Adhyaya 308

Verse 1

कुन्त्या सङ्गमन्तरा दुश्शकानुनये भास्करे कृच्छ्रात्तदङ्गीकरणम् ।। 1 ।। सूर्येण पुनः कन्यात्वलाभरूपवरदानपूर्वकं तस्यां गर्भाधानम् ।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। सा तु कन्या बहुविधं ब्रुवन्ती मधुरं वचः। अनुनेतुं सहस्रांशुं न शशाक मनस्विनी ।।

kuntyā saṅgamantarā duśśakānunaye bhāskare kṛcchrāttadaṅgīkaraṇam || 1 || sūryeṇa punaḥ kanyātvalābharūpavaradānapūrvakaṃ tasyāṃ garbhādhānam || 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| sā tu kanyā bahuvidhaṃ bruvantī madhuraṃ vacaḥ| anunetuṃ sahasrāṃśuṃ na śaśāka manasvinī ||

Verse 2

न शशाक यदा बाला प्रत्याख्यातुं तमोनुदम्। भीता शापात्ततो राजन्दध्यौ दीर्घमथान्तरम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि कुण्डलाहरणपर्वणि रअष्टाधिकत्रिशततमोऽध्यायः ।। 308 ।।

na śaśāka yadā bālā pratyākhyātuṃ tamonudam| bhītā śāpāttato rājandadhyau dīrghamathāntaram || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi kuṇḍalāharaṇaparvaṇi raaṣṭādhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 308 ||

Verse 3

अनागसः पितुः शापो ब्राह्मणस्य तथैव च। मन्निमित्तः कथं न स्यात्क्रुद्धादस्माद्विभावसोः ।।

anāgasaḥ pituḥ śāpo brāhmaṇasya tathaiva ca| mannimittaḥ kathaṃ na syātkruddhādasmādvibhāvasoḥ ||

Verse 4

बालेनापि सता मोहाद्भृशं सापह्नवान्यपि। नाऽभ्यासादयितव्यानि तेजांसि च तपांसि च।। दध्यौ चिन्तितवती। अन्तरं कालम् ।।

bālenāpi satā mohādbhṛśaṃ sāpahnavānyapi| nā'bhyāsādayitavyāni tejāṃsi ca tapāṃsi ca|| dadhyau cintitavatī| antaraṃ kālam ||

Verse 5

साहमद्य भृशं भीता गृहीत्वा च करे भृशम्। कथं त्वकार्यं कुर्यां वै प्रदानं ह्यात्मनः स्वयम् ।।

sāhamadya bhṛśaṃ bhītā gṛhītvā ca kare bhṛśam| kathaṃ tvakāryaṃ kuryāṃ vai pradānaṃ hyātmanaḥ svayam ||

Verse 6

सा वै शापपरित्रस्ता बहु चिन्तयती हृदा। मोहेनाभिपरीताङ्गी स्मयमाना पुनःपुनः ।।

sā vai śāpaparitrastā bahu cintayatī hṛdā| mohenābhiparītāṅgī smayamānā punaḥpunaḥ ||

Verse 7

तं देवमब्रवीद्भीता बन्धूनां राजसत्तम। व्रीडाविह्वलया वाचा शापत्रस्ता विशांपते ।। बालेनाल्पवयसापि सता साधुना मोहाच्चित्तपारवश्यात् तेजासि सूर्यादीनि तपांसि दुर्वासआदीनि नाभ्यासादयितव्यान्यत्यन्तं प्रत्यासत्तिविषयाणि न कर्तव्यानि ।।

taṃ devamabravīdbhītā bandhūnāṃ rājasattama| vrīḍāvihvalayā vācā śāpatrastā viśāṃpate || bālenālpavayasāpi satā sādhunā mohāccittapāravaśyāt tejāsi sūryādīni tapāṃsi durvāsaādīni nābhyāsādayitavyānyatyantaṃ pratyāsattiviṣayāṇi na kartavyāni ||

Verse 8

पिता मे ध्रियते देव माता चान्ये च बान्धवाः। न तेषु ध्रियमाणएषु विदिलोपो भवेदयम् ।। बन्धूनां बन्धुभ्य इत्यर्थः ।।

pitā me dhriyate deva mātā cānye ca bāndhavāḥ| na teṣu dhriyamāṇaeṣu vidilopo bhavedayam || bandhūnāṃ bandhubhya ityarthaḥ ||

