Adhyaya 95

Verse 1

विदर्भराजेन सन्तानार्थं कन्यां कामयमानायागस्त्याय लोपामुद्राया यथाविधि प्रदानम् ।। 1 ।। अगस्त्येन लोपामुद्राया महार्हवसनाभरणत्याजनेन वल्कलादिग्राहणपूर्वकं स्वाश्रमंप्रत्यानयनम् ।। 2 ।। ऋतुकाले समाहूतया तया महार्हवसनाभरणानि याचितेनागस्त्येन तत्संपादनाय प्रस्थानम् ।। 3 ।। लोमश उवाच। यदात्वमन्यतागस्त्यो गार्हस्थ्ये तां क्षमामिति। तदाऽभिगम्य प्रोवाच वैदर्भं पृथिवीपतिम् ।।

vidarbharājena santānārthaṃ kanyāṃ kāmayamānāyāgastyāya lopāmudrāyā yathāvidhi pradānam || 1 || agastyena lopāmudrāyā mahārhavasanābharaṇatyājanena valkalādigrāhaṇapūrvakaṃ svāśramaṃpratyānayanam || 2 || ṛtukāle samāhūtayā tayā mahārhavasanābharaṇāni yācitenāgastyena tatsaṃpādanāya prasthānam || 3 || lomaśa uvāca| yadātvamanyatāgastyo gārhasthye tāṃ kṣamāmiti| tadā'bhigamya provāca vaidarbhaṃ pṛthivīpatim ||

Verse 2

राजन्निवेशे बुद्धिर्मे वर्तते पुत्रकारणात्। वरयेत्वां महीपाल लोपामुद्रां प्रयच्छ मे ।।

rājanniveśe buddhirme vartate putrakāraṇāt| varayetvāṃ mahīpāla lopāmudrāṃ prayaccha me ||

Verse 3

एवमुक्तः स मिनिना महीपालो विचेतनः। प्रत्याख्यानाय चाशक्तः प्रदातुं चैव नैच्छत ।।

evamuktaḥ sa mininā mahīpālo vicetanaḥ| pratyākhyānāya cāśaktaḥ pradātuṃ caiva naicchata ||

Verse 4

ततः स भार्यामभ्येत्य प्रोवाच पृथिवीपतिः। महर्षिर्वीर्यवानेष क्रुद्धः शापाग्निना दहेत् ।।

tataḥ sa bhāryāmabhyetya provāca pṛthivīpatiḥ| maharṣirvīryavāneṣa kruddhaḥ śāpāgninā dahet ||

Verse 5

तं तथा दुःखितं दृष्ट्वा सभार्यं पृथिवीपतिम्। लोपामुद्राऽभिगम्येदं काले वचनमब्रवीत् ।।

taṃ tathā duḥkhitaṃ dṛṣṭvā sabhāryaṃ pṛthivīpatim| lopāmudrā'bhigamyedaṃ kāle vacanamabravīt ||

Verse 6

न मत्कृते महीपाल पीडामभ्येतुमर्हसि। प्रयच्छ मामगस्त्याय त्राह्यात्मानं मया पितः ।।

na matkṛte mahīpāla pīḍāmabhyetumarhasi| prayaccha māmagastyāya trāhyātmānaṃ mayā pitaḥ ||

Verse 7

दुहितुर्वचनाद्राजा सोऽगस्त्याय महात्मने। लोपामुद्रां ततः प्रादाद्विधिपूर्वं विशांपते ।।

duhiturvacanādrājā so'gastyāya mahātmane| lopāmudrāṃ tataḥ prādādvidhipūrvaṃ viśāṃpate ||

Verse 8

प्राप्य भार्यामगस्त्यस्तु लोपामुद्रामभाषत। महार्हाण्युत्सृजैतानि वासांस्याभरणानि च ।।

prāpya bhāryāmagastyastu lopāmudrāmabhāṣata| mahārhāṇyutsṛjaitāni vāsāṃsyābharaṇāni ca ||

Verse 9

ततः सा दर्शनीयानि महार्हाणि तनूनि च। समुत्ससर्ज रम्भोरूर्वसनान्यायतेक्षणा ।।

tataḥ sā darśanīyāni mahārhāṇi tanūni ca| samutsasarja rambhorūrvasanānyāyatekṣaṇā ||

Verse 10

ततश्चीराणि जग्राह वल्कलान्यजिनानि च। समानव्रतचर्या च बभूवायतलोचना ।।

tataścīrāṇi jagrāha valkalānyajināni ca| samānavratacaryā ca babhūvāyatalocanā ||

Verse 11

गङ्गाद्वारमथागम्य भगवानृषिसत्तमः। उग्रमातिष्ठत तपः सह पत्न्याऽनुकूलया ।।

gaṅgādvāramathāgamya bhagavānṛṣisattamaḥ| ugramātiṣṭhata tapaḥ saha patnyā'nukūlayā ||

Verse 12

सा प्रीत्या बहुमानाच्च पतिं पर्यचरत्तदा। अगस्त्यश्च परां प्रीतिं भार्यायामगमत्प्रभुः ।।

sā prītyā bahumānācca patiṃ paryacarattadā| agastyaśca parāṃ prītiṃ bhāryāyāmagamatprabhuḥ ||

