Adhyaya 16

Verse 1

द्रौपद्या स्वात्मानं कामयमानस्य कीचकस्य परुषभाषणैः प्रत्याख्यानम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। वसमानेषु पार्थेषु मत्स्यस्य नगरे तदा। महारथेषु च्छन्नेषु मासा दश समाययुः ।। 1 ।।

draupadyā svātmānaṃ kāmayamānasya kīcakasya paruṣabhāṣaṇaiḥ pratyākhyānam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| vasamāneṣu pārtheṣu matsyasya nagare tadā| mahāratheṣu cchanneṣu māsā daśa samāyayuḥ || 1 ||

Verse 2

याज्ञसेनी सुदेष्णां तु शुश्रूषन्ती विशांपते । आवसत्परिचारार्हा सुदुःखं जनमेजय ।। 2 ।।

yājñasenī sudeṣṇāṃ tu śuśrūṣantī viśāṃpate | āvasatparicārārhā suduḥkhaṃ janamejaya || 2 ||

Verse 3

तथा चरन्ती पाञ्चाली सुदेष्णाया निवेशने। ता देवीं तोपयामास तथा चान्तःपुरस्त्रियः ।। 3 ।।

tathā carantī pāñcālī sudeṣṇāyā niveśane| tā devīṃ topayāmāsa tathā cāntaḥpurastriyaḥ || 3 ||

Verse 4

तस्मिन्वर्षे गतप्राये कीचकस्तु महाबलः। सेनापतिर्विराटस्य ददर्श द्रुपदात्मजाम् ।। 4 ।।

tasminvarṣe gataprāye kīcakastu mahābalaḥ| senāpatirvirāṭasya dadarśa drupadātmajām || 4 ||

Verse 5

तां दृष्ट्वा देवगर्भायां चरन्तीं देवतामिव । कीचकः कामयामास कामबाणप्रपीडितः ।। 5 ।।

tāṃ dṛṣṭvā devagarbhāyāṃ carantīṃ devatāmiva | kīcakaḥ kāmayāmāsa kāmabāṇaprapīḍitaḥ || 5 ||

Verse 6

स तु कामाग्निसंतप्तः सुदेष्णामभिगम्य वै। प्रहसन्निव सेनानीरिदं वचनमब्रवीत् ।। 6 ।।

sa tu kāmāgnisaṃtaptaḥ sudeṣṇāmabhigamya vai| prahasanniva senānīridaṃ vacanamabravīt || 6 ||

Verse 7

नेयं मया जातु पुरेह दृष्टा राज्ञी विराटस्य निवेशने शुभा। रूपेण चोन्मादयतीव मां भृशं गन्धेन जाता मदिरेव भामिनी ।। 7 ।।

neyaṃ mayā jātu pureha dṛṣṭā rājñī virāṭasya niveśane śubhā| rūpeṇa conmādayatīva māṃ bhṛśaṃ gandhena jātā madireva bhāminī || 7 ||

Verse 8

का देवरूपा हृदयंगमा शुभे ह्याचक्ष्व मे कस्य कुतोत्र शोभने। चित्तं हि निर्मथ्य करोति मां वशे न चान्यदत्रौपधमस्ति मे मतम् ।। 8 ।।

kā devarūpā hṛdayaṃgamā śubhe hyācakṣva me kasya kutotra śobhane| cittaṃ hi nirmathya karoti māṃ vaśe na cānyadatraupadhamasti me matam || 8 ||

Verse 9

अहो तवेयं परिचारिका शुभा प्रत्यग्ररूपा प्रतिभाति मामियम्। अयुक्तरूपं हि करोति कर्म ते प्रशास्तु मां यच्च ममास्ति किंचन ।। 9 ।।

aho taveyaṃ paricārikā śubhā pratyagrarūpā pratibhāti māmiyam| ayuktarūpaṃ hi karoti karma te praśāstu māṃ yacca mamāsti kiṃcana || 9 ||

Verse 10

प्रभूतनागाश्वरथं महाजनं समृद्धियुक्तं बहुपानयोजनम्। मनोहरं काञ्चनचित्रभूषणं गृहं महच्छोभयतामियं मम ।। 10 ।।

prabhūtanāgāśvarathaṃ mahājanaṃ samṛddhiyuktaṃ bahupānayojanam| manoharaṃ kāñcanacitrabhūṣaṇaṃ gṛhaṃ mahacchobhayatāmiyaṃ mama || 10 ||

