Adhyaya 309

Verse 1

कतिपयकालातिपाते कर्णस्य सहजकवचकुण्डलधारणएन कुन्त्यां जननम् ।। 1 ।। कुन्त्या धात्र्यासह मन्त्रपूर्वकं जातमात्रस् गर्भस्य मञ्जूषायां निक्षेपपूर्वकमश्वनद्यां विसर्जनम् ।। 2 ।। सगर्भाया मञ्जूषायाः क्रमेण चर्मण्वतीयमुनाद्वारा गङ्गायां प्लवनेन चम्पापुरीप्रवेशः ।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। ततो गर्भः समभवत्पृथायाः पृथिवीपते। शुक्ले दशोत्तरे पक्षे तारापतिरिवाम्बरे ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि कुण्डलाहरणपर्वणि नवाधिकत्रिशततमोऽध्यायः ।। 309 ।।

katipayakālātipāte karṇasya sahajakavacakuṇḍaladhāraṇaena kuntyāṃ jananam || 1 || kuntyā dhātryāsaha mantrapūrvakaṃ jātamātras garbhasya mañjūṣāyāṃ nikṣepapūrvakamaśvanadyāṃ visarjanam || 2 || sagarbhāyā mañjūṣāyāḥ krameṇa carmaṇvatīyamunādvārā gaṅgāyāṃ plavanena campāpurīpraveśaḥ || 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| tato garbhaḥ samabhavatpṛthāyāḥ pṛthivīpate| śukle daśottare pakṣe tārāpatirivāmbare || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi kuṇḍalāharaṇaparvaṇi navādhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 309 ||

Verse 2

सा बान्धवभयाद्बाला गर्भं तं विनिगूहती। धारयामास सुश्रोणी न चैनां बुबुधे जनः ।।

sā bāndhavabhayādbālā garbhaṃ taṃ vinigūhatī| dhārayāmāsa suśroṇī na caināṃ bubudhe janaḥ ||

Verse 3

न हि तां वेद नार्यन्या काचिद्धात्रेयिकामृते। कन्यापुरगतां बालां निपुणां परिरक्षणे ।।

na hi tāṃ veda nāryanyā kāciddhātreyikāmṛte| kanyāpuragatāṃ bālāṃ nipuṇāṃ parirakṣaṇe ||

Verse 4

ततः कालेन सा गर्भं सुषुवे वरवर्णिनी। कन्यैव तस्य देवस्य प्रसादादमरप्रभम् ।।

tataḥ kālena sā garbhaṃ suṣuve varavarṇinī| kanyaiva tasya devasya prasādādamaraprabham ||

Verse 5

तथैवाबद्धकवचं कनकोज्ज्वलकुण्डलम्। हर्यक्षं वृषभस्कन्धं यथास्य पितरं तथा ।। दशोत्तरे एकादशे शुक्ले पक्षे प्रतिपदि चन्द्रइव बाल उद्भूतः। माघशुक्लप्रतिपदि कर्णनिषेकजन्मेत्यर्थः ।।

tathaivābaddhakavacaṃ kanakojjvalakuṇḍalam| haryakṣaṃ vṛṣabhaskandhaṃ yathāsya pitaraṃ tathā || daśottare ekādaśe śukle pakṣe pratipadi candraiva bāla udbhūtaḥ| māghaśuklapratipadi karṇaniṣekajanmetyarthaḥ ||

Verse 6

जातमात्रं च तं गर्भं धात्र्या संमन्त्र्य भामिनी। उत्स्रष्टुकामा तं गर्भं कारयामास भारत। हर्यक्षं सिंहनेत्रम् ।।

jātamātraṃ ca taṃ garbhaṃ dhātryā saṃmantrya bhāminī| utsraṣṭukāmā taṃ garbhaṃ kārayāmāsa bhārata| haryakṣaṃ siṃhanetram ||

Verse 7

मञ्जूषां शिल्पिभिस्तूर्णं सुनद्धां सुप्रतिष्ठिताम् ।। प्लवैर्बहुविधैर्बद्धां प्लवनार्थं जले नृप। अजिनैर्मृदुभिश्चैवं संस्तीर्णशयनां तथा।।

mañjūṣāṃ śilpibhistūrṇaṃ sunaddhāṃ supratiṣṭhitām || plavairbahuvidhairbaddhāṃ plavanārthaṃ jale nṛpa| ajinairmṛdubhiścaivaṃ saṃstīrṇaśayanāṃ tathā||

