Adhyaya 44

Verse 1

उर्वश्यामर्जुनस्य दृष्टिविशेषेण तस्य तस्यामनुरागोत्प्रेक्षिणा शक्रेण चित्रसेनद्वारा तस्यास्तंप्रति यापनम् ।। 1 ।। तथा स्वप्रार्थनां व्यर्थीकृतवते पार्थाय क्लीबो भवेति शापदानम् ।। 2 ।। शक्रेण तच्छापस् भाव्यज्ञातवासमत्रोपयोगितया रपर्यवसानम् ।। 3 ।। वैसंपायन उवाच। कदाचित्स हि देवेन्द्रश्चित्रसेनं रहोऽब्रवीत्। पार्थस्य चक्षुरुर्वश्यां सक्तं विज्ञाय वासवः ।।

urvaśyāmarjunasya dṛṣṭiviśeṣeṇa tasya tasyāmanurāgotprekṣiṇā śakreṇa citrasenadvārā tasyāstaṃprati yāpanam || 1 || tathā svaprārthanāṃ vyarthīkṛtavate pārthāya klībo bhaveti śāpadānam || 2 || śakreṇa tacchāpas bhāvyajñātavāsamatropayogitayā raparyavasānam || 3 || vaisaṃpāyana uvāca| kadācitsa hi devendraścitrasenaṃ raho'bravīt| pārthasya cakṣururvaśyāṃ saktaṃ vijñāya vāsavaḥ ||

Verse 2

गन्धर्वराज गच्छाद्य प्रहितोऽप्सरसांवराम्। उर्वशीं पुरुषव्याघ्रं सोपातिष्ठतु फल्गुनम् ।।

gandharvarāja gacchādya prahito'psarasāṃvarām| urvaśīṃ puruṣavyāghraṃ sopātiṣṭhatu phalgunam ||

Verse 3

यथा न तामभिसृतां विद्यादस्मन्नियोगतः। तथा त्वया विधातव्यं स्त्रीसंसर्गविशारद ।।

yathā na tāmabhisṛtāṃ vidyādasmanniyogataḥ| tathā tvayā vidhātavyaṃ strīsaṃsargaviśārada ||

Verse 4

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा सोऽनुज्ञां प्राप्य वासवात्। गन्धर्वराजोऽप्सरसमभ्यगादुर्वशीं वराम् ।।

evamuktastathetyuktvā so'nujñāṃ prāpya vāsavāt| gandharvarājo'psarasamabhyagādurvaśīṃ varām ||

Verse 5

तां दृष्ट्वा विदितो हृष्टः स्वागतेनार्चितस्तया। सुखासीनः सुखासीनां स्मितपूर्वं वचोऽब्रवीत् ।।

tāṃ dṛṣṭvā vidito hṛṣṭaḥ svāgatenārcitastayā| sukhāsīnaḥ sukhāsīnāṃ smitapūrvaṃ vaco'bravīt ||

Verse 6

विदितं तेऽस्तु सुश्रोणि प्रेषितोऽहमिहागतः। त्रिदिवस्यैकराजेन त्वत्प्रसादाभिनन्दिना ।।

viditaṃ te'stu suśroṇi preṣito'hamihāgataḥ| tridivasyaikarājena tvatprasādābhinandinā ||

Verse 7

यः स देवमनुष्येषु प्रख्यातः सहजैर्गुणैः। श्रिया शीलेन रूपेण श्रुतेन च बलेन च। प्रख्यातः शौर्यवीर्याभ्यां प्रपन्नः प्रतिभानवान् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि इन्द्रलोकाभिगमनपर्वणि चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः ।। 44 ।। ==टिप्पणी==

yaḥ sa devamanuṣyeṣu prakhyātaḥ sahajairguṇaiḥ| śriyā śīlena rūpeṇa śrutena ca balena ca| prakhyātaḥ śauryavīryābhyāṃ prapannaḥ pratibhānavān || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi indralokābhigamanaparvaṇi catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 44 || ==ṭippaṇī==

