Adhyaya 281

Verse 1

रामण सुग्रीवेण सख्यकरणपूर्वकं वालिहननम् ।। 1 ।। रावणेनाशोकवने सीतानिवेशनपूर्वकं तद्वशीकरणाय राक्षसीनां नियोजनम् ।। 2 ।। तत्र त्रिजटया रामरावणयोरिष्टानिष्टसूचकस्वदृष्टस्वाप्नप्रकारकथनेन सीतायाः परिसान्त्वनम् ।। 3 ।। मार्कण्डेय उवाच। ततोऽविदूरे नलिनीं रप्रभूतकमलोत्पलाम्। सीताहरणदुःखार्तः पम्पां रामः समासदत् ।।

rāmaṇa sugrīveṇa sakhyakaraṇapūrvakaṃ vālihananam || 1 || rāvaṇenāśokavane sītāniveśanapūrvakaṃ tadvaśīkaraṇāya rākṣasīnāṃ niyojanam || 2 || tatra trijaṭayā rāmarāvaṇayoriṣṭāniṣṭasūcakasvadṛṣṭasvāpnaprakārakathanena sītāyāḥ parisāntvanam || 3 || mārkaṇḍeya uvāca| tato'vidūre nalinīṃ raprabhūtakamalotpalām| sītāharaṇaduḥkhārtaḥ pampāṃ rāmaḥ samāsadat ||

Verse 2

मारुतेन सुशीतेन सुखेनामृतगन्धिना। सेव्यमानो वने तस्मिञ्जगाम मनसा प्रियाम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि एकाशीत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 281 ।। 3-281- अविदूरे समीपे। नलिनीं पुष्करिणीम् ।।

mārutena suśītena sukhenāmṛtagandhinā| sevyamāno vane tasmiñjagāma manasā priyām || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi rāmopākhyānaparvaṇi ekāśītyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 281 || 3-281- avidūre samīpe| nalinīṃ puṣkariṇīm ||

Verse 3

विललाप सराजेन्द्रस्तत्रकान्तानुस्मरन्। कामबाणाभिसंतप्तं सौमित्रिस्तमथाब्रवीत् ।।

vilalāpa sarājendrastatrakāntānusmaran| kāmabāṇābhisaṃtaptaṃ saumitristamathābravīt ||

Verse 4

न त्वामेवंविधो भावः स्प्रष्टुमर्हति मानद। आत्मवन्तमिव व्याधिः पुरुषंवृद्धसेविनम् ।।

na tvāmevaṃvidho bhāvaḥ spraṣṭumarhati mānada| ātmavantamiva vyādhiḥ puruṣaṃvṛddhasevinam ||

Verse 5

प्रवृत्तिरुपलब्धा ते वैदेह्या रावणस्य च। तां त्वं पुरुषकारेण बुद्ध्या चैवोपपादय ।। अमृतगन्धिनाऽमृतसदृशेन ।।

pravṛttirupalabdhā te vaidehyā rāvaṇasya ca| tāṃ tvaṃ puruṣakāreṇa buddhyā caivopapādaya || amṛtagandhinā'mṛtasadṛśena ||

Verse 6

अभिगच्छाव सुग्रीवं शैलस्थं हरिपुङ्गवम्। मयि शिष्ये च भृत्ये च सहाये च समाश्वस ।।

abhigacchāva sugrīvaṃ śailasthaṃ haripuṅgavam| mayi śiṣye ca bhṛtye ca sahāye ca samāśvasa ||

Verse 7

एवं बहुविधैर्वाक्यैर्लक्ष्मणेन स राघवः। उक्तः प्रकृतिमापेदे कार्ये चानन्तरोऽभवत् ।। उपपादय सफलीकुरु ।।

evaṃ bahuvidhairvākyairlakṣmaṇena sa rāghavaḥ| uktaḥ prakṛtimāpede kārye cānantaro'bhavat || upapādaya saphalīkuru ||

Verse 8

निषेव्य वारि पम्पायास्तर्पयित्वा पितृनपि। प्रतस्थतुरभौ वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।।

niṣevya vāri pampāyāstarpayitvā pitṛnapi| pratasthaturabhau vīrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||

