Adhyaya 310

Verse 1

स्नानाय भार्यया सह गङ्गां गतेनाधिरथनाम्ना सूतेन तत्रोत्प्लवमानायाः सगर्भमञ्जूषाया ग्रहणम् ।। 1 ।। तथा मञ्जूषोद्घाटने दृष्टस्य गर्भस्य स्वपुत्रतया परिकल्पनेन नामकरणादिपूर्वकंप्रीत्या पोषणम् ।। 2 ।। कर्णेन परशुरामादिभ्योऽस्त्रग्रहणपूर्वकं दुर्योधनेन सख्यकरणम् ।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। एतस्मिन्नेव काले तु धृतराष्ट्रस्य वै सखा। सूतोऽधिरथ इत्येव सदारो जाह्नवीं ययौ ।।

snānāya bhāryayā saha gaṅgāṃ gatenādhirathanāmnā sūtena tatrotplavamānāyāḥ sagarbhamañjūṣāyā grahaṇam || 1 || tathā mañjūṣodghāṭane dṛṣṭasya garbhasya svaputratayā parikalpanena nāmakaraṇādipūrvakaṃprītyā poṣaṇam || 2 || karṇena paraśurāmādibhyo'stragrahaṇapūrvakaṃ duryodhanena sakhyakaraṇam || 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| etasminneva kāle tu dhṛtarāṣṭrasya vai sakhā| sūto'dhiratha ityeva sadāro jāhnavīṃ yayau ||

Verse 2

तस्य भार्याऽभवद्राजन्रूपेणासदृशी भुवि। राधा नाम महाभागा न सा पुत्रमविन्दत। अपत्यार्थे परं यत्नमकरोच्च विशेषतः ।।

tasya bhāryā'bhavadrājanrūpeṇāsadṛśī bhuvi| rādhā nāma mahābhāgā na sā putramavindata| apatyārthe paraṃ yatnamakarocca viśeṣataḥ ||

Verse 3

सा ददर्शाथ मञ्जूषामुह्यमानां यदृच्छया। दत्तरक्षाप्रतिसरामन्वालम्भनशोभनाम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि कुण्डलाहरणपर्वणि दशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः ।। 310 ।।

sā dadarśātha mañjūṣāmuhyamānāṃ yadṛcchayā| dattarakṣāpratisarāmanvālambhanaśobhanām || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi kuṇḍalāharaṇaparvaṇi daśādhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 310 ||

Verse 4

ऊर्मीतरङ्गैर्जाह्नव्याः समानीतामुपह्वरम्। विवर्तमानां बहुशः पुनःपुनरितस्ततः ।।

ūrmītaraṅgairjāhnavyāḥ samānītāmupahvaram| vivartamānāṃ bahuśaḥ punaḥpunaritastataḥ ||

Verse 5

ततः सा वायुना राजन्स्रोतसा च बलीयसा। उपानीतो यतः सूतः सभार्यो जलमाश्रितः ।। दत्तो रक्षार्थं प्रतिसरो दूर्वाकङ्कणादिरूपो यस्यां तामअ। अन्वालम्भनं कुङ्कुमहस्तदानम् ।।

tataḥ sā vāyunā rājansrotasā ca balīyasā| upānīto yataḥ sūtaḥ sabhāryo jalamāśritaḥ || datto rakṣārthaṃ pratisaro dūrvākaṅkaṇādirūpo yasyāṃ tāmaa| anvālambhanaṃ kuṅkumahastadānam ||

Verse 6

सा तु कौतूहलात्प्राप्तां ग्राहयामास भामिनी। ततो निवेदयामास सूतस्याधिरथस्य वै ।।

sā tu kautūhalātprāptāṃ grāhayāmāsa bhāminī| tato nivedayāmāsa sūtasyādhirathasya vai ||

Verse 7

स तामुद्धृत्य मञ्जूषामुत्सार्य जलमन्तिकात्। यन्त्रैरुद्घाटयामास सोऽपश्यत्तत्रबालकम् ।। उपह्वरं समीपम् ।।

sa tāmuddhṛtya mañjūṣāmutsārya jalamantikāt| yantrairudghāṭayāmāsa so'paśyattatrabālakam || upahvaraṃ samīpam ||