Verse 8

तेजस्वी सौम्यीलश्च क्षमावाञ्जितमत्सरः। साङ्गोपनिषदान्वेदांश्चतुराख्यानपञ्चमान् ।। प्रतिभानं समये स्फूर्तिः ।।

tejasvī saumyīlaśca kṣamāvāñjitamatsaraḥ| sāṅgopaniṣadānvedāṃścaturākhyānapañcamān || pratibhānaṃ samaye sphūrtiḥ ||

Verse 9

योऽधीते गुरुशुश्रूषां मेधां चाष्टगुणाश्रयाम्। ब्रह्मचर्येण दाक्ष्येण प्रसवैर्वयसाऽपि च ।। चतुराख्यानपच्चमान् चतुःचतुःसंख्यान्। विभक्तिलोप आर्षः ।।

yo'dhīte guruśuśrūṣāṃ medhāṃ cāṣṭaguṇāśrayām| brahmacaryeṇa dākṣyeṇa prasavairvayasā'pi ca || caturākhyānapaccamān catuḥcatuḥsaṃkhyān| vibhaktilopa ārṣaḥ ||

Verse 10

एको वै रक्षिता चैव त्रिदिवं मघवानिव। अकत्थनो मानयिता स्थूललक्ष्यः प्रियंवदः ।। गुरुशुश्रूषां मेघां च प्रत्येकमष्टगुणां अधीते प्राप्नोति। प्रसवैर्देव मातुः कुलेद्वे पितुस्तैश्चतुर्भिः ।।

eko vai rakṣitā caiva tridivaṃ maghavāniva| akatthano mānayitā sthūlalakṣyaḥ priyaṃvadaḥ || guruśuśrūṣāṃ meghāṃ ca pratyekamaṣṭaguṇāṃ adhīte prāpnoti| prasavairdeva mātuḥ kuledve pitustaiścaturbhiḥ ||

Verse 11

सुहृदश्चान्नपानेन विविधेनाभिवर्षति। सत्यवागूर्जितो वक्ता रूपवाननहंकृतः ।।

suhṛdaścānnapānena vividhenābhivarṣati| satyavāgūrjito vaktā rūpavānanahaṃkṛtaḥ ||

Verse 12

भक्तानुकम्पी कान्तश्च प्रियश्च स्थिरसंगरः। प्रार्थनीयैर्गुणगणैर्महेन्द्रवरुणोपमः ।। स्थूललक्ष्यो दाता ।।

bhaktānukampī kāntaśca priyaśca sthirasaṃgaraḥ| prārthanīyairguṇagaṇairmahendravaruṇopamaḥ || sthūlalakṣyo dātā ||

Verse 13

विदितस्तेऽर्जुनो वीरः स स्वर्गफलमाप्तवान्। तव शक्राभ्यनुज्ञातः पादावद्यप्रपद्यताम्। कान्तः सुखदः ।।

viditaste'rjuno vīraḥ sa svargaphalamāptavān| tava śakrābhyanujñātaḥ pādāvadyaprapadyatām| kāntaḥ sukhadaḥ ||

Verse 14

एवमुक्ता स्मितं कृत्वा स्वात्मानं बहुमान्य च। प्रत्युवाचोर्वशी प्रीता चित्रसेनमनिन्दिता ।।

evamuktā smitaṃ kṛtvā svātmānaṃ bahumānya ca| pratyuvācorvaśī prītā citrasenamaninditā ||

Verse 15

यत्त्वस्य कथितः सत्यो गुणोद्देशस्त्वयाऽनघ। तं श्रुत्वाऽन्यं प्रियं नारी वृणुयात्किमतोऽर्जुनं ।।

yattvasya kathitaḥ satyo guṇoddeśastvayā'nagha| taṃ śrutvā'nyaṃ priyaṃ nārī vṛṇuyātkimato'rjunaṃ ||