Verse 8

मञ्जूषायां समाधाय स्वास्तीर्णायां समन्ततः। मधूच्चिष्टस्थितायां तं सुखायां रुदती तथा। श्लक्ष्णायां सुपिधानायामश्वनद्यामवासृजत् ।। गर्भं प्रति संमन्त्र्येत्यध्याहारेणान्वयः ।।

mañjūṣāyāṃ samādhāya svāstīrṇāyāṃ samantataḥ| madhūcciṣṭasthitāyāṃ taṃ sukhāyāṃ rudatī tathā| ślakṣṇāyāṃ supidhānāyāmaśvanadyāmavāsṛjat || garbhaṃ prati saṃmantryetyadhyāhāreṇānvayaḥ ||

Verse 9

जानती चाप्यकर्तव्यं कन्याया गर्भधारणम्। पुत्रस्नेहेन सा राजन्करुणं पर्यदेवयत् ।।

jānatī cāpyakartavyaṃ kanyāyā garbhadhāraṇam| putrasnehena sā rājankaruṇaṃ paryadevayat ||

Verse 10

समुत्सृजन्ती मञ्जूपामश्वनद्यां तदा जले। उवाच रुदतीकुन्ती यानि वाक्यानि तच्छृणु ।।

samutsṛjantī mañjūpāmaśvanadyāṃ tadā jale| uvāca rudatīkuntī yāni vākyāni tacchṛṇu ||

Verse 11

स्वस्ति तेऽस्त्वान्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यश्च पुत्रक। दिव्येभ्यश्चैव भूतेभ्यस्तथा तोयचराश्च ये ।।

svasti te'stvāntarikṣebhyaḥ pārthivebhyaśca putraka| divyebhyaścaiva bhūtebhyastathā toyacarāśca ye ||

Verse 12

शिवास्ते सन्तु पन्थानो मा च ते परिपन्थिनः। आगताश्च तथा पुत्र भवन्त्यद्रोहचेतसः ।। मधूच्छिष्टं सिक्थकम्। मयनमिति भाषायाम्। तेन स्थितायां सर्वतोलिप्तायां मञ्जूषायाम्। जलप्रवेशो न भवेदित्यर्थः ।।

śivāste santu panthāno mā ca te paripanthinaḥ| āgatāśca tathā putra bhavantyadrohacetasaḥ || madhūcchiṣṭaṃ sikthakam| mayanamiti bhāṣāyām| tena sthitāyāṃ sarvatoliptāyāṃ mañjūṣāyām| jalapraveśo na bhavedityarthaḥ ||

Verse 13

पातु त्वां वरुणो राजा सलिले सलिलेश्वरः। अन्तरिक्षेऽन्तरिक्षस्थः पवनः सर्वगस्तथा ।।

pātu tvāṃ varuṇo rājā salile salileśvaraḥ| antarikṣe'ntarikṣasthaḥ pavanaḥ sarvagastathā ||

Verse 14

पिता त्वां पातु सर्वत्र तपनस्तपतांवरः। येन दत्तोसि मे पुत्र दिव्येन विधिना किल ।।

pitā tvāṃ pātu sarvatra tapanastapatāṃvaraḥ| yena dattosi me putra divyena vidhinā kila ||

Verse 15

आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे च देवताः। मरुतश्च सहेन्द्रेण दिशश्च सदिदीश्वराः ।।

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyā viśve ca devatāḥ| marutaśca sahendreṇa diśaśca sadidīśvarāḥ ||

Verse 16

रक्षन्तु त्वां सुराः सर्वे समेषु विषमेषु च। वेत्स्यामि त्वांविदेशेपि कवचेनाभिसूचितम् ।।

rakṣantu tvāṃ surāḥ sarve sameṣu viṣameṣu ca| vetsyāmi tvāṃvideśepi kavacenābhisūcitam ||

Verse 17

धन्यस्ते पुत्र जनरको देवो भानुर्विभावसुः। स्त्वां द्रक्ष्यति दिव्येन चक्षुषा वाहिनीगतम् ।।

dhanyaste putra janarako devo bhānurvibhāvasuḥ| stvāṃ drakṣyati divyena cakṣuṣā vāhinīgatam ||

Verse 18

धन्या सा प्रमदा या त्वां पुत्रत्वे कल्पयिष्यति। यस्यास्त्वं तृषितः पुत्र स्तनं पास्यसि देवज ।।

dhanyā sā pramadā yā tvāṃ putratve kalpayiṣyati| yasyāstvaṃ tṛṣitaḥ putra stanaṃ pāsyasi devaja ||

