Adhyaya 293

Verse 1

मार्कण्डेयेन स्वस्यानुपमदुःखानुभवितृत्वबुद्ध्या शोचतोयुधिष्ठिरस्य रामोपाख्यानकथनपूर्वकं हेतूपन्यासेन शोकापनोदनम् ।। 1 ।। मार्कण्डेय उवाच। एवमेतन्महाबाहो रामेणामिततेजसा। प्राप्तं व्यसनमत्युग्रं वनवासकृतं पुरा ।।

mārkaṇḍeyena svasyānupamaduḥkhānubhavitṛtvabuddhyā śocatoyudhiṣṭhirasya rāmopākhyānakathanapūrvakaṃ hetūpanyāsena śokāpanodanam || 1 || mārkaṇḍeya uvāca| evametanmahābāho rāmeṇāmitatejasā| prāptaṃ vyasanamatyugraṃ vanavāsakṛtaṃ purā ||

Verse 2

मा शुचः परुषव्याघ्र क्षत्रियोसि परंतप। बाहुवीर्याश्रयेमार्गे वर्तसे दीप्तनिर्णये ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि रामोपाख्यानपपर्वणि त्रिनवत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 294 ।।

mā śucaḥ paruṣavyāghra kṣatriyosi paraṃtapa| bāhuvīryāśrayemārge vartase dīptanirṇaye || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi rāmopākhyānapaparvaṇi trinavatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 294 ||

Verse 3

न हि ते वृजिनं किंचिद्दृश्यते परमण्वपि। अस्मिन्मार्गे निपीदेयुः सेन्द्रा अपि सुरासुराः ।।

na hi te vṛjinaṃ kiṃciddṛśyate paramaṇvapi| asminmārge nipīdeyuḥ sendrā api surāsurāḥ ||

Verse 4

संहत्य निहतोवृत्रो मरुद्भिर्वज्रपाणिना। नमुचिश्चैवदुर्धर्षो दीर्गजिह्वा चराक्षसी ।।

saṃhatya nihatovṛtro marudbhirvajrapāṇinā| namuciścaivadurdharṣo dīrgajihvā carākṣasī ||

Verse 5

सहायवति सर्वार्थाः सतिष्ठन्तीह सर्वशः। किंनु तस्याजितं सङ्ख्ये यस् भ्राता धनंजयः ।।

sahāyavati sarvārthāḥ satiṣṭhantīha sarvaśaḥ| kiṃnu tasyājitaṃ saṅkhye yas bhrātā dhanaṃjayaḥ ||

Verse 6

अयं च बलिनांश्रेष्ठो भीमो भीमपराक्रमाः। युवानौ च महेष्वासौ वीरौ माद्रवतीसुतौ ।।

ayaṃ ca balināṃśreṣṭho bhīmo bhīmaparākramāḥ| yuvānau ca maheṣvāsau vīrau mādravatīsutau ||

Verse 7

एभिः सहायैः कस्मात्त्वं विषीदसि परंतप। य इमे वज्रिणः सेनां जयेयुः समरुद्गणाम् ।।

ebhiḥ sahāyaiḥ kasmāttvaṃ viṣīdasi paraṃtapa| ya ime vajriṇaḥ senāṃ jayeyuḥ samarudgaṇām ||

Verse 8

त्वमप्येभिर्महेष्वासैः सहायैर्देवरूपिभिः। विजेष्यसि रणे सर्वानमित्रान्भरतर्षभ ।।

tvamapyebhirmaheṣvāsaiḥ sahāyairdevarūpibhiḥ| vijeṣyasi raṇe sarvānamitrānbharatarṣabha ||

Verse 9

इतश्च त्वमिमां पश्यसैन्धवेन दुरात्मना। बलिना वीर्यमत्तेन हृतामेभिर्महात्मभिः ।।

itaśca tvamimāṃ paśyasaindhavena durātmanā| balinā vīryamattena hṛtāmebhirmahātmabhiḥ ||

Verse 10

आनीतां द्रौपदीं कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम्। जयद्रथं च राजानं विजितं वशमागतम् ।।

ānītāṃ draupadīṃ kṛṣṇāṃ kṛtvā karma suduṣkaram| jayadrathaṃ ca rājānaṃ vijitaṃ vaśamāgatam ||

Verse 11

असहायेन रामेण वैदेही पुनराहृता। हत्वासङ्ख्ये दशग्रीवं राक्षसं भीमविक्रमम् ।।

asahāyena rāmeṇa vaidehī punarāhṛtā| hatvāsaṅkhye daśagrīvaṃ rākṣasaṃ bhīmavikramam ||

Verse 12

यस् शाखामृगामित्राण्यृक्षाः कालमुखास्तथा। जात्यन्तरगता राजन्नेतद्बुद्ध्याऽनुचिन्तय ।।

yas śākhāmṛgāmitrāṇyṛkṣāḥ kālamukhāstathā| jātyantaragatā rājannetadbuddhyā'nucintaya ||

Verse 13

तस्मात्सर्वं कुरुश्रेष्ठ मा शुचो भरतर्षभ। त्वद्विधा हि महात्मानो न शोचन्ति परंतप ।।

tasmātsarvaṃ kuruśreṣṭha mā śuco bharatarṣabha| tvadvidhā hi mahātmāno na śocanti paraṃtapa ||

Verse 14

वैशंपायन उवाच। एवमाश्वासितो राजामार्कण्डेयेन धीमता। त्यक्त्वा दुःखमदीनात्मा पुनरप्येनमब्रवीत् ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamāśvāsito rājāmārkaṇḍeyena dhīmatā| tyaktvā duḥkhamadīnātmā punarapyenamabravīt ||