Adhyaya 301

Verse 1

सूर्येण स्वप्ने कर्णंप्रति इन्द्रेण रपाण्डवप्रियचिकीर्षया भाविकवचकुणअडलयाचनानिवेदनपूर्वकं तदानप्रतिपेधवचनम् ।। 1 ।। कर्णेन सूर्यंप्रति हेतूक्तिपूर्वकमिन्द्राय तद्दानप्रतिज्ञानम् ।। 2 ।। जनमेजय उवाच। यत्तत्तदा महद्ब्रह्मँल्लोमशो वाक्यमब्रवीत्। इन्द्रस्य वचनादेव पाण्डुपुत्रं युधिष्ठिरम् ।।

sūryeṇa svapne karṇaṃprati indreṇa rapāṇḍavapriyacikīrṣayā bhāvikavacakuṇaaḍalayācanānivedanapūrvakaṃ tadānapratipedhavacanam || 1 || karṇena sūryaṃprati hetūktipūrvakamindrāya taddānapratijñānam || 2 || janamejaya uvāca| yattattadā mahadbrahma~llomaśo vākyamabravīt| indrasya vacanādeva pāṇḍuputraṃ yudhiṣṭhiram ||

Verse 2

यच्चापि ते भयं तीव्रं न च कीर्तयसे क्वचित्। तच्चाप्यपहरिष्यामि धनंजय इतो गते ।।

yaccāpi te bhayaṃ tīvraṃ na ca kīrtayase kvacit| taccāpyapahariṣyāmi dhanaṃjaya ito gate ||

Verse 3

किंनु रतज्जपतांश्रेष्ठ कर्णं प्रति महद्भयम्। आसीन्न च स धर्मात्मा कथयामास कस्यचित् ।।

kiṃnu ratajjapatāṃśreṣṭha karṇaṃ prati mahadbhayam| āsīnna ca sa dharmātmā kathayāmāsa kasyacit ||

Verse 4

वैशंपायन उवाच। अहं ते राजशार्दूल कथयामि कथामिमाम्। पृच्छतो भरतश्रेष्ठ शुश्रूषस्व गिरं मम ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| ahaṃ te rājaśārdūla kathayāmi kathāmimām| pṛcchato bharataśreṣṭha śuśrūṣasva giraṃ mama ||

Verse 5

द्वादशे समतिक्रान्ते वर्षे प्राप्ते त्रयोदशे। पाण्डूनां हितकृच्छक्रः कर्णं भिक्षितुमुद्यतः ।।

dvādaśe samatikrānte varṣe prāpte trayodaśe| pāṇḍūnāṃ hitakṛcchakraḥ karṇaṃ bhikṣitumudyataḥ ||

Verse 6

अभिप्रायमथो ज्ञात्वा महेन्द्रस्य विभावसुः। कुण्डलार्थे महाराज सूर्यः कर्णमुपागतः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि कुण्डलाहरणपर्वणि एकाधिकत्रिशततमोऽध्यायः ।। 301 ।।

abhiprāyamatho jñātvā mahendrasya vibhāvasuḥ| kuṇḍalārthe mahārāja sūryaḥ karṇamupāgataḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi kuṇḍalāharaṇaparvaṇi ekādhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 301 ||

Verse 7

महार्हे शयने वीरं स्पर्द्ध्यास्तरणसंवृते। शयानमतिविश्वस्तं ब्रह्मण्यं सत्यवादिनम् ।। विभावसुः विशिष्टा भाः दीप्तिः सैव वसु धनं यस् तादृशः सूर्यः ।।

mahārhe śayane vīraṃ sparddhyāstaraṇasaṃvṛte| śayānamativiśvastaṃ brahmaṇyaṃ satyavādinam || vibhāvasuḥ viśiṣṭā bhāḥ dīptiḥ saiva vasu dhanaṃ yas tādṛśaḥ sūryaḥ ||