Verse 13

ततो बहुतिथे काले लोपामुद्रां विशांपते। तपसा द्योतितां स्नातां ददर्श भगवानृषिः ।। निवेशे विवाहे ।।

tato bahutithe kāle lopāmudrāṃ viśāṃpate| tapasā dyotitāṃ snātāṃ dadarśa bhagavānṛṣiḥ || niveśe vivāhe ||

Verse 14

स तस्याः परिचारेण शौचेन च दमेन च। श्रिया रूपेण च प्रीतो मैथुनायाजुहाव ताम् ।। स्नातां ऋताविति शेषः ।।

sa tasyāḥ paricāreṇa śaucena ca damena ca| śriyā rūpeṇa ca prīto maithunāyājuhāva tām || snātāṃ ṛtāviti śeṣaḥ ||

Verse 15

ततः सा प्राञ्जलिर्भूत्वा लज्जमानेव भामिनी। तदा सप्रणयं वाक्यं भगवन्तमथाब्रवीत् ।।

tataḥ sā prāñjalirbhūtvā lajjamāneva bhāminī| tadā sapraṇayaṃ vākyaṃ bhagavantamathābravīt ||

Verse 16

असंशयं प्रजाहेतोर्भार्यां पतिरविन्दत। पा तु त्वयि मम प्रीतिस्तामृषे कर्तुमर्हसि ।।

asaṃśayaṃ prajāhetorbhāryāṃ patiravindata| pā tu tvayi mama prītistāmṛṣe kartumarhasi ||

Verse 17

यथा पितुर्गृहे विप्र प्रासादे शयनं मम। तथाविधे त्वं शयने मामुपैतुमिहार्हसि ।।

yathā piturgṛhe vipra prāsāde śayanaṃ mama| tathāvidhe tvaṃ śayane māmupaitumihārhasi ||

Verse 18

इच्छामि त्वां स्रग्विणं च भूषणैश्च विभूषितम्। उपसर्तुं यथाकामं दिव्याभरणभूषिता ।।

icchāmi tvāṃ sragviṇaṃ ca bhūṣaṇaiśca vibhūṣitam| upasartuṃ yathākāmaṃ divyābharaṇabhūṣitā ||

Verse 19

अन्यथा नोपतिष्ठेयं चीरकाषायवासिनी। नैवापवित्रो विप्रर्षे भूषणोयं कथंचन ।। परिचारेण सेवया ।।

anyathā nopatiṣṭheyaṃ cīrakāṣāyavāsinī| naivāpavitro viprarṣe bhūṣaṇoyaṃ kathaṃcana || paricāreṇa sevayā ||

Verse 20

अगस्त्य उवाच। न ते धनानि विद्यन्ते लोपामुद्रे तथा मम। यथाविधानि कल्याणि पितुस्तव सुमध्यमे ।।

agastya uvāca| na te dhanāni vidyante lopāmudre tathā mama| yathāvidhāni kalyāṇi pitustava sumadhyame ||

Verse 21

लोपामुद्रोवाच। ईशोसि तपसा सर्वं समाहर्तुं तपोधन। क्षणेन जीवलोके यद्वसु किंचन विद्यते ।। भूषणोयं चीरकाषायादिस्तपस्विनां श्लाघ्योयं सामग्रीकलापो भोगसंपर्केणापवित्रो नैव भवत्विति शेषः ।।

lopāmudrovāca| īśosi tapasā sarvaṃ samāhartuṃ tapodhana| kṣaṇena jīvaloke yadvasu kiṃcana vidyate || bhūṣaṇoyaṃ cīrakāṣāyādistapasvināṃ ślāghyoyaṃ sāmagrīkalāpo bhogasaṃparkeṇāpavitro naiva bhavatviti śeṣaḥ ||

Verse 22

अगस्त्य उवाच। एवमेतद्यथाऽऽत्थ त्वं तपोव्ययकरं तु तत्। यथा तु मे न नश्येत तपस्तन्मां प्रयोदय ।।

agastya uvāca| evametadyathā''ttha tvaṃ tapovyayakaraṃ tu tat| yathā tu me na naśyeta tapastanmāṃ prayodaya ||

Verse 23

लोपामुद्रोवाच। अल्पावशिष्टः कालोऽयमृतोर्मम तपोधन। न चान्यथाऽहमिच्छामि त्वामुपैतुं कथंचन ।। समाहर्तुं ममेप्सितमिति क. ध. पाठः ।।

lopāmudrovāca| alpāvaśiṣṭaḥ kālo'yamṛtormama tapodhana| na cānyathā'hamicchāmi tvāmupaituṃ kathaṃcana || samāhartuṃ mamepsitamiti ka. dha. pāṭhaḥ ||

Verse 24

न चापि धर्ममिच्छामि विलोप्तुं ते कथंचन। एवं तु मे यथाकामं संपादयितुमर्हसि ।।

na cāpi dharmamicchāmi viloptuṃ te kathaṃcana| evaṃ tu me yathākāmaṃ saṃpādayitumarhasi ||

Verse 25

अगस्तय उवाच। यद्येष काम सुभगे तव बुद्ध्या विनिश्चितः। हर्तुं गच्छाम्यहं भद्रे चर काममिह स्थिता ।। आरस्ते तेजस्विनी कन्या रोहिणीव दिविप्रभा ।।

agastaya uvāca| yadyeṣa kāma subhage tava buddhyā viniścitaḥ| hartuṃ gacchāmyahaṃ bhadre cara kāmamiha sthitā || āraste tejasvinī kanyā rohiṇīva diviprabhā ||