Verse 9

तावृश्यमूकमभ्येत्य बहुमूलफलद्रुमम्। गिर्यग्रे वानरान्पञ्वीरौ ददृशतुस्तदा ।। अनन्तरः संलग्नुः ।।

tāvṛśyamūkamabhyetya bahumūlaphaladrumam| giryagre vānarānpañvīrau dadṛśatustadā || anantaraḥ saṃlagnuḥ ||

Verse 10

सुग्रीवः प्रेषयामास सचिवं वानरं तयोः। बुद्धिमन्तं हनूमन्तं हिमवन्तमिव स्थितम् ।।

sugrīvaḥ preṣayāmāsa sacivaṃ vānaraṃ tayoḥ| buddhimantaṃ hanūmantaṃ himavantamiva sthitam ||

Verse 11

तेन संभाष्य पूर्वं तौ सुग्रीवमभिजग्मतुः। रसख्यं वानरराजेन चक्रे रामस्तदा नृप ।।

tena saṃbhāṣya pūrvaṃ tau sugrīvamabhijagmatuḥ| rasakhyaṃ vānararājena cakre rāmastadā nṛpa ||

Verse 12

ततः सीतां हृतां श्रुत्वा सुग्रीवो वालिना कृतम्। दुःखमाख्यातवान्सर्वं रामायामिततेजसे ।।

tataḥ sītāṃ hṛtāṃ śrutvā sugrīvo vālinā kṛtam| duḥkhamākhyātavānsarvaṃ rāmāyāmitatejase ||

Verse 13

तद्वासो दर्शयामास तस् कार्ये निवेदिते। वानराणां तु यत्सीता ह्रियमाणा व्यपासृजत् ।।

tadvāso darśayāmāsa tas kārye nivedite| vānarāṇāṃ tu yatsītā hriyamāṇā vyapāsṛjat ||

Verse 14

तत्प्रत्ययकरं लब्ध्वा सुग्रीवं प्लवगाधिपम्। पृथिव्यां वानरैश्वर्ये स्वयंरामोऽभ्यषेचयत् ।।

tatpratyayakaraṃ labdhvā sugrīvaṃ plavagādhipam| pṛthivyāṃ vānaraiśvarye svayaṃrāmo'bhyaṣecayat ||

Verse 15

प्रतिजज्ञे चकाकुत्स्थः समरे वालिनो वधम्। सुग्रीवश्चापि वैदेह्याः पुनरानयनं नृप ।।

pratijajñe cakākutsthaḥ samare vālino vadham| sugrīvaścāpi vaidehyāḥ punarānayanaṃ nṛpa ||

Verse 16

इत्येवं समयं कृत्वाविश्वास्य च परस्परम्। अभ्येत्य सर्वकिष्किन्धां तस्थुर्युद्धाभिकाङ्क्षिणः ।।

ityevaṃ samayaṃ kṛtvāviśvāsya ca parasparam| abhyetya sarvakiṣkindhāṃ tasthuryuddhābhikāṅkṣiṇaḥ ||

Verse 17

सुग्रीवः प्राप्यकिष्किन्धां ननादौघनिभस्वनः। नसाय् तन्ममृषे वाली तारा तं प्रत्यषेधयत् ।। ऋश्यमूकं पर्वतम् ।।

sugrīvaḥ prāpyakiṣkindhāṃ nanādaughanibhasvanaḥ| nasāy tanmamṛṣe vālī tārā taṃ pratyaṣedhayat || ṛśyamūkaṃ parvatam ||

Verse 18

यथानदतिसुग्रीवो बलवानेष वानरः। मन्ये चाश्रयवान्प्राप्तो न त्वं निष्क्रान्तुमर्हसि ।। ओघो जनवृन्दस्तन्निभः स्वनो यस्य ।।

yathānadatisugrīvo balavāneṣa vānaraḥ| manye cāśrayavānprāpto na tvaṃ niṣkrāntumarhasi || ogho janavṛndastannibhaḥ svano yasya ||

Verse 19

हेममाली ततो वाली तारां ताराधिपाननाम्। प्रोवाच वचनं वाग्मी तां वानरपतिः पतिः ।।

hemamālī tato vālī tārāṃ tārādhipānanām| provāca vacanaṃ vāgmī tāṃ vānarapatiḥ patiḥ ||