Verse 16

तस्य चाहं गुणौघेन फल्गुने जातमन्मथा। गच्छत्वं हि याथाकाममागमिष्याम्यहं सुखम् ।।

tasya cāhaṃ guṇaughena phalgune jātamanmathā| gacchatvaṃ hi yāthākāmamāgamiṣyāmyahaṃ sukham ||

Verse 17

वैशंपायन उवाच। ततो विसृज्यगन्धर्वं कृतकृत्या शुचिस्मिता। उर्वशी चाकरोत्स्नानं पार्थप्रार्थनलालसा ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tato visṛjyagandharvaṃ kṛtakṛtyā śucismitā| urvaśī cākarotsnānaṃ pārthaprārthanalālasā ||

Verse 18

स्नानालङ्कारनेपथ्यैर्गन्धमाल्यैश्च शौभनैः। धनंजयस्य रूपेण शरैर्मन्मथचोदितैः ।।

snānālaṅkāranepathyairgandhamālyaiśca śaubhanaiḥ| dhanaṃjayasya rūpeṇa śarairmanmathacoditaiḥ ||

Verse 19

अतिविद्धेन मनसा मन्मथेन प्रदीपिता। दिव्यास्तरणसंस्तीर्णे विस्तीर्णे शयनोत्तमे ।।

atividdhena manasā manmathena pradīpitā| divyāstaraṇasaṃstīrṇe vistīrṇe śayanottame ||

Verse 20

चित्तसंकल्पभावेन सुचित्ताऽनन्यमानसा। मनोरथेन संप्राप्तं रमयन्तीव फल्गुनम् ।।

cittasaṃkalpabhāvena sucittā'nanyamānasā| manorathena saṃprāptaṃ ramayantīva phalgunam ||

Verse 21

निशाम्य चन्द्रोदयनं विगाढे रजनीमुखे। प्रस्थिता सा पृथुश्रोणी पार्थस्य भवनं महत् ।।

niśāmya candrodayanaṃ vigāḍhe rajanīmukhe| prasthitā sā pṛthuśroṇī pārthasya bhavanaṃ mahat ||

Verse 22

मृदुकुञ्चितदीर्घेण कुसुमोत्तमधारिणा। केशपाशेन ललना गच्छमाना व्यराजत ।।

mṛdukuñcitadīrgheṇa kusumottamadhāriṇā| keśapāśena lalanā gacchamānā vyarājata ||

Verse 23

भ्रूक्षेपालापमाधुर्यैः कान्त्या सौम्यतयाऽपि च। शशिनं वक्रचन्द्रेण साऽऽह्वयन्तीव गच्छती ।। स्वर्गफलं त्वत्सङ्गम् ।।

bhrūkṣepālāpamādhuryaiḥ kāntyā saumyatayā'pi ca| śaśinaṃ vakracandreṇa sā''hvayantīva gacchatī || svargaphalaṃ tvatsaṅgam ||

Verse 24

दिव्याङ्गरागौ सुमुखौ दिव्यचन्दनरूषितौ। गच्छन्त्या हाररुचिरौ स्तनौ तस्या ववल्गतुः ।।

divyāṅgarāgau sumukhau divyacandanarūṣitau| gacchantyā hārarucirau stanau tasyā vavalgatuḥ ||

Verse 25

स्तनोद्वहनसंक्षोभात्ताम्यमाना पदेपदे। त्रिवलीदामचित्रेण मध्येनातीव शेभिना ।।

stanodvahanasaṃkṣobhāttāmyamānā padepade| trivalīdāmacitreṇa madhyenātīva śebhinā ||

Verse 26

रथकूबरविस्तीर्णं नितम्बोन्नतपीवरम्। मन्मथायतनं शुभ्रं रशनादामभूषितम् ।। आङ्गयन्ती स्वर्धया युद्धार्थम् ।।

rathakūbaravistīrṇaṃ nitambonnatapīvaram| manmathāyatanaṃ śubhraṃ raśanādāmabhūṣitam || āṅgayantī svardhayā yuddhārtham ||

