु सैरन्ध्र्या कीचकः काममोहितः। जानन्नपि सुदुर्बुद्धिः परदाराभिमर्शने ।। 6 ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktastu sairandhryā kīcakaḥ kāmamohitaḥ| jānannapi sudurbuddhiḥ paradārābhimarśane || 6 ||

Verse 7

दोषान्बहून्प्राणहरान्सर्वलोकविगर्हितान् । प्रोवाचेदं सुदुर्बुद्धिर्द्रौपदीमजितेन्द्रियः ।। 7 ।।

doṣānbahūnprāṇaharānsarvalokavigarhitān | provācedaṃ sudurbuddhirdraupadīmajitendriyaḥ || 7 ||

Verse 8

नार्हस्येवं वरारोहे प्रत्याख्यातुं वरानने । मां मन्मथसमाविष्टं त्वत्कृते चारुहासिनि ।। 8 ।।

nārhasyevaṃ varārohe pratyākhyātuṃ varānane | māṃ manmathasamāviṣṭaṃ tvatkṛte cāruhāsini || 8 ||

Verse 9

प्रत्याख्याय च मां भीरु वशगं प्रियवादिनम् । नूनं त्वमसितापाङ्गि पश्चात्तापं करिष्यसि ।। 9 ।।

pratyākhyāya ca māṃ bhīru vaśagaṃ priyavādinam | nūnaṃ tvamasitāpāṅgi paścāttāpaṃ kariṣyasi || 9 ||

Verse 10

अहं हि सुभ्रु राज्यस्य कृत्स्नस्यास्य सुमध्यमे । प्रभुर्वासयिता चैव वीर्ये चाप्रतिमः क्षितौ ।। 10 ।।

ahaṃ hi subhru rājyasya kṛtsnasyāsya sumadhyame | prabhurvāsayitā caiva vīrye cāpratimaḥ kṣitau || 10 ||

Verse 11

पृथिव्यां मत्समो नास्ति कश्चिदन्यः पुमानिह । रूपयौवनसौभाग्यैर्भोगैश्चानुत्तमैः शुभैः ।। 11 ।।

pṛthivyāṃ matsamo nāsti kaścidanyaḥ pumāniha | rūpayauvanasaubhāgyairbhogaiścānuttamaiḥ śubhaiḥ || 11 ||

Verse 12

सर्वकामसमृद्धेषु भोगेष्वनुपमेष्विह। भोक्तव्येषु च कल्याणि कस्माद्दास्ये रता ह्यसि ।। 12 ।।

sarvakāmasamṛddheṣu bhogeṣvanupameṣviha| bhoktavyeṣu ca kalyāṇi kasmāddāsye ratā hyasi || 12 ||

Verse 13

मया दत्तमिदं राज्यं स्वामिन्यसि शुभानने। भजस्व मां वरारोहे भुङ्क्ष्वं भोगाननुत्तमान् ।। 13 ।।

mayā dattamidaṃ rājyaṃ svāminyasi śubhānane| bhajasva māṃ varārohe bhuṅkṣvaṃ bhogānanuttamān || 13 ||

Verse 14

एवमुक्ता तु सा साध्वी कीचकेनाशुभं वचः। कीचकं प्रत्युवाचेदं गर्हयन्त्यस्य तद्वचः ।। 14 ।।

evamuktā tu sā sādhvī kīcakenāśubhaṃ vacaḥ| kīcakaṃ pratyuvācedaṃ garhayantyasya tadvacaḥ || 14 ||

Verse 15

सैरन्ध्र्युवाच। मा सूतपुत्र मुह्यस्व माऽद्य त्यक्ष्यस्व जीवितम्। जानीहि पञ्चभिर्घोरैर्नित्यं मामभिरक्षिताम् ।। 15 ।।

sairandhryuvāca| mā sūtaputra muhyasva mā'dya tyakṣyasva jīvitam| jānīhi pañcabhirghorairnityaṃ māmabhirakṣitām || 15 ||

