Adhyaya 304

Verse 1

स्वावासे दुर्वाससमावासयता कुन्तिभोजेन तत्परिचर्यायै कुन्त्या नियोजनम् ।। 1 ।। जनमेजय उवाच। किं तद्गुह्यं न चाख्यातं कर्णायेहोष्णरश्मिना। कीदृशेकुण्डले ते च कवचं रचैव कीदृशम् ।।

svāvāse durvāsasamāvāsayatā kuntibhojena tatparicaryāyai kuntyā niyojanam || 1 || janamejaya uvāca| kiṃ tadguhyaṃ na cākhyātaṃ karṇāyehoṣṇaraśminā| kīdṛśekuṇḍale te ca kavacaṃ racaiva kīdṛśam ||

Verse 2

कुतश्च कवचं तस्यं कुण्डलेचैव सत्तम। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तन्मे ब्रूहि तपोधन ।।

kutaśca kavacaṃ tasyaṃ kuṇḍalecaiva sattama| etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tanme brūhi tapodhana ||

Verse 3

वैशंपायन उवाच। अहं राजन्ब्रवीम्येतत्तस्य गुह्यं विभावसोः। यादृशे कुण्डले ते च कवचं वैव यादृशम् ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| ahaṃ rājanbravīmyetattasya guhyaṃ vibhāvasoḥ| yādṛśe kuṇḍale te ca kavacaṃ vaiva yādṛśam ||

Verse 4

कुन्तिभोजं पुरा राजन्ब्राह्मणः पर्युपस्थितः। तिग्मतेजा महान्प्रांशुः श्मश्रुदण्डजटाधरः ।।

kuntibhojaṃ purā rājanbrāhmaṇaḥ paryupasthitaḥ| tigmatejā mahānprāṃśuḥ śmaśrudaṇḍajaṭādharaḥ ||

Verse 5

दर्सनीयोऽनवद्याङ्गस्तेजसा प्रज्वलन्निव। मधुपिङ्गो मधुरवाक्तपःस्वाध्यायभूषणः ।।

darsanīyo'navadyāṅgastejasā prajvalanniva| madhupiṅgo madhuravāktapaḥsvādhyāyabhūṣaṇaḥ ||

Verse 6

स राजानं कुन्तिभोजमब्रवीत्सुमहातपाः। भिक्षामिच्छामि वै भोक्तुं तव गेहे विमत्सर ।।

sa rājānaṃ kuntibhojamabravītsumahātapāḥ| bhikṣāmicchāmi vai bhoktuṃ tava gehe vimatsara ||

Verse 7

न मे व्यलीकं कर्तव्यं त्वया वा तव चानुगैः। एवं वत्स्यामि ते गेहे यदि ते रोचतेऽनघ ।।

na me vyalīkaṃ kartavyaṃ tvayā vā tava cānugaiḥ| evaṃ vatsyāmi te gehe yadi te rocate'nagha ||

Verse 8

यथाकामं च गच्छेयमागच्छेयं तथैव च। शय्यासने च मे राजन्नापराध्येत कश्चन ।।

yathākāmaṃ ca gaccheyamāgaccheyaṃ tathaiva ca| śayyāsane ca me rājannāparādhyeta kaścana ||

Verse 9

तमब्रवीत्कुन्तिभोजः प्रीतियुक्तमिदं वचः। एवमस्तु परंचेति पुनश्चैवमथाब्रवीत् ।।

tamabravītkuntibhojaḥ prītiyuktamidaṃ vacaḥ| evamastu paraṃceti punaścaivamathābravīt ||

Verse 10

मम कन्या महाप्राज्ञ पृथा नाम यशस्विनी। शीलवृत्तान्विता साध्वी नियताऽनवमानिनी ।।

mama kanyā mahāprājña pṛthā nāma yaśasvinī| śīlavṛttānvitā sādhvī niyatā'navamāninī ||

