Adhyaya 307

Verse 1

कदाचन ऋतुस्नातया सूर्यमनलोकयन्त्या कुन्त्या दुर्वाससा दत्तमत्रपरीक्षणाय तदाह्वानम् ।। 1 ।। मन्त्रबलादुपागतेन रविणा स्वेन सङ्गमनङ्गीकुर्वन्त्याः कुन्त्या विभीषिकापूर्वकं सङ्गायानुनयनम् ।। 2 वैशंपायन उवाच। गते तस्मिन्द्विजश्रेष्ठे कस्मिंश्चित्कालपर्यये। चिन्तयामास सा कन्या मन्त्रग्रामबलाबलम् ।।

kadācana ṛtusnātayā sūryamanalokayantyā kuntyā durvāsasā dattamatraparīkṣaṇāya tadāhvānam || 1 || mantrabalādupāgatena raviṇā svena saṅgamanaṅgīkurvantyāḥ kuntyā vibhīṣikāpūrvakaṃ saṅgāyānunayanam || 2 vaiśaṃpāyana uvāca| gate tasmindvijaśreṣṭhe kasmiṃścitkālaparyaye| cintayāmāsa sā kanyā mantragrāmabalābalam ||

Verse 2

अयं वै कीदृशस्तेन मम दत्तो हमात्मना। मन्त्रग्रामो बलं तस्य ज्ञास्ये नातिचिरादिति ।।

ayaṃ vai kīdṛśastena mama datto hamātmanā| mantragrāmo balaṃ tasya jñāsye nāticirāditi ||

Verse 3

एवं संचिन्तयन्ती सा ददर्शर्तुं यदृच्छया। व्रीडिता साऽभवद्बाला कन्याभावे रजस्वला ।।

evaṃ saṃcintayantī sā dadarśartuṃ yadṛcchayā| vrīḍitā sā'bhavadbālā kanyābhāve rajasvalā ||

Verse 4

ततो हर्म्यतलस्था सा महार्हशयनोचिता। प्राच्यां दिशि समुद्यन्तं ददर्शादित्यमण्डलम् ।।

tato harmyatalasthā sā mahārhaśayanocitā| prācyāṃ diśi samudyantaṃ dadarśādityamaṇḍalam ||

Verse 5

तत्र बद्धमनोदृष्टिरभवत्सा सुमध्यमा। न चातप्यत रूपेण भानोः सन्ध्यागतस्य सा ।।

tatra baddhamanodṛṣṭirabhavatsā sumadhyamā| na cātapyata rūpeṇa bhānoḥ sandhyāgatasya sā ||

Verse 6

तस्या दृष्टिरभूद्दिव्या साऽपश्यद्दिव्यदर्शनम्। आमुक्तकवचं देवं कुण्डलाभ्यां विभूषितम् ।।

tasyā dṛṣṭirabhūddivyā sā'paśyaddivyadarśanam| āmuktakavacaṃ devaṃ kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitam ||

Verse 7

तस्याः कौतूहरलं त्वासीन्मन्त्रं प्रति नराधिप। आह्वानमकरोत्साऽथ तस्य देवस्य भामिनी ।।

tasyāḥ kautūharalaṃ tvāsīnmantraṃ prati narādhipa| āhvānamakarotsā'tha tasya devasya bhāminī ||

Verse 8

प्राणानुपस्पृश्य तदा ह्याजुहाव दिवाकरम्। आजगाम ततो राजंस्त्वरमाणो दिवाकरः ।। ऋतुं रजः ।।

prāṇānupaspṛśya tadā hyājuhāva divākaram| ājagāma tato rājaṃstvaramāṇo divākaraḥ || ṛtuṃ rajaḥ ||

Verse 9

मधुपिङ्गो महाबाहुः कम्बुग्रीवो हसन्निव। अङ्गदी बद्धमुकुटो दिशः प्रज्वालयन्निव ।।

madhupiṅgo mahābāhuḥ kambugrīvo hasanniva| aṅgadī baddhamukuṭo diśaḥ prajvālayanniva ||

Verse 10

योगात्कृत्वा द्विधाऽऽत्मानमाजगाम तताप च। आबभाषे ततः कुन्तीं साम्ना परमबल्गुना ।।

yogātkṛtvā dvidhā''tmānamājagāma tatāpa ca| ābabhāṣe tataḥ kuntīṃ sāmnā paramabalgunā ||