Verse 16

न चाप्यहं त्वया लभ्या गन्धर्वाः पतयो मम। ते त्वां निहन्युः कुपिताः साध्वलं मा व्यनीनशः ।। 16 ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते विराटपर्वणि कीचकवधपर्वणि सप्तदशोऽध्यायः ।। 17 ।।

na cāpyahaṃ tvayā labhyā gandharvāḥ patayo mama| te tvāṃ nihanyuḥ kupitāḥ sādhvalaṃ mā vyanīnaśaḥ || 16 || || iti śrīmanmahābhārate virāṭaparvaṇi kīcakavadhaparvaṇi saptadaśo'dhyāyaḥ || 17 ||

Verse 17

अशक्यरूपं पुरुषैरध्वानं गन्तुमिच्छसि ।। 17 ।। भूतिः ईश्वरी ऐश्वर्याभिमानिनी देवता ।। 16 ।।

aśakyarūpaṃ puruṣairadhvānaṃ gantumicchasi || 17 || bhūtiḥ īśvarī aiśvaryābhimāninī devatā || 16 ||

Verse 18

यथा निश्चेतनो बालः कूलस्थः कूलमुत्तरम्। तर्तुमिच्छति मन्दात्मा तथा त्वं कर्तुमिच्छसि ।। 18 ।। अनङ्गाङ्गविहारिणी रतिरित्यर्थः ।। 17 ।।

yathā niścetano bālaḥ kūlasthaḥ kūlamuttaram| tartumicchati mandātmā tathā tvaṃ kartumicchasi || 18 || anaṅgāṅgavihāriṇī ratirityarthaḥ || 17 ||

Verse 19

अन्तर्महीं वा यदि वोर्ध्वमुत्पतेः समुद्रपारं यदि वा प्र तथापि तेषां न विमोक्षमर्हसि प्रमाथिनो देवसुता हि खेचराः

antarmahīṃ vā yadi vordhvamutpateḥ samudrapāraṃ yadi vā pra tathāpi teṣāṃ na vimokṣamarhasi pramāthino devasutā hi khecarāḥ

Verse 20

त्वं कालरात्रीमिव कश्चिदातुरः किं मां दृढं पार्थयसेऽद्य किं मातुरङ्के शयितो यथा शिशुश्चन्द्रं जिघृक्षुरिव मन्यस ईक्षणपक्ष्माणां नेत्रपक्ष्मणां स्मितं ईषदुन्मीलं तदेव ज्योत्स्नोपम मनस आह्लादकरम् ।। 18 ।।

tvaṃ kālarātrīmiva kaścidāturaḥ kiṃ māṃ dṛḍhaṃ pārthayase'dya kiṃ māturaṅke śayito yathā śiśuścandraṃ jighṛkṣuriva manyasa īkṣaṇapakṣmāṇāṃ netrapakṣmaṇāṃ smitaṃ īṣadunmīlaṃ tadeva jyotsnopama manasa āhlādakaram || 18 ||

Verse 21

तेषां प्रियां प्रार्थयतो न ते भुवि गत्वा दिवं वा शरणं भ न वर्तते कीचक ते दृशा शुभं या तेन संजीवनमर्थयेत सा ।। 2 सुजातौ उन्नतौ। निरन्तरौ पृथत्वात्सांश्लिष्टौ ।। 20 ।।

teṣāṃ priyāṃ prārthayato na te bhuvi gatvā divaṃ vā śaraṇaṃ bha na vartate kīcaka te dṛśā śubhaṃ yā tena saṃjīvanamarthayeta sā || 2 sujātau unnatau| nirantarau pṛthatvātsāṃśliṣṭau || 20 ||

Verse 24

कुड्भलेति मुकुलीभूतपद्माकारौ ।। 21 ।।

kuḍbhaleti mukulībhūtapadmākārau || 21 ||

Verse 28

अग्निमदनो मदनाग्निः ।। 24 ।।

agnimadano madanāgniḥ || 24 ||