Verse 9

त्वया तु संगमो देव यदि स्याद्विधिवर्जितः। मन्निमित्तं कुलस्यास्य लोकेऽकीर्तिर्न संशयः ।।

tvayā tu saṃgamo deva yadi syādvidhivarjitaḥ| mannimittaṃ kulasyāsya loke'kīrtirna saṃśayaḥ ||

Verse 10

अथवा धर्ममेतं त्वं मन्यसे तपतांवर। ऋते प्रदानाद्बन्धुभ्यस्तव कामं करोम्यहम् ।।

athavā dharmametaṃ tvaṃ manyase tapatāṃvara| ṛte pradānādbandhubhyastava kāmaṃ karomyaham ||

Verse 11

आत्मप्रदानं दुर्धर्ष तव कृत्वासती त्वहम्। त्वयि धर्मो यशश्चैव कीर्तिरायुश्च देहिनाम् ।।

ātmapradānaṃ durdharṣa tava kṛtvāsatī tvaham| tvayi dharmo yaśaścaiva kīrtirāyuśca dehinām ||

Verse 12

सूर्य उवाच। न ते पिता न ते माता गुरवो वा शुचिस्मिते। प्रभवन्ति प्रदाने ते भद्रं ते शृणु मे वचः ।। ध्रियते जीवति ।।

sūrya uvāca| na te pitā na te mātā guravo vā śucismite| prabhavanti pradāne te bhadraṃ te śṛṇu me vacaḥ || dhriyate jīvati ||

Verse 13

सर्वान्कामयते यस्मात्कनेर्धातोश्च भामिनि। तस्मात्कन्येह सुश्रोणी स्वतन्त्रा वरवर्णिनि ।। प्रभवन्ति स्वाम्यमर्हन्ति ।।

sarvānkāmayate yasmātkanerdhātośca bhāmini| tasmātkanyeha suśroṇī svatantrā varavarṇini || prabhavanti svāmyamarhanti ||

Verse 14

नाधर्मश्चरितः कश्चित्त्वया भवति भामिनि। अधर्मंकुत एवाहं वरेयं लोककाम्यया ।। कामयते सर्वानिति कन्येति कन्याशब्दनिर्वचनम् ।।

nādharmaścaritaḥ kaścittvayā bhavati bhāmini| adharmaṃkuta evāhaṃ vareyaṃ lokakāmyayā || kāmayate sarvāniti kanyeti kanyāśabdanirvacanam ||

Verse 15

अनावृताः स्त्रियः सर्वा नराश्च वरवर्णिनि। स्वभाव एष लोकानां विकारोऽन्य इति स्मृतः ।। तत्रहेतुः लोककाम्यया लोकप्रियया कामवत्तया ।।

anāvṛtāḥ striyaḥ sarvā narāśca varavarṇini| svabhāva eṣa lokānāṃ vikāro'nya iti smṛtaḥ || tatrahetuḥ lokakāmyayā lokapriyayā kāmavattayā ||

Verse 16

सा मया सहसंगम्य पुनः कन्या भविष्यसि। पुत्रश्च ते महावाद्दुर्भविष्यति न संशयः ।।

sā mayā sahasaṃgamya punaḥ kanyā bhaviṣyasi| putraśca te mahāvāddurbhaviṣyati na saṃśayaḥ ||

Verse 17

कुन्त्युवाच। यदि पुत्रो मम भवेत्त्वत्तः सर्वतमोनुद। कुण्डली कवची शूरो महाबाहुर्महाबलः। अस्तु मे सङ्गमो देव अनेन समयेन ते ।।

kuntyuvāca| yadi putro mama bhavettvattaḥ sarvatamonuda| kuṇḍalī kavacī śūro mahābāhurmahābalaḥ| astu me saṅgamo deva anena samayena te ||

Verse 18

सूर्य उवाच। भविष्यति महाबाहुः कुण्डली दिव्यवर्मभृत्। उभयं चामृतमयं तस् भद्रे भविष्यति ।। अन्यो विवाहनियमादिर्विकारः ।।

sūrya uvāca| bhaviṣyati mahābāhuḥ kuṇḍalī divyavarmabhṛt| ubhayaṃ cāmṛtamayaṃ tas bhadre bhaviṣyati || anyo vivāhaniyamādirvikāraḥ ||