Verse 11

आगतोस्मि वशं भद्रे तव मन्त्रबलात्कृतः। किं करोमि वशो राज्ञि ब्रूहि कर्ता तदस्मि ते ।। प्राणान् इन्द्रियाणि चक्षुःश्रोत्रादीनि उपस्पृश्य। जलेन सम्यगाचम्येत्यर्थः ।।

āgatosmi vaśaṃ bhadre tava mantrabalātkṛtaḥ| kiṃ karomi vaśo rājñi brūhi kartā tadasmi te || prāṇān indriyāṇi cakṣuḥśrotrādīni upaspṛśya| jalena samyagācamyetyarthaḥ ||

Verse 12

कुन्त्युवाच। गम्यतां भगवंस्तत्र यत एवागतो ह्यसि। कौतूहलात्समाहूतः प्रसीद भगवन्निति ।।

kuntyuvāca| gamyatāṃ bhagavaṃstatra yata evāgato hyasi| kautūhalātsamāhūtaḥ prasīda bhagavanniti ||

Verse 13

सूर्य उवाच। गमिष्येऽहं यथा मा त्वं ब्रवीषि तनुमध्यमे। न तु देवं समाहूय न्याय्यं प्रेषयितुं वृथा ।। किं करोम्यवशो राज्ञि इति थ. ध. पाठः ।।

sūrya uvāca| gamiṣye'haṃ yathā mā tvaṃ bravīṣi tanumadhyame| na tu devaṃ samāhūya nyāyyaṃ preṣayituṃ vṛthā || kiṃ karomyavaśo rājñi iti tha. dha. pāṭhaḥ ||

Verse 14

तवाभिसन्धि सुभगे रसूर्यात्पुत्रो भवेदिति। वीर्येणाप्रतिमो लोके कवची कुण्डलीति च ।। यथाहं गमिष्ये तथा मा मां ब्रवीषि नतु तद्योग्यमित्याह नत्विति । वृथा प्रसादमप्राप्य ।।

tavābhisandhi subhage rasūryātputro bhavediti| vīryeṇāpratimo loke kavacī kuṇḍalīti ca || yathāhaṃ gamiṣye tathā mā māṃ bravīṣi natu tadyogyamityāha natviti | vṛthā prasādamaprāpya ||

Verse 15

सा त्वमात्मप्रदानं वै कुरुष्व गजगामिनि। उत्पत्स्यति हि पुत्रस्ते यथासंकल्पमङ्गने। अथ गच्छाम्यहं भद्रे त्वया संगम्य सुस्मिते ।।

sā tvamātmapradānaṃ vai kuruṣva gajagāmini| utpatsyati hi putraste yathāsaṃkalpamaṅgane| atha gacchāmyahaṃ bhadre tvayā saṃgamya susmite ||

Verse 16

यदि त्वंवचनं नाद्य करिष्यसि मम प्रियम्। शप्स्ये कन्येऽन्यथा क्रुद्धो ब्राह्मणं पितरं च ते ।। तवाभिसन्धिं सुभगे कुर्यां पुत्रः इति थ. ध. पाठः ।।

yadi tvaṃvacanaṃ nādya kariṣyasi mama priyam| śapsye kanye'nyathā kruddho brāhmaṇaṃ pitaraṃ ca te || tavābhisandhiṃ subhage kuryāṃ putraḥ iti tha. dha. pāṭhaḥ ||

Verse 17

त्वत्कृते तान्प्रधक्ष्यामि सर्वानपि न संशयः। पितरं चैव ते मूढं यो न वेत्ति तवानयम् ।।

tvatkṛte tānpradhakṣyāmi sarvānapi na saṃśayaḥ| pitaraṃ caiva te mūḍhaṃ yo na vetti tavānayam ||

Verse 18

तस् च ब्राह्मणस्याद्य योसौ मन्त्रमदात्तव। शीलवृत्तमविज्ञाय धास्यामि विनयं परम् ।। ब्राह्मणं दुर्वाससम् ।।

tas ca brāhmaṇasyādya yosau mantramadāttava| śīlavṛttamavijñāya dhāsyāmi vinayaṃ param || brāhmaṇaṃ durvāsasam ||