Verse 11

उपस्थास्यति सा त्वां वै पूजयाऽनवमत्य च। तस्याश्च शीलवृत्तेन तुष्टिं समुपयास्यसि ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि कुण्डलाहरणपर्वणि चतुरधिकत्रिशततमोऽध्यायः ।। 304 ।।

upasthāsyati sā tvāṃ vai pūjayā'navamatya ca| tasyāśca śīlavṛttena tuṣṭiṃ samupayāsyasi || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi kuṇḍalāharaṇaparvaṇi caturadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 304 ||

Verse 12

एवमुक्त्वा तु तं विप्रमभिपूज्य यथाविधि। उवाच कन्यामभ्येत्य पृथां पृथुललोचनाम् ।।

evamuktvā tu taṃ vipramabhipūjya yathāvidhi| uvāca kanyāmabhyetya pṛthāṃ pṛthulalocanām ||

Verse 13

अयं वत्से महाभागो ब्राह्मणो वस्तुमिच्छति। मम गेहे मया चास्य तथेत्येवं प्रतिश्रुतम् ।। अनवमत्य अवमानमकृत्वा ।।

ayaṃ vatse mahābhāgo brāhmaṇo vastumicchati| mama gehe mayā cāsya tathetyevaṃ pratiśrutam || anavamatya avamānamakṛtvā ||

Verse 14

त्वयि वत्से परायत्तं ब्राह्मणस्याभिराधनम्। तन्मे वाक्यममिथ्या त्वं कर्तुमर्हसि कर्हिचित् ।।

tvayi vatse parāyattaṃ brāhmaṇasyābhirādhanam| tanme vākyamamithyā tvaṃ kartumarhasi karhicit ||

Verse 15

अयं तपस्वी भगवान्स्वाध्यायनियतो द्विजः। यद्यद्ब्रूयान्महातेजास्तत्तद्देयमात्सरात् ।।

ayaṃ tapasvī bhagavānsvādhyāyaniyato dvijaḥ| yadyadbrūyānmahātejāstattaddeyamātsarāt ||

Verse 16

ब्राह्मणा हि परं तेजो ब्राह्मणा हि परं तपः। ब्राह्मणानां नमस्कारैः सूर्यो दिवि विराजते ।।

brāhmaṇā hi paraṃ tejo brāhmaṇā hi paraṃ tapaḥ| brāhmaṇānāṃ namaskāraiḥ sūryo divi virājate ||

Verse 17

अमानयन्हि दाण्डक्यो वातापिश्च महासुरः। निहतो ब्रह्मदण्डेन तालजङ्घस्तथैव च। वैन्ध्याद्रिश्च समुद्रश्च नद्दुषश्च विहिंसितः ।।

amānayanhi dāṇḍakyo vātāpiśca mahāsuraḥ| nihato brahmadaṇḍena tālajaṅghastathaiva ca| vaindhyādriśca samudraśca nadduṣaśca vihiṃsitaḥ ||

Verse 18

सोयं वत्से महाभार आहितस्त्वयि सांप्रतम्। त्वं सदा नियता कुर्या ब्राह्मणस्याभिराधनम् ।।

soyaṃ vatse mahābhāra āhitastvayi sāṃpratam| tvaṃ sadā niyatā kuryā brāhmaṇasyābhirādhanam ||

Verse 19

जानामि प्रणिधानं ते बाल्यात्प्रभृति नन्दिनि। ब्राह्मणेष्विह सर्वेषु गुरुबन्धुषु चैव ह ।। वस्तुं वासं कर्तुम् ।।

jānāmi praṇidhānaṃ te bālyātprabhṛti nandini| brāhmaṇeṣviha sarveṣu gurubandhuṣu caiva ha || vastuṃ vāsaṃ kartum ||