Verse 19

कुन्त्युवाच। यद्यतदमृतादस्ति कुण्डले वर्म चोत्तमम्। मम पुत्रस्य यं वै त्वं मत्त उत्पादयिष्यसि ।।

kuntyuvāca| yadyatadamṛtādasti kuṇḍale varma cottamam| mama putrasya yaṃ vai tvaṃ matta utpādayiṣyasi ||

Verse 20

अस्तु मे सङ्गमो देव यथोक्तं भगवंस्त्वया। त्वद्वीर्यरूपसत्वौजा धऱ्मयुक्तो भवेत्स च ।।

astu me saṅgamo deva yathoktaṃ bhagavaṃstvayā| tvadvīryarūpasatvaujā dhaṟmayukto bhavetsa ca ||

Verse 21

सूर्य उवाच। अदित्या कुण्डले राज्ञि दत्ते मे मत्तकाशिनि। तस्मै दास्यामि वामोरु वर्म चैवेदमुत्तमम् ।।

sūrya uvāca| adityā kuṇḍale rājñi datte me mattakāśini| tasmai dāsyāmi vāmoru varma caivedamuttamam ||

Verse 22

वैशंपायन उवाच। परमं भगवन्नेवं सङ्गमिष्ये त्वया सह। यदि पुत्रो भवेदेवं यथा वदसि गोपते ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| paramaṃ bhagavannevaṃ saṅgamiṣye tvayā saha| yadi putro bhavedevaṃ yathā vadasi gopate ||

Verse 23

वैशंपायन उवाच। तथेत्युक्त्वा तु तां कुन्तीमाविवेश विहंगमः। स्वर्भानुशत्रुर्योगात्मा नाभ्यां पस्पर्श चैव ताम् ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tathetyuktvā tu tāṃ kuntīmāviveśa vihaṃgamaḥ| svarbhānuśatruryogātmā nābhyāṃ pasparśa caiva tām ||

Verse 24

तत सा विह्वलेवासीत्कन्या सूरय्स् तेजसा। पपात चाथ सा देवी शयने मूढचेतना ।।

tata sā vihvalevāsītkanyā sūrays tejasā| papāta cātha sā devī śayane mūḍhacetanā ||

Verse 25

सूर्य उवाच। साधयिष्यामि सुश्रोणि पुत्रं वै जनयिष्यसि। सर्वशस्त्रभृतांश्रेष्ठं कन्या चैव भविष्यसि ।।

sūrya uvāca| sādhayiṣyāmi suśroṇi putraṃ vai janayiṣyasi| sarvaśastrabhṛtāṃśreṣṭhaṃ kanyā caiva bhaviṣyasi ||

Verse 26

वैशंपायन उवाच। ततः सा व्रीडिता बाला तदा सूर्यमथाब्रवीत्। एवमस्त्विति राजेन्द्रप्रस्थितं भूरिवर्चसम् ।। अमृतमयं सहजं वर्म ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tataḥ sā vrīḍitā bālā tadā sūryamathābravīt| evamastviti rājendraprasthitaṃ bhūrivarcasam || amṛtamayaṃ sahajaṃ varma ||

Verse 27

इतिस्मोक्ता कुन्तिराजात्मजा सा विवस्वन्तं याचमाना सलज्जा। तस्मिन्पुण्ये शयनीये पपात मोहाविष्टा वेपमाना लतेव ।।

itismoktā kuntirājātmajā sā vivasvantaṃ yācamānā salajjā| tasminpuṇye śayanīye papāta mohāviṣṭā vepamānā lateva ||

Verse 28

तिग्मांशुस्तां तेजसा मोहयित्वा योगेनाविश्यात्मसंस्थां चकार। न चैवैनां दूषयामास भानुः संज्ञां लेभे भूय एवात बाला ।। प्रस्थितं संगमायोपक्रन्तम्

tigmāṃśustāṃ tejasā mohayitvā yogenāviśyātmasaṃsthāṃ cakāra| na caivaināṃ dūṣayāmāsa bhānuḥ saṃjñāṃ lebhe bhūya evāta bālā || prasthitaṃ saṃgamāyopakrantam