Verse 27

ऋषीणामपि दिव्यानां मनोव्याघातकारणम्। सूक्ष्मवस्त्रधरं भाति जघनं निरवद्यवत् ।।

ṛṣīṇāmapi divyānāṃ manovyāghātakāraṇam| sūkṣmavastradharaṃ bhāti jaghanaṃ niravadyavat ||

Verse 28

गूडगुल्फधरौ पादौ ताम्रायततलाङ्गुली। कूर्मपृष्ठोन्तौ चास्याः शोभेते किङ्किणीकिणौ ।।

gūḍagulphadharau pādau tāmrāyatatalāṅgulī| kūrmapṛṣṭhontau cāsyāḥ śobhete kiṅkiṇīkiṇau ||

Verse 29

शीधुपानेन चाल्पेन तुष्टा च मदनेन च। विलासितैश्च विविधैः प्रेक्षणीयतराऽभवत् ।।

śīdhupānena cālpena tuṣṭā ca madanena ca| vilāsitaiśca vividhaiḥ prekṣaṇīyatarā'bhavat ||

Verse 30

सिद्धचारणगन्धर्वैः साध्यैर्याति विलासिनी। बब्वाश्चर्येऽपि वै स्वर्गे दर्शनीयतमाकृतिः ।।

siddhacāraṇagandharvaiḥ sādhyairyāti vilāsinī| babvāścarye'pi vai svarge darśanīyatamākṛtiḥ ||

Verse 31

सुमूक्ष्मेणोत्तरीयेण मेघवर्णेन राजता। तन्वभ्रप्रावृता व्योम्नि चन्द्रलेखेन गच्छति ।।

sumūkṣmeṇottarīyeṇa meghavarṇena rājatā| tanvabhraprāvṛtā vyomni candralekhena gacchati ||

Verse 32

ततः प्राप्तातिदुष्प्रापा मनसाऽपि विकर्मभिः। भवनं पाण्डुपुत्रस्य फल्गुनस्य शुचिस्मिता ।।

tataḥ prāptātiduṣprāpā manasā'pi vikarmabhiḥ| bhavanaṃ pāṇḍuputrasya phalgunasya śucismitā ||

Verse 33

तत्र द्वारमनुप्राप्ता द्वारस्थैश्च निवेदिता। अर्जुनस्य नरश्रेष्ठ उर्वशी शुभलोचना ।।

tatra dvāramanuprāptā dvārasthaiśca niveditā| arjunasya naraśreṣṭha urvaśī śubhalocanā ||

Verse 34

उपातिष्ठत तद्वेश्म निर्मलं सुमनोहरम्। स शङ्कितमना राजन्प्रत्यगच्छत तां निशि ।।

upātiṣṭhata tadveśma nirmalaṃ sumanoharam| sa śaṅkitamanā rājanpratyagacchata tāṃ niśi ||

Verse 35

दृष्ट्वैव चोर्वशीं पार्थो लज्जासंवृलोचनः। तदाऽभिवादनं कृत्वा गुरुपूजां प्रयुक्तवान् ।।

dṛṣṭvaiva corvaśīṃ pārtho lajjāsaṃvṛlocanaḥ| tadā'bhivādanaṃ kṛtvā gurupūjāṃ prayuktavān ||

Verse 36

अर्जुन उवाच। अभिवादये त्वां शिरसा प्रवराप्सरसांवरे। किं चागमनकृत्यं ते ब्रूहि सर्वं यथातथम्। किमाज्ञापयसे देवि प्रेष्यस्तेऽहमुपस्थितः ।।

arjuna uvāca| abhivādaye tvāṃ śirasā pravarāpsarasāṃvare| kiṃ cāgamanakṛtyaṃ te brūhi sarvaṃ yathātatham| kimājñāpayase devi preṣyaste'hamupasthitaḥ ||

Verse 37

अकामं फल्गुनं ज्ञात्वा इङ्गितज्ञा तदोर्वशी। गन्धर्ववचनं सर्वं श्रावयामास फल्गुनम् ।।

akāmaṃ phalgunaṃ jñātvā iṅgitajñā tadorvaśī| gandharvavacanaṃ sarvaṃ śrāvayāmāsa phalgunam ||