Verse 11

ततः सुदेष्णामनुमन्त्र्य कीचकस्ततः समभ्येत्य नराधिपात्मजाम्। उवाच कृष्णामभिसान्त्वयंस्तदा मृगेन्द्रकन्यामिव जम्बुको वने ।। 11 ।।

tataḥ sudeṣṇāmanumantrya kīcakastataḥ samabhyetya narādhipātmajām| uvāca kṛṣṇāmabhisāntvayaṃstadā mṛgendrakanyāmiva jambuko vane || 11 ||

Verse 12

का त्वं कस्यासि कल्याणि कुतो वा त्वं वरानने। प्राप्ता विराटनगरं तत्त्वमाचक्ष्व शोभने ।। 12 ।।

kā tvaṃ kasyāsi kalyāṇi kuto vā tvaṃ varānane| prāptā virāṭanagaraṃ tattvamācakṣva śobhane || 12 ||

Verse 13

रूपमग्र्यं तथा कान्तिः सौकुमार्यमनुत्तमम्। कान्त्या विभाति वक्रं ते शशाङ्क इव निर्मलं ।। 13 ।।

rūpamagryaṃ tathā kāntiḥ saukumāryamanuttamam| kāntyā vibhāti vakraṃ te śaśāṅka iva nirmalaṃ || 13 ||

Verse 14

नेत्रे सुविपुले सुभ्रु पद्मपत्रनिभेशुभे। वाक्यं ते चारुसर्वाङ्गि परपुष्टरुतोपमम् ।। 14 ।।

netre suvipule subhru padmapatranibheśubhe| vākyaṃ te cārusarvāṅgi parapuṣṭarutopamam || 14 ||

Verse 15

एवंरूपा मया नारी काचिदन्या महीतले। न दृष्टपूर्वा सुश्रोणि यादृशी त्वमनिन्दिते ।। 15 ।।

evaṃrūpā mayā nārī kācidanyā mahītale| na dṛṣṭapūrvā suśroṇi yādṛśī tvamanindite || 15 ||

Verse 16

लक्ष्मीः पद्मालया का त्वमथ भूतिः सुमध्यमे। ह्रीः श्रीः कीर्तिरथो कान्तिरासां का त्वं वरानने ।। 16 ।।

lakṣmīḥ padmālayā kā tvamatha bhūtiḥ sumadhyame| hrīḥ śrīḥ kīrtiratho kāntirāsāṃ kā tvaṃ varānane || 16 ||

Verse 17

अतीव रूपिणी किं त्वमनङ्गविहारिणी। अतीव भ्राजसे सुभ्रु प्रभेवेन्दोरनुत्तमा ।। 17 ।।

atīva rūpiṇī kiṃ tvamanaṅgavihāriṇī| atīva bhrājase subhru prabhevendoranuttamā || 17 ||

Verse 18

अपि चेक्षणपक्ष्माणां स्थितज्योत्स्नोपमं शुभम्। दिव्यांशुरश्मिभिर्वृत्तं दिव्यकान्तिमनोरमम् ।। 18 ।।

api cekṣaṇapakṣmāṇāṃ sthitajyotsnopamaṃ śubham| divyāṃśuraśmibhirvṛttaṃ divyakāntimanoramam || 18 ||

Verse 19

निरीक्ष्य वक्रचन्द्रं ते लक्ष्म्याऽनुपमया युतम्। कृत्स्ने जगति को नेह कामस्य वशगो भवेत् ।। 19 ।।

nirīkṣya vakracandraṃ te lakṣmyā'nupamayā yutam| kṛtsne jagati ko neha kāmasya vaśago bhavet || 19 ||

Verse 20

हारालंकारयोग्यौ तु स्तनौ चोभौ शुभोभनौ । सुजातौ सहितौ लक्ष्म्या पीनौ वृत्तौ निरन्तरौ ।। 20 ।।

hārālaṃkārayogyau tu stanau cobhau śubhobhanau | sujātau sahitau lakṣmyā pīnau vṛttau nirantarau || 20 ||

Verse 21

कुड्मलाम्बुरुहाकारौ तव सुभ्रु पयोधरौ। कामप्रतोदाविव मां तुदतश्चारुहासिनि ।। 21 ।।

kuḍmalāmburuhākārau tava subhru payodharau| kāmapratodāviva māṃ tudataścāruhāsini || 21 ||

Verse 22

वलीविभङ्गचतुरं स्तनभारविनामितम्। कराग्रसंमितं मध्यं तवेदं तनुमध्यमे ।। 22 ।।

valīvibhaṅgacaturaṃ stanabhāravināmitam| karāgrasaṃmitaṃ madhyaṃ tavedaṃ tanumadhyame || 22 ||