Verse 8

मृष्टकुण्डलयुक्तेन वदनेन विराजितम्। परिम्लानमुखं बालं रुदन्तं क्षुधितं भृशम् ।।

mṛṣṭakuṇḍalayuktena vadanena virājitam| parimlānamukhaṃ bālaṃ rudantaṃ kṣudhitaṃ bhṛśam ||

Verse 9

स तु तं परया लक्ष्म्या दृष्ट्वा युक्तं वरात्मजम्। स सूतो भार्यया सार्धं विस्मयोत्फुल्ललोचनः। अङ्कमारोप्य तं बालं भार्यां वचनमब्रवीत् ।।

sa tu taṃ parayā lakṣmyā dṛṣṭvā yuktaṃ varātmajam| sa sūto bhāryayā sārdhaṃ vismayotphullalocanaḥ| aṅkamāropya taṃ bālaṃ bhāryāṃ vacanamabravīt ||

Verse 10

इदमत्यद्भुतं भीरु यतो जातोस्मि भामिनि। दृष्टवान्देवगर्भोऽयं मन्येऽस्माकमुपागतः ।।

idamatyadbhutaṃ bhīru yato jātosmi bhāmini| dṛṣṭavāndevagarbho'yaṃ manye'smākamupāgataḥ ||

Verse 11

अनपत्यस्य पुत्रोऽयं देवैर्दत्तो ध्रुवं मम। इत्युक्त्वा तं ददौ पुत्रं राधायै स महीपते ।।

anapatyasya putro'yaṃ devairdatto dhruvaṃ mama| ityuktvā taṃ dadau putraṃ rādhāyai sa mahīpate ||

Verse 12

रप्रतिजग्राह तं राधा विधिवद्दिव्यरूपिणम्। पुत्रं कमलगर्भाभं देवगर्भं श्रिया वृतम् ।।

rapratijagrāha taṃ rādhā vidhivaddivyarūpiṇam| putraṃ kamalagarbhābhaṃ devagarbhaṃ śriyā vṛtam ||

Verse 13

स्तन्यं समस्रवच्चास्य दैवादित्थ निश्चयः। पुपोष चैनं विधिवद्ववृधे स च वीर्यवान्। ततः प्रभृति चाप्यन्ये प्राभवन्नौरसाः सुताः ।।

stanyaṃ samasravaccāsya daivādittha niścayaḥ| pupoṣa cainaṃ vidhivadvavṛdhe sa ca vīryavān| tataḥ prabhṛti cāpyanye prābhavannaurasāḥ sutāḥ ||

Verse 14

नामकर्म च चक्रुस्ते कुण्डले तस् दृश्यते। कर्ण इत्येव तं बालं दृष्ट्वा कर्णं सकुण्डलम् ।।

nāmakarma ca cakruste kuṇḍale tas dṛśyate| karṇa ityeva taṃ bālaṃ dṛṣṭvā karṇaṃ sakuṇḍalam ||

Verse 15

वसुवर्मधरं दृष्ट्वा तं बालं हेमकुण्डलम्। नामास्य वसुषेणेति ततश्चक्रुर्द्विजातयः ।। उत्सार्य परतो नीत्वा ।।

vasuvarmadharaṃ dṛṣṭvā taṃ bālaṃ hemakuṇḍalam| nāmāsya vasuṣeṇeti tataścakrurdvijātayaḥ || utsārya parato nītvā ||

Verse 16

एवं स सूतपुत्रत्वं जगामामितविक्रमः। वसुषेण इतिख्यातो वृष इत्येव च प्रभुः ।।

evaṃ sa sūtaputratvaṃ jagāmāmitavikramaḥ| vasuṣeṇa itikhyāto vṛṣa ityeva ca prabhuḥ ||

Verse 17

सूतस्य ववृधेऽङ्गेषु ज्येष्ठः पुत्रः स वीर्यवान्। चारेण विदितश्चासीत्पृथया दिव्यवर्मभृत् ।। वसुवर्म स्वर्णकवचनम् ।।

sūtasya vavṛdhe'ṅgeṣu jyeṣṭhaḥ putraḥ sa vīryavān| cāreṇa viditaścāsītpṛthayā divyavarmabhṛt || vasuvarma svarṇakavacanam ||