Verse 8

स्वप्नान्ते निशि राजेन्द्र दर्शयामास रश्मिवान्। कृपया परयाऽऽविष्टः पुत्रस्नेहाच्च भारत ।। स्पर्ध्यं विमर्दसहं स्पृहणीयं वा ।।

svapnānte niśi rājendra darśayāmāsa raśmivān| kṛpayā parayā''viṣṭaḥ putrasnehācca bhārata || spardhyaṃ vimardasahaṃ spṛhaṇīyaṃ vā ||

Verse 9

ब्राह्मणो वेदविद्भूत्वा सूर्यो योगर्द्धिरूपवान्। हितार्थमब्रवीत्कर्णं सान्त्वपूर्वमिदं वचः ।।

brāhmaṇo vedavidbhūtvā sūryo yogarddhirūpavān| hitārthamabravītkarṇaṃ sāntvapūrvamidaṃ vacaḥ ||

Verse 10

कर्ण मद्वचनं तात शृणु सत्यभृतांवर। ब्रुवतोऽद्य महाबाहो सौहृदात्परमं हितम् ।।

karṇa madvacanaṃ tāta śṛṇu satyabhṛtāṃvara| bruvato'dya mahābāho sauhṛdātparamaṃ hitam ||

Verse 11

उपायास्यति शक्रस्त्वां पाण्डवानां हितेप्सया। ब्राह्मणच्छद्मना कर्ण कुण्डलोपजिहीर्षया ।।

upāyāsyati śakrastvāṃ pāṇḍavānāṃ hitepsayā| brāhmaṇacchadmanā karṇa kuṇḍalopajihīrṣayā ||

Verse 12

विदितं तेन शीलं ते सर्वस्य जगतस्तथा। यथा त्वं भिक्षितः सद्भिर्ददास्येव न याचसे ।।

viditaṃ tena śīlaṃ te sarvasya jagatastathā| yathā tvaṃ bhikṣitaḥ sadbhirdadāsyeva na yācase ||

Verse 13

त्वं हि तात ददास्येव ब्राह्मणेभ्यः प्रयाचितम्। वित्तं यच्चान्यदप्याहुर्न प्रत्याख्यासि कस्यचित् ।।

tvaṃ hi tāta dadāsyeva brāhmaṇebhyaḥ prayācitam| vittaṃ yaccānyadapyāhurna pratyākhyāsi kasyacit ||

Verse 14

त्वां तु चैवंविधं ज्ञात्वा स्वयं वै पाकशासनः। आगन्ता रकुण्डलार्थाय कवचं चैव भिक्षितुम् ।।

tvāṃ tu caivaṃvidhaṃ jñātvā svayaṃ vai pākaśāsanaḥ| āgantā rakuṇḍalārthāya kavacaṃ caiva bhikṣitum ||

Verse 15

तस्मै प्रयाचमानाय न देये कुण्डले त्वया। अनुनेयः परं शक्त्या श्रेय एतद्धि ते परम् ।।

tasmai prayācamānāya na deye kuṇḍale tvayā| anuneyaḥ paraṃ śaktyā śreya etaddhi te param ||

Verse 16

कुण्डलार्थेऽब्रुवंस्तात कारणैर्बहुभिस्त्वया। अन्यैर्बहुविधैर्वित्तैः सन्निवार्यः पुनःपुनः ।।

kuṇḍalārthe'bruvaṃstāta kāraṇairbahubhistvayā| anyairbahuvidhairvittaiḥ sannivāryaḥ punaḥpunaḥ ||

Verse 17

रत्नैः स्त्रीभिस्तथा गोभिर्धनैर्बहुविधैरपि। निदर्शनैश्च बहुभिः कुण्डलेप्सुः पुरंदरः ।।

ratnaiḥ strībhistathā gobhirdhanairbahuvidhairapi| nidarśanaiśca bahubhiḥ kuṇḍalepsuḥ puraṃdaraḥ ||

Verse 18

यदि दास्यसि कर्ण त्वं सहजे कुण्डले शुभे। आयुषः प्रक्षयं गत्वा मृत्योर्वशमुपैष्यसि ।।

yadi dāsyasi karṇa tvaṃ sahaje kuṇḍale śubhe| āyuṣaḥ prakṣayaṃ gatvā mṛtyorvaśamupaiṣyasi ||