Verse 19

कोनु स्वप्नस्तया दृष्टो या त्वामादित्यवर्चसम्। दिव्यवर्मसमायुक्तं दिव्यकृण्डलभूषितम् ।।

konu svapnastayā dṛṣṭo yā tvāmādityavarcasam| divyavarmasamāyuktaṃ divyakṛṇḍalabhūṣitam ||

Verse 20

पद्मायतविशालाक्षं पद्मताम्रदलोज्ज्वलम्। सुललाटं सुकेशान्तं पुत्रत्वे कल्पयिष्यति ।।

padmāyataviśālākṣaṃ padmatāmradalojjvalam| sulalāṭaṃ sukeśāntaṃ putratve kalpayiṣyati ||

Verse 21

धन्या द्रक्ष्यन्ति पुत्र त्वां भूमौ संसर्पमाणकम्। अव्यक्तकलवाक्यानि वदन्तं रेणुगुण्ठितम् ।।

dhanyā drakṣyanti putra tvāṃ bhūmau saṃsarpamāṇakam| avyaktakalavākyāni vadantaṃ reṇuguṇṭhitam ||

Verse 22

धन्या द्रक्ष्यन्ति पुत्र त्वां पुनर्यौवनगोचरम्। हिमवद्वनसंभूतं सिंहं केसरिणं यथा ।।

dhanyā drakṣyanti putra tvāṃ punaryauvanagocaram| himavadvanasaṃbhūtaṃ siṃhaṃ kesariṇaṃ yathā ||

Verse 23

एवं बहुविधं राजन्विलप्य करुणं पृथा। अवामृजतमज्जूषामश्वनद्यां तदा जले ।।

evaṃ bahuvidhaṃ rājanvilapya karuṇaṃ pṛthā| avāmṛjatamajjūṣāmaśvanadyāṃ tadā jale ||

Verse 24

रुदती पुत्रशोकार्ता निशीथे कमलेक्षणा। धात्र्या सह पृथा राजन्पुत्रदर्शनलालसा ।।

rudatī putraśokārtā niśīthe kamalekṣaṇā| dhātryā saha pṛthā rājanputradarśanalālasā ||

Verse 25

विसर्जयित्वा मञ्जूषां संबोधनभयात्पितुः। विवेश राजभवनं पुनः शोकातुरा ततः ।।

visarjayitvā mañjūṣāṃ saṃbodhanabhayātpituḥ| viveśa rājabhavanaṃ punaḥ śokāturā tataḥ ||

Verse 26

मञ्जूषा त्वश्वनद्याः सा ययौ चर्मयण्वतीं नदीम्। चर्मण्वत्याश्चयमुनां ततो गङ्गां जगाम ह ।।

mañjūṣā tvaśvanadyāḥ sā yayau carmayaṇvatīṃ nadīm| carmaṇvatyāścayamunāṃ tato gaṅgāṃ jagāma ha ||

Verse 27

गङ्गायाः सूतविषयं चम्पामनुययौ पुरीम्। स मञ्जूषागतो गर्भस्तरङ्गैरुह्यमानकः ।।

gaṅgāyāḥ sūtaviṣayaṃ campāmanuyayau purīm| sa mañjūṣāgato garbhastaraṅgairuhyamānakaḥ ||

Verse 28

अमृतादुत्थितं दिव्यं तनुवर्म सकुण्डलम्। धारयामास तं गर्भं दैवं च विधिनिर्मितम् ।। आगमाश्च तथा सन्तु दिव्येन विधिना तव इति थ. ध. पाठः। आगमाश्च तथा पान्तु इति क. पाठः ।।

amṛtādutthitaṃ divyaṃ tanuvarma sakuṇḍalam| dhārayāmāsa taṃ garbhaṃ daivaṃ ca vidhinirmitam || āgamāśca tathā santu divyena vidhinā tava iti tha. dha. pāṭhaḥ| āgamāśca tathā pāntu iti ka. pāṭhaḥ ||

Verse 29

एतद्गुह्यं महाराज सूर्यस्यासीन्महात्मनः। स सूर्यसंभवो गर्भः कुन्त्या गर्भेण धारितः ।।

etadguhyaṃ mahārāja sūryasyāsīnmahātmanaḥ| sa sūryasaṃbhavo garbhaḥ kuntyā garbheṇa dhāritaḥ ||