Adhyaya 87

Verse 1

धौम्येन युधिष्ठिरंप्रति प्रतीचीस्थतीर्थकथनम् ।। 1 ।। धौम्य उवाच। अवन्तीषु प्रतीच्यां वै कीर्तयिष्यामि ते दिशि। यानि तत्रपवित्राणि पुण्यान्यायतनानि च ।।

dhaumyena yudhiṣṭhiraṃprati pratīcīsthatīrthakathanam || 1 || dhaumya uvāca| avantīṣu pratīcyāṃ vai kīrtayiṣyāmi te diśi| yāni tatrapavitrāṇi puṇyānyāyatanāni ca ||

Verse 2

प्रियङ्ग्वाम्रवणोपेता वानीरफलमालिनी। प्रत्यक्स्रोता नदी पुण्या नर्मदा तत्र भारत ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणइ सप्ताशीतितमोऽध्यायः ।।

priyaṅgvāmravaṇopetā vānīraphalamālinī| pratyaksrotā nadī puṇyā narmadā tatra bhārata || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇai saptāśītitamo'dhyāyaḥ ||

Verse 3

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च। सरिद्वनानि शैलेन्द्रा देवाश्च सपितामहाः ।।

trailokye yāni tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca| saridvanāni śailendrā devāśca sapitāmahāḥ ||

Verse 4

नर्मदायां कुरुश्रेष्ठ सहसिद्धर्षिचारणैः। स्नातुमायान्ति पुण्यौधैः सदा वारिषु भारत ।।

narmadāyāṃ kuruśreṣṭha sahasiddharṣicāraṇaiḥ| snātumāyānti puṇyaudhaiḥ sadā vāriṣu bhārata ||

Verse 5

निरेतः श्रूयते पुण्यो यत्र विश्रवसो मुनेः। जज्ञे धनपतिर्यत्र कुबेरो नरवाहनः ।।

niretaḥ śrūyate puṇyo yatra viśravaso muneḥ| jajñe dhanapatiryatra kubero naravāhanaḥ ||

Verse 6

वैढूर्यशिखरो नाम पुण्यो गिरिवरः शिवः। नित्यपुष्पफलास्तत्र पादपा हरितच्छदाः ।।

vaiḍhūryaśikharo nāma puṇyo girivaraḥ śivaḥ| nityapuṣpaphalāstatra pādapā haritacchadāḥ ||

Verse 7

तस्य शैलस्य शिखरे सरः पुण्यं महीपते। फुल्लपद्मं महाराज देवगन्धर्वसेवितम् ।।

tasya śailasya śikhare saraḥ puṇyaṃ mahīpate| phullapadmaṃ mahārāja devagandharvasevitam ||

Verse 8

बह्वाश्चर्यं महाराज दृश्यते तत्र पर्वते। पुण्ये स्वर्गोपमे चैव देवर्षिगणसेविते ।।

bahvāścaryaṃ mahārāja dṛśyate tatra parvate| puṇye svargopame caiva devarṣigaṇasevite ||

Verse 9

ह्रदिनी पुण्यतीर्था च राजर्षेस्तत्र वै सरित्। विश्चामित्रेण तपसा निर्मिता सर्वपावनी ।।

hradinī puṇyatīrthā ca rājarṣestatra vai sarit| viścāmitreṇa tapasā nirmitā sarvapāvanī ||

Verse 10

यस्यास्तीरे सतां मध्ये ययातिर्नहुषात्मजः। पपात स पुनर्लोकाँल्लेभे धर्मान्सनातनान् ।।

yasyāstīre satāṃ madhye yayātirnahuṣātmajaḥ| papāta sa punarlokā~llebhe dharmānsanātanān ||

Verse 11

तत्रपुण्यो ह्रदः ख्यातो मैनाकश्चैव पर्वतः। बहुमूलफलोपेतस्त्वमितो नाम पर्वतः ।।

tatrapuṇyo hradaḥ khyāto mainākaścaiva parvataḥ| bahumūlaphalopetastvamito nāma parvataḥ ||

Verse 12

आश्रमः कक्षसेनस्य पुण्यस्तत्रयुधिष्ठिरः। च्यवनस्याश्रमश्चैव विख्यातस्तत्रपाण्डव। तत्राल्पेनैव सिद्ध्यन्ति मानवास्तपसा विभो ।।

āśramaḥ kakṣasenasya puṇyastatrayudhiṣṭhiraḥ| cyavanasyāśramaścaiva vikhyātastatrapāṇḍava| tatrālpenaiva siddhyanti mānavāstapasā vibho ||

Verse 13

जम्बूमार्गो महाराज ऋषीणां भावितात्मनाम्। आश्रम शाम्यतां श्रेष्ठ मृगद्विजनिषेवितः ।। प्रत्यक्स्त्रोता- पश्चिमवाहिनी ।।

jambūmārgo mahārāja ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām| āśrama śāmyatāṃ śreṣṭha mṛgadvijaniṣevitaḥ || pratyakstrotā- paścimavāhinī ||

Verse 14

ततः पुण्यतमा राजन्सततं तापसैर्युता। केतुमाला च मेध्या च गङ्गाद्वारं च भूमिप। ख्यातं च सैन्धवारण्यं पुण्यं द्विजनिषेवितम् ।। शाम्यतां शमवताम् ।।

tataḥ puṇyatamā rājansatataṃ tāpasairyutā| ketumālā ca medhyā ca gaṅgādvāraṃ ca bhūmipa| khyātaṃ ca saindhavāraṇyaṃ puṇyaṃ dvijaniṣevitam || śāmyatāṃ śamavatām ||

Verse 15

पितामहसरः पुण्यं पुष्करं नाम नामतः। वैखानसानां सिद्धानामृषीणामाश्रमः प्रियः ।।

pitāmahasaraḥ puṇyaṃ puṣkaraṃ nāma nāmataḥ| vaikhānasānāṃ siddhānāmṛṣīṇāmāśramaḥ priyaḥ ||

Verse 16

अप्यत्र संश्रयार्थाय प्रजापतिरथो जगौ। पुष्करेषु कुरुश्रेष्ठ गाथां सुकृतिनांवर ।। गङ्गारण्यं च भूमिपेति ध. पाठः ।।

apyatra saṃśrayārthāya prajāpatiratho jagau| puṣkareṣu kuruśreṣṭha gāthāṃ sukṛtināṃvara || gaṅgāraṇyaṃ ca bhūmipeti dha. pāṭhaḥ ||

Verse 17

मनसाऽप्यभिकामस्य पुष्कराणि मनखिनः। विप्रणश्यन्ति पापानि नाकपृष्ठे च मोदते ।। संश्रयार्थाय वासार्थम् ।।

manasā'pyabhikāmasya puṣkarāṇi manakhinaḥ| vipraṇaśyanti pāpāni nākapṛṣṭhe ca modate || saṃśrayārthāya vāsārtham ||