Verse 19

कवचेन समायुक्तः कुण्डलाभ्यां च मानद। अवध्यस्त्वं रणेऽरीणामिति विद्धि वचो मम ।।

kavacena samāyuktaḥ kuṇḍalābhyāṃ ca mānada| avadhyastvaṃ raṇe'rīṇāmiti viddhi vaco mama ||

Verse 20

अमृतादुत्थितं ह्येतदुभयं रत्नसंमितम्। तस्माद्रक्ष्यं त्वया कर्ण जीवितं चेत्प्रियं तव ।। कर्ण उवाच।

amṛtādutthitaṃ hyetadubhayaṃ ratnasaṃmitam| tasmādrakṣyaṃ tvayā karṇa jīvitaṃ cetpriyaṃ tava || karṇa uvāca|

Verse 21

को मामेवं भवान्प्राह दर्शयन्सौहृदं परम्। कामया भगवन्ब्रूहि को भवान्द्विजवेषधृक् ।।

ko māmevaṃ bhavānprāha darśayansauhṛdaṃ param| kāmayā bhagavanbrūhi ko bhavāndvijaveṣadhṛk ||

Verse 22

ब्रह्मण उवाच। अहं तात सहस्रांशुः सौहृदात्त्वां निदर्शये। कुरुष्वैतद्वयो मे त्वमेतच्छ्रेयः परं हि ते ।।

brahmaṇa uvāca| ahaṃ tāta sahasrāṃśuḥ sauhṛdāttvāṃ nidarśaye| kuruṣvaitadvayo me tvametacchreyaḥ paraṃ hi te ||

Verse 23

कर्ण उवाच। श्रेय एव ममात्यन्तं यस्य मे गोपतिः प्रभुः। प्रवक्ताऽद्य हितान्वेषी शृणु चेदं वचो मम ।।

karṇa uvāca| śreya eva mamātyantaṃ yasya me gopatiḥ prabhuḥ| pravaktā'dya hitānveṣī śṛṇu cedaṃ vaco mama ||

Verse 24

प्रसादये त्वां वरदं प्रणयाच्च ब्रवीम्यहम्। न निवार्यो व्रतादस्मादहं यद्यस्मि ते प्रियः ।।

prasādaye tvāṃ varadaṃ praṇayācca bravīmyaham| na nivāryo vratādasmādahaṃ yadyasmi te priyaḥ ||

Verse 25

व्रतं वै मम लोकोऽयं वेत्ति कृत्स्नं विभावसो। यथाऽहं द्विजमुख्येभ्यो दद्यां प्राणानपिध्रुवम् ।।

vrataṃ vai mama loko'yaṃ vetti kṛtsnaṃ vibhāvaso| yathā'haṃ dvijamukhyebhyo dadyāṃ prāṇānapidhruvam ||

Verse 26

यद्यागच्छति मां शक्रो ब्राह्मणच्छद्मना वृतः। हितार्थं पाण्डुपुत्राणां खेचरोत्तम भिक्षितुम् ।।

yadyāgacchati māṃ śakro brāhmaṇacchadmanā vṛtaḥ| hitārthaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ khecarottama bhikṣitum ||

Verse 27

दास्यामि विबुधश्रेष्ठ कुण्डले वर्म चोत्तमम्। न मे कीर्तिः प्रणश्येत त्रिषु लोकेषु विश्रुता ।।

dāsyāmi vibudhaśreṣṭha kuṇḍale varma cottamam| na me kīrtiḥ praṇaśyeta triṣu lokeṣu viśrutā ||

Verse 28

मद्विधस्यायशस्यं हि न युक्तं प्राणरक्षणम्। युक्तं हि यशसा युक्तं मरणं लोकसंमतम् ।।

madvidhasyāyaśasyaṃ hi na yuktaṃ prāṇarakṣaṇam| yuktaṃ hi yaśasā yuktaṃ maraṇaṃ lokasaṃmatam ||