Verse 20

तथा प्रेष्येषु सर्वेषु मित्रसंबन्धिमातृषु। मयि चैव यथावत्त्वंसर्वमावृत्य वर्तसे ।। प्रणिधानं चित्तैकाग्र्यम् ।।

tathā preṣyeṣu sarveṣu mitrasaṃbandhimātṛṣu| mayi caiva yathāvattvaṃsarvamāvṛtya vartase || praṇidhānaṃ cittaikāgryam ||

Verse 21

न ह्यतुष्टो जनोऽस्तीह पुरे चान्तःपुरे च ते। सम्यग्वृत्त्याऽनवद्याङ्गि तव भृत्यजनेष्वपि ।।

na hyatuṣṭo jano'stīha pure cāntaḥpure ca te| samyagvṛttyā'navadyāṅgi tava bhṛtyajaneṣvapi ||

Verse 22

संदेष्टव्यां तु मन्ये त्वां द्विजातिं कोपनं प्रति। पृथे बालेति कृत्वा वै सुता चासिममेति च ।।

saṃdeṣṭavyāṃ tu manye tvāṃ dvijātiṃ kopanaṃ prati| pṛthe bāleti kṛtvā vai sutā cāsimameti ca ||

Verse 23

वृष्णीनां च कुले जाता शूरस् दयिता सुता। दत्ता प्रीतिमता मह्यं पित्रा बाला पुरास्वयम् ।।

vṛṣṇīnāṃ ca kule jātā śūras dayitā sutā| dattā prītimatā mahyaṃ pitrā bālā purāsvayam ||

Verse 24

वसुदेवस् भगिनी सुतानां प्रवरा मम। अग्र्यमग्रे प्रतिज्ञाय तेनासि दुहिता मम ।। आवृत्यव्याप्य ।।

vasudevas bhaginī sutānāṃ pravarā mama| agryamagre pratijñāya tenāsi duhitā mama || āvṛtyavyāpya ||

Verse 25

तादृशे हि कुले जाता कुले मम विवर्धिता। सुखात्सुखमनुप्राप्ता ह्रदाद्ध्रदमिवापगा ।। अग्र्यं अग्रे देयं मया प्रथममपत्यं तुभ्यं देयमिति प्रतिज्ञातमित्यर्थः ।।

tādṛśe hi kule jātā kule mama vivardhitā| sukhātsukhamanuprāptā hradāddhradamivāpagā || agryaṃ agre deyaṃ mayā prathamamapatyaṃ tubhyaṃ deyamiti pratijñātamityarthaḥ ||

Verse 26

दौष्कुलेया विशेषेण कथंचित्प्रग्रहं गताः। बालभावाद्विकुर्वन्ति प्रायशः प्रमदाः शुभे ।। ह्रदमिवागतेति झ. पाठः ।।

dauṣkuleyā viśeṣeṇa kathaṃcitpragrahaṃ gatāḥ| bālabhāvādvikurvanti prāyaśaḥ pramadāḥ śubhe || hradamivāgateti jha. pāṭhaḥ ||

Verse 27

पृथे राजकुले जन्म रूपं चापि तवाद्भुतम्। तेन तेनासि संपन्ना समुपेता च भामिनि ।।

pṛthe rājakule janma rūpaṃ cāpi tavādbhutam| tena tenāsi saṃpannā samupetā ca bhāmini ||

Verse 28

सा त्वं दर्पं परित्यज्य दम्भं मानं च भामिनि। आराध्यवरदं विप्रं श्रेयसा योक्ष्यसे पृथे ।।

sā tvaṃ darpaṃ parityajya dambhaṃ mānaṃ ca bhāmini| ārādhyavaradaṃ vipraṃ śreyasā yokṣyase pṛthe ||

Verse 29

एवं प्राप्स्यसि कल्याणि कल्याणमनघे ध्रुवम्। कोपिते च द्विजश्रेष्ठे कुत्स्नं दह्येत मे कुलम् ।।

evaṃ prāpsyasi kalyāṇi kalyāṇamanaghe dhruvam| kopite ca dvijaśreṣṭhe kutsnaṃ dahyeta me kulam ||