Verse 20

सर्वभूतरुतज्ञा शृणु सर्वं कपीश्वर ।। केन चाश्रयवान्प्राप्तो ममैप भ्रातृगन्धिकः ।।

sarvabhūtarutajñā śṛṇu sarvaṃ kapīśvara || kena cāśrayavānprāpto mamaipa bhrātṛgandhikaḥ ||

Verse 21

चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु तारा ताराधिपप्रभा। पतिमित्यब्रवीत्प्राज्ञा शृणु सर्वं कपीश्वर ।।

cintayitvā muhūrtaṃ tu tārā tārādhipaprabhā| patimityabravītprājñā śṛṇu sarvaṃ kapīśvara ||

Verse 22

हृतदारो महासत्वोरामो दशरथात्मजः। रतुल्यारिमित्रतां प्राप्तः सुग्रीवेण धनुर्धरः ।।

hṛtadāro mahāsatvorāmo daśarathātmajaḥ| ratulyārimitratāṃ prāptaḥ sugrīveṇa dhanurdharaḥ ||

Verse 23

भ्राता चास्य महाबाहुः सौमित्रिरपराजितः। लक्ष्मणो नाम मेधावी स्थितः कार्यार्थसिद्धये ।।

bhrātā cāsya mahābāhuḥ saumitriraparājitaḥ| lakṣmaṇo nāma medhāvī sthitaḥ kāryārthasiddhaye ||

Verse 24

मैन्दश्च द्विविदश्चापि हनूमांश्चानिलात्मजः। जाम्बवानृक्षराजश्च सुग्रीवसचिवाः स्थिताः ।।

maindaśca dvividaścāpi hanūmāṃścānilātmajaḥ| jāmbavānṛkṣarājaśca sugrīvasacivāḥ sthitāḥ ||

Verse 25

सर्व एते महात्मानो बुद्धिमन्तो महाबलाः। अलं तव विनाशाय रामवीर्यव्यपाश्रयाः ।।

sarva ete mahātmāno buddhimanto mahābalāḥ| alaṃ tava vināśāya rāmavīryavyapāśrayāḥ ||

Verse 26

तस्यास्तदाक्षिप्य वचो हितमुक्तं कपीश्वरः। पर्यशङ्कत तामीर्षुः सुग्रीवगतमानसाम् ।। आश्रयवान् परबलाश्रितः ।।

tasyāstadākṣipya vaco hitamuktaṃ kapīśvaraḥ| paryaśaṅkata tāmīrṣuḥ sugrīvagatamānasām || āśrayavān parabalāśritaḥ ||

Verse 27

तारां परुषमुक्त्वा तु निर्जगाम गुहामुखात्। स्थितं माल्यवतोऽभ्याशे सुग्रीवं सोभ्यभाषत ।।

tārāṃ paruṣamuktvā tu nirjagāma guhāmukhāt| sthitaṃ mālyavato'bhyāśe sugrīvaṃ sobhyabhāṣata ||

Verse 28

असकृत्त्वं मया क्लीव निर्जितो जीवितप्रियः। मुक्तो गच्छसि दुर्बुद्धे कथंकारं रणे पुनः ।। ईर्षुरीर्ष्यालुः ।।

asakṛttvaṃ mayā klīva nirjito jīvitapriyaḥ| mukto gacchasi durbuddhe kathaṃkāraṃ raṇe punaḥ || īrṣurīrṣyāluḥ ||

Verse 29

इत्युक्तः प्राहसुग्रीवो भ्रातरं हेतुमद्वचः। प्राप्तकालममित्रघ्नं रामं सम्बोधयन्निव ।।

ityuktaḥ prāhasugrīvo bhrātaraṃ hetumadvacaḥ| prāptakālamamitraghnaṃ rāmaṃ sambodhayanniva ||

Verse 30

हृतराज्यस्य मे राजन्हृतदारस्य च त्वया। किं मे जीवितसामर्थ्यमिति विद्धि समागतम् ।। मुक्तो गच्छसि दुर्बुद्धे कथं घोरे पुनरिति क. पाठः। मुक्तो ज्ञातिरिति ज्ञात्वा का त्वरा मरणे पुनः इति झ. पाठः ।।

hṛtarājyasya me rājanhṛtadārasya ca tvayā| kiṃ me jīvitasāmarthyamiti viddhi samāgatam || mukto gacchasi durbuddhe kathaṃ ghore punariti ka. pāṭhaḥ| mukto jñātiriti jñātvā kā tvarā maraṇe punaḥ iti jha. pāṭhaḥ ||