Verse 29

सोहमिन्द्राय दास्यामि कुण्डले सह वर्मणा। यदि मां बलवृत्रघ्नो भिक्षार्थमुपयास्यति ।।

sohamindrāya dāsyāmi kuṇḍale saha varmaṇā| yadi māṃ balavṛtraghno bhikṣārthamupayāsyati ||

Verse 30

हितार्थं पाण्डुपुत्राणां कुण्डले मे प्रयाचितुम्। तन्मे कीर्तिकरं लोके तस्याकीर्तिर्भविष्यति ।।

hitārthaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ kuṇḍale me prayācitum| tanme kīrtikaraṃ loke tasyākīrtirbhaviṣyati ||

Verse 31

वृणोमि कीर्तिं लोके हि जीवितेनापि भानुमन्। कीर्तिमानश्नुते स्वर्गं हीनकीर्तिस्तु नश्यति ।।

vṛṇomi kīrtiṃ loke hi jīvitenāpi bhānuman| kīrtimānaśnute svargaṃ hīnakīrtistu naśyati ||

Verse 32

कीर्तिर्हि पुरुषं लोके संजीवयति मातृवत्। अकीर्तिर्जीवितं हन्ति जीवतोपि शरीरिणः ।।

kīrtirhi puruṣaṃ loke saṃjīvayati mātṛvat| akīrtirjīvitaṃ hanti jīvatopi śarīriṇaḥ ||

Verse 33

अयंपुराणः श्लोको हि स्वयं गीतो विभावसो। धात्रा लोकेश्वर यथा कीर्तिरायुर्नरस्य ह ।।

ayaṃpurāṇaḥ śloko hi svayaṃ gīto vibhāvaso| dhātrā lokeśvara yathā kīrtirāyurnarasya ha ||

Verse 34

पुरुषस्य परे लोके कीर्तिरेव परायणम्। इह लोके विशुद्धा च कीर्तिरायुर्विवर्धनी ।।

puruṣasya pare loke kīrtireva parāyaṇam| iha loke viśuddhā ca kīrtirāyurvivardhanī ||

Verse 35

सोहं शरीरजे दत्त्वा कीर्तिं प्राप्स्यामि शाश्वतीम्। दत्त्वा च विधिवद्दानं ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ।।

sohaṃ śarīraje dattvā kīrtiṃ prāpsyāmi śāśvatīm| dattvā ca vidhivaddānaṃ brāhmaṇebhyo yathāvidhi ||

Verse 36

हुत्वा शरीरं रसंग्रामे कृत्वा कर्म सुदुष्करम्। विजित्य च परानाजौ यशः प्राप्स्यामि केवलम् ।।

hutvā śarīraṃ rasaṃgrāme kṛtvā karma suduṣkaram| vijitya ca parānājau yaśaḥ prāpsyāmi kevalam ||

Verse 37

भीतानामभयं दत्त्वा संग्रामे जीवितार्थिनाम्। वृद्धान्वालान्द्विजातींश्च मोक्षयित्वा महाभयात् ।।

bhītānāmabhayaṃ dattvā saṃgrāme jīvitārthinām| vṛddhānvālāndvijātīṃśca mokṣayitvā mahābhayāt ||

Verse 38

प्राप्स्यामि परमं लोके यशः स्वर्ग्यमनुत्तमम्। जीवितेनापि मे रक्ष्या कीर्तिस्तद्विद्वि मे व्रतम् ।।

prāpsyāmi paramaṃ loke yaśaḥ svargyamanuttamam| jīvitenāpi me rakṣyā kīrtistadvidvi me vratam ||

Verse 39

सो हं दत्त्वा मघवते भिक्षामेतामनुत्तमाम्। ब्राह्मणच्छद्मिने देव लोके गन्ता परां गतिम् ।।

so haṃ dattvā maghavate bhikṣāmetāmanuttamām| brāhmaṇacchadmine deva loke gantā parāṃ gatim ||