Verse 38

उर्वश्युवाच। यथा मे चित्रसेनेन कथितं मनुजोत्तम। नत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथा चाहमिहागता ।।

urvaśyuvāca| yathā me citrasenena kathitaṃ manujottama| natte'haṃ saṃpravakṣyāmi yathā cāhamihāgatā ||

Verse 39

उपस्ताने महेन्द्रस् वर्तमाने मनोरमे। तवागमनतुष्ट्या च स्वर्गस्य परमोत्सवे ।।

upastāne mahendras vartamāne manorame| tavāgamanatuṣṭyā ca svargasya paramotsave ||

Verse 40

रुद्राणां चैव सान्निध्यमादित्यानां च सर्वशः। समागमेऽश्विनोश्चैव वसूनां च नरोत्तम ।।

rudrāṇāṃ caiva sānnidhyamādityānāṃ ca sarvaśaḥ| samāgame'śvinoścaiva vasūnāṃ ca narottama ||

Verse 41

महर्षीणां च सङ्घेषु राजर्षिप्रवरेषु च। सिद्धचारणयक्षेषु महोरगगणेषु च ।।

maharṣīṇāṃ ca saṅgheṣu rājarṣipravareṣu ca| siddhacāraṇayakṣeṣu mahoragagaṇeṣu ca ||

Verse 42

उपविष्टेषु सर्वेषु स्थानमानप्रभावतः। ऋद्ध्या प्रज्वलमानेषु अग्निसोमार्कवर्ष्मसु ।।

upaviṣṭeṣu sarveṣu sthānamānaprabhāvataḥ| ṛddhyā prajvalamāneṣu agnisomārkavarṣmasu ||

Verse 43

वीणासु वाद्यमानासु गन्धर्वैः शक्रनन्दन। दिव्ये मनोरमे गीते प्रवृत्ते पृथुलोचन ।।

vīṇāsu vādyamānāsu gandharvaiḥ śakranandana| divye manorame gīte pravṛtte pṛthulocana ||

Verse 44

सर्वाप्सरःसु मुख्यासु प्रनृत्तासु कुरूद्वह। त्वं किलानिमिषः पार्थ मामेकां तत्र दृष्टवान् ।।

sarvāpsaraḥsu mukhyāsu pranṛttāsu kurūdvaha| tvaṃ kilānimiṣaḥ pārtha māmekāṃ tatra dṛṣṭavān ||

Verse 45

तत्र चावभृथे तस्मिन्नुपस्थाने दिवौकसाम्। तव पित्राऽभ्यनुज्ञाता गताः स्वनिलयान्सुराः ।। उन्नतः पीवरश्च नितम्बो यस्येति विशेषणं विशेष्येण बहुलमिति बाहुलकात्समासः ।।

tatra cāvabhṛthe tasminnupasthāne divaukasām| tava pitrā'bhyanujñātā gatāḥ svanilayānsurāḥ || unnataḥ pīvaraśca nitambo yasyeti viśeṣaṇaṃ viśeṣyeṇa bahulamiti bāhulakātsamāsaḥ ||

Verse 46

तथैवाप्सरसः सर्वाविशिष्टाः स्वगृहं गताः। अपि चान्याश्च शत्रुघ्न तव पित्रा विसर्जिताः ।।

tathaivāpsarasaḥ sarvāviśiṣṭāḥ svagṛhaṃ gatāḥ| api cānyāśca śatrughna tava pitrā visarjitāḥ ||

Verse 47

ततः शक्रेण संदिष्टश्चित्रसेनो ममान्तिकम्। प्राप्तः कमलपत्राक्ष स च मामब्रवीत्स्वयम् ।।

tataḥ śakreṇa saṃdiṣṭaścitraseno mamāntikam| prāptaḥ kamalapatrākṣa sa ca māmabravītsvayam ||

