Adhyaya 305

Verse 1

कुन्त्या सावधानं परिचर्यया दुर्वाससः परितोपणम् ।। 1 ।। कुन्त्युवाच। ब्राह्मणं यन्त्रिता राजन्नुपस्थास्यामि पूजया। यथाप्रतिज्ञं राजेन्द्रन च मिथ्या ब्रवीम्यहम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि कुण्डलाहरणपर्वणि पञ्चाधिकत्रिशततमोऽध्यायः ।। 305 ।।

kuntyā sāvadhānaṃ paricaryayā durvāsasaḥ paritopaṇam || 1 || kuntyuvāca| brāhmaṇaṃ yantritā rājannupasthāsyāmi pūjayā| yathāpratijñaṃ rājendrana ca mithyā bravīmyaham || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi kuṇḍalāharaṇaparvaṇi pañcādhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 305 ||

Verse 2

एष चैव स्वभावो मे पूजयेयं द्विजानिति। तव चैव प्रियं कार्यं श्रेयश्च परमं मम ।।

eṣa caiva svabhāvo me pūjayeyaṃ dvijāniti| tava caiva priyaṃ kāryaṃ śreyaśca paramaṃ mama ||

Verse 3

यद्येवैष्यति सायाह्ने यदि प्रातरथो निशि। यद्यर्धरात्रे भगवान्न मे कोपं करिष्यति ।।

yadyevaiṣyati sāyāhne yadi prātaratho niśi| yadyardharātre bhagavānna me kopaṃ kariṣyati ||

Verse 4

लाभो ममैष राजेन्द्र यद्वैपूजयितुं द्विजान्। आदेशे तव तिष्ठन्ती हितं कुर्यां नरोत्तम ।।

lābho mamaiṣa rājendra yadvaipūjayituṃ dvijān| ādeśe tava tiṣṭhantī hitaṃ kuryāṃ narottama ||

Verse 5

विस्रब्धो भवराजेन्द्र न व्यलीकं द्विजोत्तमः। वसन्प्राप्स्यति ते गेहे सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।। यन्त्रिता नियमयुक्ता ।।

visrabdho bhavarājendra na vyalīkaṃ dvijottamaḥ| vasanprāpsyati te gehe satyametadbravīmi te || yantritā niyamayuktā ||

Verse 6

यत्प्रियं च द्विजस्यास्य हितं चैव तवानघ। यतिष्यामि तथा राजन्व्येतु ते मानसो ज्वरः ।।

yatpriyaṃ ca dvijasyāsya hitaṃ caiva tavānagha| yatiṣyāmi tathā rājanvyetu te mānaso jvaraḥ ||

Verse 7

ब्राह्मणा हि महाभागाः पूजिताः पृथिवीपते। तारणाय समर्थाः स्युर्विपरीते वधाय च ।।

brāhmaṇā hi mahābhāgāḥ pūjitāḥ pṛthivīpate| tāraṇāya samarthāḥ syurviparīte vadhāya ca ||

Verse 8

रसाऽहमेतद्विजानन्ती तोषयिष्ये द्विजोत्तमम्। न मत्कृतेव्यथां राजन्प्राप्स्यसि द्विजसत्तमात् ।।

rasā'hametadvijānantī toṣayiṣye dvijottamam| na matkṛtevyathāṃ rājanprāpsyasi dvijasattamāt ||

Verse 9

अपराधेऽपि राजेन्द्र राज्ञामश्रेयसे द्विजाः। भवन्ति च्यवनो यद्वत्सुकन्यायाः कृते पुरा ।।

aparādhe'pi rājendra rājñāmaśreyase dvijāḥ| bhavanti cyavano yadvatsukanyāyāḥ kṛte purā ||

Verse 10

नियमेन परेणाहमुपस्थास्ये द्विजोत्तमम्। यथा त्वया नरेन्द्रेदं भापितं ब्राह्मणं प्रति ।।

niyamena pareṇāhamupasthāsye dvijottamam| yathā tvayā narendredaṃ bhāpitaṃ brāhmaṇaṃ prati ||

