Adhyaya 286

Verse 1

रामलक्ष्मणादीनां रावणेन्द्रजिदादिभिः सह द्वन्द्वयुद्धम् ।। 1 ।। मार्कण्डेय उवाच। ततो निविशमानांस्तान्सैनिकान्रावणानुगाः। अभिजग्मुर्गणाऽनके पिशाचक्षुद्ररक्षसाम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि षडशीत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 286 ।।

rāmalakṣmaṇādīnāṃ rāvaṇendrajidādibhiḥ saha dvandvayuddham || 1 || mārkaṇḍeya uvāca| tato niviśamānāṃstānsainikānrāvaṇānugāḥ| abhijagmurgaṇā'nake piśācakṣudrarakṣasām || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi rāmopākhyānaparvaṇi ṣaḍaśītyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 286 ||

Verse 2

पर्वणः पतनो जम्भः खरः क्रोधवशो हरिः। प्ररुजश्चारुजश्चैव प्रघसश्चैवमादयः ।।

parvaṇaḥ patano jambhaḥ kharaḥ krodhavaśo hariḥ| prarujaścārujaścaiva praghasaścaivamādayaḥ ||

Verse 3

ततोऽभिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम्। अन्तर्धानवधं तज्ज्ञश्चकार स विभीषणः ।। गणा अनेके इति च्छेदः ।।

tato'bhipatatāṃ teṣāmadṛśyānāṃ durātmanām| antardhānavadhaṃ tajjñaścakāra sa vibhīṣaṇaḥ || gaṇā aneke iti cchedaḥ ||

Verse 4

ते दृश्यमाना हरिभिर्बलिभिर्दूरपातिभिः। निहताः सर्वशो राजन्महीं जग्मुर्गतासवः ।।

te dṛśyamānā haribhirbalibhirdūrapātibhiḥ| nihatāḥ sarvaśo rājanmahīṃ jagmurgatāsavaḥ ||

Verse 5

अमृष्यमाणः सबलो रावणो निर्ययावथ। राक्षसानां बलैर्घोरैः पिशाचानांच संवृतः ।।

amṛṣyamāṇaḥ sabalo rāvaṇo niryayāvatha| rākṣasānāṃ balairghoraiḥ piśācānāṃca saṃvṛtaḥ ||

Verse 6

युद्धशास्त्रविधानज्ञ उशना इव चापरः। व्यूह्यचौशनसं व्यूहं हरीनभ्यवहारयत् ।। अन्तर्धानवधमन्तर्धानशक्तेर्नाशम् ।।

yuddhaśāstravidhānajña uśanā iva cāparaḥ| vyūhyacauśanasaṃ vyūhaṃ harīnabhyavahārayat || antardhānavadhamantardhānaśakternāśam ||

Verse 7

राघवस्तु विनिर्यान्तं व्यूढानीकं दशाननम्। बार्हस्पत्यं विधं कृत्वा प्रतिव्यूह्य ह्यदृश्यत ।।

rāghavastu viniryāntaṃ vyūḍhānīkaṃ daśānanam| bārhaspatyaṃ vidhaṃ kṛtvā prativyūhya hyadṛśyata ||

Verse 8

समेत्य युयुधे तत्र ततो रामेण रावणः। युयुधे लक्ष्मणश्चापि तथैवेन्द्रजिता सह ।।

sametya yuyudhe tatra tato rāmeṇa rāvaṇaḥ| yuyudhe lakṣmaṇaścāpi tathaivendrajitā saha ||

Verse 9

विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेण च निस्वर्वटः। पौण्ड्रेण च नलस्तत्र पदुशः पनसेन च ।।

virūpākṣeṇa sugrīvastāreṇa ca nisvarvaṭaḥ| pauṇḍreṇa ca nalastatra paduśaḥ panasena ca ||

Verse 10

विषह्यं यं हि यो मेने स स तेन समेयिवान्। युयुधे युद्धवेलायां स्वबाहुबलमाश्रितः ।।

viṣahyaṃ yaṃ hi yo mene sa sa tena sameyivān| yuyudhe yuddhavelāyāṃ svabāhubalamāśritaḥ ||

Verse 11

स संप्रहारो ववृधे भीरूणां भयवर्धनः। रोमसंहर्षणो घोरः पुरा देवासुरे यथा ।।

sa saṃprahāro vavṛdhe bhīrūṇāṃ bhayavardhanaḥ| romasaṃharṣaṇo ghoraḥ purā devāsure yathā ||

Verse 12

रावणो राममानर्च्छच्छक्तिशूलासिवृष्टिभिः। निशितैरायसैस्तीक्ष्णै रावणं चापि राघवः ।। हरीन् वानरान्। अभ्यवहारयदावेष्टितवान् ।।

rāvaṇo rāmamānarcchacchaktiśūlāsivṛṣṭibhiḥ| niśitairāyasaistīkṣṇai rāvaṇaṃ cāpi rāghavaḥ || harīn vānarān| abhyavahārayadāveṣṭitavān ||

Verse 13

तथैवेन्द्रजितं यत्तं लक्ष्मणो मर्मभेदिभिः। इन्द्रजिच्चापि सौमित्रिं बिभेद बहुभिः शरैः ।।

tathaivendrajitaṃ yattaṃ lakṣmaṇo marmabhedibhiḥ| indrajiccāpi saumitriṃ bibheda bahubhiḥ śaraiḥ ||

Verse 14

विभीषणः प्रहस्तं च प्रहस्तश्च विभीषणम्। खगपत्रैः शरैस्तीक्ष्णैरभ्यवर्षद्गतव्यथः ।।

vibhīṣaṇaḥ prahastaṃ ca prahastaśca vibhīṣaṇam| khagapatraiḥ śaraistīkṣṇairabhyavarṣadgatavyathaḥ ||

Verse 15

तेषां बलवतामासीन्महास्त्राणां समागमः। विव्यथुः सकला येन त्रयो लोकाश्चराचराः ।।

teṣāṃ balavatāmāsīnmahāstrāṇāṃ samāgamaḥ| vivyathuḥ sakalā yena trayo lokāścarācarāḥ ||