Verse 48

त्वत्कृतेऽहं सुरेशेन प्रेषितो वरवर्णिनि। प्रियं कुरु महेन्द्रस्य मम चैवात्मनश्च ह ।।

tvatkṛte'haṃ sureśena preṣito varavarṇini| priyaṃ kuru mahendrasya mama caivātmanaśca ha ||

Verse 49

शक्रतुल्यं रणे शूरं रूपौदार्यगुणान्वितम्। पार्थं प्रार्थय सुश्रोणि त्वमित्येवं तदाऽब्रवीत् ।।

śakratulyaṃ raṇe śūraṃ rūpaudāryaguṇānvitam| pārthaṃ prārthaya suśroṇi tvamityevaṃ tadā'bravīt ||

Verse 50

ततोऽहं समनुज्ञाता तेन पित्रा च तेऽनघ। तवान्तिकमनुप्राप्ता शुश्रूषितुमरिंदम ।।

tato'haṃ samanujñātā tena pitrā ca te'nagha| tavāntikamanuprāptā śuśrūṣitumariṃdama ||

Verse 51

न केवलं हि चक्रेण प्रेषिता चाहमागता। चिराभिलषितो वीर ममाप्येष मनोरथः ।।

na kevalaṃ hi cakreṇa preṣitā cāhamāgatā| cirābhilaṣito vīra mamāpyeṣa manorathaḥ ||

Verse 52

वैशंपायन उवाच। तां तथा ब्रुवतीं श्रुत्वा भृशं लज्जान्वितोऽर्जुनः। उवाच कर्णौ हस्ताभ्यां पिधाय त्रिदशोपमः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tāṃ tathā bruvatīṃ śrutvā bhṛśaṃ lajjānvito'rjunaḥ| uvāca karṇau hastābhyāṃ pidhāya tridaśopamaḥ ||

Verse 53

दुःश्रुतं मेऽस्तु सुभगे यन्मां वदसि भामिनि। गुरुदारैः समाना मे निश्चयेन वरानने ।।

duḥśrutaṃ me'stu subhage yanmāṃ vadasi bhāmini| gurudāraiḥ samānā me niścayena varānane ||

Verse 54

[यथा कुन्तीमहाभागा यथेन्राणी शची मम। तथा त्वमपि कल्याणीनात्र कार्या विचारणा]

[yathā kuntīmahābhāgā yathenrāṇī śacī mama| tathā tvamapi kalyāṇīnātra kāryā vicāraṇā]

Verse 55

यच्चेक्षिताऽसि विस्पष्टं विशेषेण मया शुभे। तच्च मे कारणं सर्वं शृणु सत्येन सुस्मिते ।।

yaccekṣitā'si vispaṣṭaṃ viśeṣeṇa mayā śubhe| tacca me kāraṇaṃ sarvaṃ śṛṇu satyena susmite ||

Verse 56

इयं पौरववंशस् जननी सुदतीति ह। त्वामहं दृष्टवांस्तत्र विस्मयोत्फुल्ललोचनः ।।

iyaṃ pauravavaṃśas jananī sudatīti ha| tvāmahaṃ dṛṣṭavāṃstatra vismayotphullalocanaḥ ||

Verse 57

न मामर्हसि कल्याणि अन्यथा ध्यात्रमप्सरः। गुरोर्गरुतरा मे त्वं मम त्वं वंशवर्धिनी ।।

na māmarhasi kalyāṇi anyathā dhyātramapsaraḥ| gurorgarutarā me tvaṃ mama tvaṃ vaṃśavardhinī ||

Verse 58

उर्वश्युवाच। अनावृताश्च सर्वाः स्म देवराजाभिनन्दन। गुरुस्थाने न मां वीर नियोक्तुं त्वमिहार्हसि ।।

urvaśyuvāca| anāvṛtāśca sarvāḥ sma devarājābhinandana| gurusthāne na māṃ vīra niyoktuṃ tvamihārhasi ||