Verse 11

एवं ब्रुवन्तीं बहुशः परिष्वज्य समर्थ्य च। इतिचेति च क्रतव्यं राजा सर्वमथादिशत् ।।

evaṃ bruvantīṃ bahuśaḥ pariṣvajya samarthya ca| iticeti ca kratavyaṃ rājā sarvamathādiśat ||

Verse 12

एवमेतत्त्वया भद्रे कर्तव्यमविशङ्कया। मद्धितार्थं तथाऽऽत्मार्थंकुलार्थं चाप्यनिन्दिते ।।

evametattvayā bhadre kartavyamaviśaṅkayā| maddhitārthaṃ tathā''tmārthaṃkulārthaṃ cāpyanindite ||

Verse 13

एवमुक्त्वा तु तां कन्यां कुन्तिभोजो महायशाः। पृथां परिददौ तस्मै द्विजाय द्विजवत्सलः ।।

evamuktvā tu tāṃ kanyāṃ kuntibhojo mahāyaśāḥ| pṛthāṃ paridadau tasmai dvijāya dvijavatsalaḥ ||

Verse 14

इयं ब्रह्मन्मम सुता बाला सुखविवर्धिता। अपराध्येत यत्किंचिन्न कार्यं हृदि तत्त्वया ।।

iyaṃ brahmanmama sutā bālā sukhavivardhitā| aparādhyeta yatkiṃcinna kāryaṃ hṛdi tattvayā ||

Verse 15

द्विजातयो महाभागा वृद्धबालतपस्विषु। भवन्त्यक्रोधनाः प्रायो ह्यपराद्धेषु नित्यदा ।।

dvijātayo mahābhāgā vṛddhabālatapasviṣu| bhavantyakrodhanāḥ prāyo hyaparāddheṣu nityadā ||

Verse 16

सुमहत्यपराधेऽपि क्षान्तिः कार्या द्विजातिभिः। यथाशक्ति यथोत्साहं पूजा ग्राह्या द्विजोत्तम ।।

sumahatyaparādhe'pi kṣāntiḥ kāryā dvijātibhiḥ| yathāśakti yathotsāhaṃ pūjā grāhyā dvijottama ||

Verse 17

तथेति ब्राह्मणेनोक्ते स राजा प्रीतमानसः। हंसचन्द्रांशुसंकाशं गृहमस्मै न्यवेदयत् ।।

tatheti brāhmaṇenokte sa rājā prītamānasaḥ| haṃsacandrāṃśusaṃkāśaṃ gṛhamasmai nyavedayat ||

Verse 18

तत्राग्निशरणे क्लृप्तमासनं तस्य भानुमत्। आहारादि च सर्वं तत्तथैव प्रत्यवेदयत् ।। विस्रब्धो विश्वस्तः। रव्यलीकमप्रियम् ।।

tatrāgniśaraṇe klṛptamāsanaṃ tasya bhānumat| āhārādi ca sarvaṃ tattathaiva pratyavedayat || visrabdho viśvastaḥ| ravyalīkamapriyam ||

Verse 19

निक्षिप्य राजपुत्री तु तन्द्रीं मानं तथैव च। आतस्थे परमं यत्नं ब्राह्मणस्याभिराधने ।। अग्निशरणे अग्निगृहे ।।

nikṣipya rājaputrī tu tandrīṃ mānaṃ tathaiva ca| ātasthe paramaṃ yatnaṃ brāhmaṇasyābhirādhane || agniśaraṇe agnigṛhe ||

Verse 20

तत्रसा ब्राह्मणं गत्वा पृथा शौचपरा सती। विधिवत्परिचारार्हं देववत्पर्यतोषयत् ।। तन्द्रीं आलस्यम् ।।

tatrasā brāhmaṇaṃ gatvā pṛthā śaucaparā satī| vidhivatparicārārhaṃ devavatparyatoṣayat || tandrīṃ ālasyam ||