Verse 23

दृष्ट्वैव चारुजघनं सरित्पुलिनसंनिभम्। कामव्याधिरसाध्यो मामप्याक्रामति भामिनि ।। 23 ।।

dṛṣṭvaiva cārujaghanaṃ saritpulinasaṃnibham| kāmavyādhirasādhyo māmapyākrāmati bhāmini || 23 ||

Verse 24

जज्वाल चाग्निमदनो दावाग्निरिव निर्दयः । त्वत्सङ्गमाभिसंकल्पविवृद्धो मां दहत्ययम् ।। 24 ।।

jajvāla cāgnimadano dāvāgniriva nirdayaḥ | tvatsaṅgamābhisaṃkalpavivṛddho māṃ dahatyayam || 24 ||

Verse 25

आत्मप्रदानवर्षेण संगमाम्भोधरेण च। शमयस्व वरारोहे ज्वलन्तं मन्मथानलम् ।। 25 ।।

ātmapradānavarṣeṇa saṃgamāmbhodhareṇa ca| śamayasva varārohe jvalantaṃ manmathānalam || 25 ||

Verse 26

मच्चित्तोन्मादनकरा मन्मथस्य शरोत्कराः। त्वत्सङ्गमाशानिशितास्तीव्राः शशिनिभानने । मह्यं विदार्य हृदयमिदं निर्दयवेगिताः ।। 26 ।।

maccittonmādanakarā manmathasya śarotkarāḥ| tvatsaṅgamāśāniśitāstīvrāḥ śaśinibhānane | mahyaṃ vidārya hṛdayamidaṃ nirdayavegitāḥ || 26 ||

Verse 27

प्रविष्टा ह्यसितापाङ्गि प्रचण्डाश्चण्डदारुणाः। अत्युन्मादसमारम्भाः प्रीत्युन्मादकरा मम। आत्मप्रदानसंभोगैर्मामुद्धर्तुमिहार्हसि ।। 27 ।।

praviṣṭā hyasitāpāṅgi pracaṇḍāścaṇḍadāruṇāḥ| atyunmādasamārambhāḥ prītyunmādakarā mama| ātmapradānasaṃbhogairmāmuddhartumihārhasi || 27 ||

Verse 28

चित्रमाल्याम्बरधरा सर्वाभरणभूषिता। कामं प्रकामं सेव त्वं मया सह विलासिनि ।। 28 ।।

citramālyāmbaradharā sarvābharaṇabhūṣitā| kāmaṃ prakāmaṃ seva tvaṃ mayā saha vilāsini || 28 ||

Verse 29

नार्हसीहासुखं वस्तुं सुखार्हा सुखवर्जिता। प्राप्नुह्यनुत्तमं सौख्यं मत्तस्त्वं मत्तगामिनि ।। 29 ।।

nārhasīhāsukhaṃ vastuṃ sukhārhā sukhavarjitā| prāpnuhyanuttamaṃ saukhyaṃ mattastvaṃ mattagāmini || 29 ||

Verse 30

स्वादून्यमृतकल्पानि पेयानि विविधानि च। पिबमाना मनोज्ञानि रममाणा यथासुखम् ।। 30 ।।

svādūnyamṛtakalpāni peyāni vividhāni ca| pibamānā manojñāni ramamāṇā yathāsukham || 30 ||

Verse 31

भोगोपचारान्विविधान्सौभाग्यं चाप्यनुत्तमम्। पानं पिब महाभागे भोगैश्चानुत्तमैः शुभैः ।। 31 ।।

bhogopacārānvividhānsaubhāgyaṃ cāpyanuttamam| pānaṃ piba mahābhāge bhogaiścānuttamaiḥ śubhaiḥ || 31 ||

Verse 32

इदं हि रूपं प्रथमं तवानघे निरर्थकं केवलमद्य भामिनि । अधार्यमाणा स्नगिवोत्तमा शुभा न शोभसे सुन्दरि शोभना सती ।। 32 ।।

idaṃ hi rūpaṃ prathamaṃ tavānaghe nirarthakaṃ kevalamadya bhāmini | adhāryamāṇā snagivottamā śubhā na śobhase sundari śobhanā satī || 32 ||

Verse 33

त्यजामि दारान्मम ये पुरातना भवन्तु दास्यस्तव चारुहासिनि । अहं च ते सुन्दरि दासवत्स्थितः सदा भविष्ये वशगो वरानने ।। 33 ।।

tyajāmi dārānmama ye purātanā bhavantu dāsyastava cāruhāsini | ahaṃ ca te sundari dāsavatsthitaḥ sadā bhaviṣye vaśago varānane || 33 ||