Verse 59

पितरः सोदराः पुत्रा नप्तारो वा त्विहागताः। तपसा रमयन्त्यस्मान्न च तेषां व्यतिक्रमः ।। अवभृथो यज्ञान्तस्नानं तत्प्राप्ये ।।

pitaraḥ sodarāḥ putrā naptāro vā tvihāgatāḥ| tapasā ramayantyasmānna ca teṣāṃ vyatikramaḥ || avabhṛtho yajñāntasnānaṃ tatprāpye ||

Verse 60

तत्प्रसीद न मामार्तां विसर्जयितुमर्हसि। हृच्छयेन च संतप्तां भक्तां च भज मानद ।।

tatprasīda na māmārtāṃ visarjayitumarhasi| hṛcchayena ca saṃtaptāṃ bhaktāṃ ca bhaja mānada ||

Verse 61

अर्जुन उवाच। शृणु सत्यंवरारोहे यत्त्वां वक्ष्याम्यनिन्दिते। शृण्वन्तु मे दिशश्चैव विदिशश्च सदेवताः ।।

arjuna uvāca| śṛṇu satyaṃvarārohe yattvāṃ vakṣyāmyanindite| śṛṇvantu me diśaścaiva vidiśaśca sadevatāḥ ||

Verse 62

यथा कुन्ती च माद्री च शची चैव समा इह। तथा च वंशजननी त्वं हि मेऽद्य गरीयसी ।।

yathā kuntī ca mādrī ca śacī caiva samā iha| tathā ca vaṃśajananī tvaṃ hi me'dya garīyasī ||

Verse 63

गच्छ मूर्ध्ना प्रपन्नोस्मि पादौ ते वरवर्णिनि। त्वं हि मे मातृवत्पूज्या रक्ष्योऽहं पुत्रवत्त्वया ।।

gaccha mūrdhnā prapannosmi pādau te varavarṇini| tvaṃ hi me mātṛvatpūjyā rakṣyo'haṃ putravattvayā ||

Verse 64

वैशंपायन उवाच। ततोऽवधूता पार्थेन उर्वशी क्रोधमूर्च्छिता। वेपन्ती भ्रुकुटीकक्रा शशापाथ धनंजयम् ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tato'vadhūtā pārthena urvaśī krodhamūrcchitā| vepantī bhrukuṭīkakrā śaśāpātha dhanaṃjayam ||

Verse 65

उर्वश्युवाच। तव पित्राऽभ्यनुज्ञातां स्वयं च गृहमागताम्। यस्मान्मां नाभिनन्देथाः कामबाणवशंगताम् ।।

urvaśyuvāca| tava pitrā'bhyanujñātāṃ svayaṃ ca gṛhamāgatām| yasmānmāṃ nābhinandethāḥ kāmabāṇavaśaṃgatām ||

Verse 66

तस्मात्त्वं नर्तकः पार्थ स्त्रीमध्ये मानवर्जितः। अपुंस्त्वेन च विख्यातः पण्ढवद्विचरिष्यसि ।।

tasmāttvaṃ nartakaḥ pārtha strīmadhye mānavarjitaḥ| apuṃstvena ca vikhyātaḥ paṇḍhavadvicariṣyasi ||

Verse 67

एवं दत्त्वाऽर्जुने शापं स्फुरितोष्ठी श्वसन्त्यथ। पुनः प्रत्यागता क्षिप्रमुर्वशी स्वं निवेशनम् ।।

evaṃ dattvā'rjune śāpaṃ sphuritoṣṭhī śvasantyatha| punaḥ pratyāgatā kṣipramurvaśī svaṃ niveśanam ||

Verse 68

पार्थोपि लब्ध्वा शापं तं तां निशां दुःखितोऽवसम्। विवक्षुश्चित्रसेनाय प्रातः सर्वमहृष्टवत् ।।

pārthopi labdhvā śāpaṃ taṃ tāṃ niśāṃ duḥkhito'vasam| vivakṣuścitrasenāya prātaḥ sarvamahṛṣṭavat ||