Verse 19

एते हि विबुधाः सर्वेपुरंदरमुखा दिवि। त्वया प्रलब्धं पश्यन्ति स्मयन्त इव मां शुभे ।।

ete hi vibudhāḥ sarvepuraṃdaramukhā divi| tvayā pralabdhaṃ paśyanti smayanta iva māṃ śubhe ||

Verse 20

पश्य चैनान्सुरगणान्दिव्यं चक्षुरिदं हि ते। पूर्वमेव मया दत्तं दृष्टवत्यसि येन माम् ।।

paśya cainānsuragaṇāndivyaṃ cakṣuridaṃ hi te| pūrvameva mayā dattaṃ dṛṣṭavatyasi yena mām ||

Verse 21

वैशंपायन उवाच। ततोऽपश्यत्रिदशान्राजपुत्री सर्वानव स्वेषु धिष्ण्येषु खस्थान्। प्रभावन्तं भानुमन्तं महान्तं यथाऽऽदित्यं रोचमानांस्तथैव ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tato'paśyatridaśānrājaputrī sarvānava sveṣu dhiṣṇyeṣu khasthān| prabhāvantaṃ bhānumantaṃ mahāntaṃ yathā''dityaṃ rocamānāṃstathaiva ||

Verse 22

सा तान्दृष्ट्वा त्रिदशानेव बाला सूर्यं देवी वचनं प्राह भीता। गच्छ त्वं वै गोपते स्वं विमानं कन्याभावाद्दुःख एवापचारः ।। विनयं दण्डं धास्यामि धारयिष्यामि ।।

sā tāndṛṣṭvā tridaśāneva bālā sūryaṃ devī vacanaṃ prāha bhītā| gaccha tvaṃ vai gopate svaṃ vimānaṃ kanyābhāvādduḥkha evāpacāraḥ || vinayaṃ daṇḍaṃ dhāsyāmi dhārayiṣyāmi ||

Verse 23

पिता माता गुरवश्चैवयेऽन्ये देहस्यास्य प्रभवन्ति प्रदाने। नाहं धर्मं लोपयिष्यामि लोके स्त्रीणां वृत्तं पूज्यते देहरक्षा ।।

pitā mātā guravaścaivaye'nye dehasyāsya prabhavanti pradāne| nāhaṃ dharmaṃ lopayiṣyāmi loke strīṇāṃ vṛttaṃ pūjyate deharakṣā ||

Verse 24

मया मन्त्रबलं ज्ञातुमाहूतस्त्वं विभावसो। बाल्याद्बालेति तत्कृत्वा क्षन्तुमर्हसि मे विभो ।।

mayā mantrabalaṃ jñātumāhūtastvaṃ vibhāvaso| bālyādbāleti tatkṛtvā kṣantumarhasi me vibho ||

Verse 25

सूर्य उवाच। बालेति कृत्वाऽनुनयं तवाहं ददानि नान्यानुनयं लभेत। आत्मप्रदानं कुरु कुन्तिकन्ये शान्तिस्तवैवं हि भवेच्च भीरु ।।

sūrya uvāca| bāleti kṛtvā'nunayaṃ tavāhaṃ dadāni nānyānunayaṃ labheta| ātmapradānaṃ kuru kuntikanye śāntistavaivaṃ hi bhavecca bhīru ||

Verse 26

न चापि गन्तुं युक्तं हि मया मिथ्याकृतेन वै। असमेत्य त्वया भीरु मन्त्राहूतेन भामिनि ।।

na cāpi gantuṃ yuktaṃ hi mayā mithyākṛtena vai| asametya tvayā bhīru mantrāhūtena bhāmini ||

Verse 27

गमिष्याम्यनवद्याङ्गि लोके समवहास्यताम्। गच्छेयमेव सुश्रोणि गतोऽहं वै निराकृतः। सर्वेषां विबुधानां च वक्तव्यः स्यां तथा शुभे ।।

gamiṣyāmyanavadyāṅgi loke samavahāsyatām| gaccheyameva suśroṇi gato'haṃ vai nirākṛtaḥ| sarveṣāṃ vibudhānāṃ ca vaktavyaḥ syāṃ tathā śubhe ||

Verse 28

सा त्वं मया समागच्छ पुत्रं लप्स्यसि माध्शम्। विशिष्टा सर्वलोकेषु भविष्यसि न संशय ।।

sā tvaṃ mayā samāgaccha putraṃ lapsyasi mādhśam| viśiṣṭā sarvalokeṣu bhaviṣyasi na saṃśaya ||