Verse 18

सूतस्त्वधिरथः पुत्रं विवृद्धं समयेन तम्। दृष्ट्वा प्रस्थापयामास पुरं वारणसाह्वयम् ।।

sūtastvadhirathaḥ putraṃ vivṛddhaṃ samayena tam| dṛṣṭvā prasthāpayāmāsa puraṃ vāraṇasāhvayam ||

Verse 19

तत्रोपसदनं चक्रे द्रोणस्येष्वस्त्रकर्मणि। सख्यं दुर्योधनेनैवमगमत्स च वीर्यवान् ।। अङ्गेषु जनपदविशेषेषु ।।

tatropasadanaṃ cakre droṇasyeṣvastrakarmaṇi| sakhyaṃ duryodhanenaivamagamatsa ca vīryavān || aṅgeṣu janapadaviśeṣeṣu ||

Verse 20

द्रोणात्कृपाच्च रामाच्च सोऽस्त्रग्रामं चतुर्विधम्। लब्ध्वा लोकेऽभवत्ख्यातः परमेष्वासतां गतः ।। उपसदनं गुरूपसदनम् ।।

droṇātkṛpācca rāmācca so'stragrāmaṃ caturvidham| labdhvā loke'bhavatkhyātaḥ parameṣvāsatāṃ gataḥ || upasadanaṃ gurūpasadanam ||

Verse 21

संधाय धार्तराष्ट्रेण पार्थानां विप्रिये रतः। योद्धुमाशंसते नित्यं फल्गुनेन महात्मना ।।

saṃdhāya dhārtarāṣṭreṇa pārthānāṃ vipriye rataḥ| yoddhumāśaṃsate nityaṃ phalgunena mahātmanā ||

Verse 22

सदा हि तस् स्पर्धाऽऽसीदर्जुनन विशांपते। अर्जुनस्य च कर्णेन यतो द्वन्द्वं बभूव ह ।।

sadā hi tas spardhā''sīdarjunana viśāṃpate| arjunasya ca karṇena yato dvandvaṃ babhūva ha ||

Verse 23

एतद्गुह्यं महाराज सूर्यस्यासीन्न संशयः। यः सूर्यसंभवः कर्णः कुर्यात्प्रतिकुले रतः ।।

etadguhyaṃ mahārāja sūryasyāsīnna saṃśayaḥ| yaḥ sūryasaṃbhavaḥ karṇaḥ kuryātpratikule rataḥ ||

Verse 24

तं तु कुण्डलिनं दृष्ट्वा वर्मणा च समन्वितम्। अवध्यं समरे मत्वा पर्यतप्यद्युधिष्ठिरः ।।

taṃ tu kuṇḍalinaṃ dṛṣṭvā varmaṇā ca samanvitam| avadhyaṃ samare matvā paryatapyadyudhiṣṭhiraḥ ||

Verse 25

यदा च कर्णो राजेन्द्र भानुमन्तं दिवाकरम्। स्तौति मध्यंदिने प्राप्ते प्राञ्जलिः सलिलोत्थितः ।।

yadā ca karṇo rājendra bhānumantaṃ divākaram| stauti madhyaṃdine prāpte prāñjaliḥ salilotthitaḥ ||

Verse 26

तत्रैनमुपतिष्ठन्ति ब्राह्मणा धनहेतुना। नादेयं तस्य तत्काले किंचिदस्ति द्विजातिषु ।।

tatrainamupatiṣṭhanti brāhmaṇā dhanahetunā| nādeyaṃ tasya tatkāle kiṃcidasti dvijātiṣu ||

Verse 27

तमिन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा भिक्षां देहीत्युपस्थितः। स्वागतं चेति राधेयस्तमथ प्रत्यभाषत ।।

tamindro brāhmaṇo bhūtvā bhikṣāṃ dehītyupasthitaḥ| svāgataṃ ceti rādheyastamatha pratyabhāṣata ||