Verse 69

ततः प्रभाते विमले गन्धर्वाय यथातथम्। निवेदयामास तदा चित्रसेनाय पाण्डवः ।।

tataḥ prabhāte vimale gandharvāya yathātatham| nivedayāmāsa tadā citrasenāya pāṇḍavaḥ ||

Verse 70

तच्च सर्वं यथावृत्तं शापं चैव यथातथम्। अवेदयच्च शक्रस्य चित्रसेनोऽपि सर्वशः ।।

tacca sarvaṃ yathāvṛttaṃ śāpaṃ caiva yathātatham| avedayacca śakrasya citraseno'pi sarvaśaḥ ||

Verse 71

तदा त्वानाय्य तनयं विविक्ते हरिवाहनः। सान्त्वयित्वा शुभैर्वाक्यैः स्मयमानोऽभ्यभाषत ।।

tadā tvānāyya tanayaṃ vivikte harivāhanaḥ| sāntvayitvā śubhairvākyaiḥ smayamāno'bhyabhāṣata ||

Verse 72

सुपुत्राद्यपृथा तात त्वया पुत्रेण सत्तम। ऋषयोपि हि धैर्येण जिता वै ते महाभुज ।।

suputrādyapṛthā tāta tvayā putreṇa sattama| ṛṣayopi hi dhairyeṇa jitā vai te mahābhuja ||

Verse 73

यं च दत्तवती शापमुर्वशी तव मानद। स चापि तेऽर्थकृत्तात साधकश्च भविष्यति ।।

yaṃ ca dattavatī śāpamurvaśī tava mānada| sa cāpi te'rthakṛttāta sādhakaśca bhaviṣyati ||

Verse 74

अज्ञातवासो वस्तव्यो भवद्भिर्भूतलेऽनघ। वर्पे त्रयोदशे वीर तत्र त्वं गमयिष्यसि ।।

ajñātavāso vastavyo bhavadbhirbhūtale'nagha| varpe trayodaśe vīra tatra tvaṃ gamayiṣyasi ||

Verse 75

तेन नर्तकवेपेण अपुंस्त्वेन तथैव च। वर्षमेकं विहृत्यैव ततः पुंस्त्वमवाप्स्यसि ।।

tena nartakavepeṇa apuṃstvena tathaiva ca| varṣamekaṃ vihṛtyaiva tataḥ puṃstvamavāpsyasi ||

Verse 76

एवमुक्तस्तु शक्रेण फल्गुनः परवीरहा। मुदं परमिकां लेभे न च शापं व्यचिन्तयत् ।।

evamuktastu śakreṇa phalgunaḥ paravīrahā| mudaṃ paramikāṃ lebhe na ca śāpaṃ vyacintayat ||

Verse 77

चित्रसेनेन सहितो गन्धर्वेण यशस्विना। रेमे स स्वर्गभवने पाण्डुपुत्रो धनंजयः ।।

citrasenena sahito gandharveṇa yaśasvinā| reme sa svargabhavane pāṇḍuputro dhanaṃjayaḥ ||

Verse 78

य इमां शृणुयान्नित्यं धृतिं पाण्डुसुतस्य वै। न तस्य कामः कामेषु पापकेषु प्रवर्तते ।।

ya imāṃ śṛṇuyānnityaṃ dhṛtiṃ pāṇḍusutasya vai| na tasya kāmaḥ kāmeṣu pāpakeṣu pravartate ||

Verse 79

इदममरवरात्मजस्य घोरं सुचि चरितं विनिशाम्य फल्गुनस्य। व्यपगतमददम्भरागदोषा- स्त्रिदिवगताऽभिरमन्ति मानवेन्द्राः ।। पुरोर्वंशे हि ये पुत्रा इति झ. पाठः ।।

idamamaravarātmajasya ghoraṃ suci caritaṃ viniśāmya phalgunasya| vyapagatamadadambharāgadoṣā- stridivagatā'bhiramanti mānavendrāḥ || purorvaṃśe hi ye putrā iti jha. pāṭhaḥ ||