Verse 31

एवमुक्त्वाबहुविधं ततस्तौ सन्निपेततुः। समरे वालिसुग्रीवौ सालतालशिलायुधौ ।।

evamuktvābahuvidhaṃ tatastau sannipetatuḥ| samare vālisugrīvau sālatālaśilāyudhau ||

Verse 32

उभौ जघ्नतुरन्योन्यमुभौ भूमौ निपेततुः। उभौ ववल्गतुश्चित्रं मुष्टिभिश्च निजघ्नतुः ।।

ubhau jaghnaturanyonyamubhau bhūmau nipetatuḥ| ubhau vavalgatuścitraṃ muṣṭibhiśca nijaghnatuḥ ||

Verse 33

उभौ रुधिरसंसिक्तौ नखदन्तपरिक्षतौ। शुशुभाते तदा वीरौ पुष्पिताविव किंशुकौ ।।

ubhau rudhirasaṃsiktau nakhadantaparikṣatau| śuśubhāte tadā vīrau puṣpitāviva kiṃśukau ||

Verse 34

न विशेषस्तयोर्युद्धे यदा कश्चन दृश्यते। सुग्रीवस् तदा मालां हनुमान्कण्ठ आसजत् ।।

na viśeṣastayoryuddhe yadā kaścana dṛśyate| sugrīvas tadā mālāṃ hanumānkaṇṭha āsajat ||

Verse 35

स मालया तदा वीरः शुशुभे कण्ठसक्तया। श्रीमानिव महाशैलो मलयो मेघमालया ।।

sa mālayā tadā vīraḥ śuśubhe kaṇṭhasaktayā| śrīmāniva mahāśailo malayo meghamālayā ||

Verse 36

कृतचिह्नं तु सुग्रीवं रामो दृष्ट्वा महाधनुः। विचकर्ष धनुःश्रेष्ठं वालिमुद्दिश्य लक्षयन् ।।

kṛtacihnaṃ tu sugrīvaṃ rāmo dṛṣṭvā mahādhanuḥ| vicakarṣa dhanuḥśreṣṭhaṃ vālimuddiśya lakṣayan ||

Verse 37

विष्फारस्तस् धनुषो यन्त्रस्येव तदा बभौ। वितत्रास तदा वाली शरेणाभिहतो हृदि ।।

viṣphārastas dhanuṣo yantrasyeva tadā babhau| vitatrāsa tadā vālī śareṇābhihato hṛdi ||

Verse 38

स भिन्नहृदयो वाली वक्राच्छोणितमुद्वमन्। ददर्शावस्थितं रामं ततः सौमित्रिणा सह ।।

sa bhinnahṛdayo vālī vakrācchoṇitamudvaman| dadarśāvasthitaṃ rāmaṃ tataḥ saumitriṇā saha ||

Verse 39

गर्हयित्वास काकुत्स्थं पपात भुवि मूर्च्छितः। तारा ददर्श तं भूमौ तारापतिमिव च्युतम् ।।

garhayitvāsa kākutsthaṃ papāta bhuvi mūrcchitaḥ| tārā dadarśa taṃ bhūmau tārāpatimiva cyutam ||

Verse 40

हते वालिनि सुग्रीवः किष्किन्धां प्रत्यपद्यत। तां तारापतिमुखीं तारां निपतितेश्वराम् ।।

hate vālini sugrīvaḥ kiṣkindhāṃ pratyapadyata| tāṃ tārāpatimukhīṃ tārāṃ nipatiteśvarām ||

Verse 41

रामस्तु चतुरो मासान्पृष्ठे माल्यवतः शुभे। निवासमकरोद्धीमान्सुग्रीवेणाभ्युपस्थितः ।।

rāmastu caturo māsānpṛṣṭhe mālyavataḥ śubhe| nivāsamakaroddhīmānsugrīveṇābhyupasthitaḥ ||

Verse 42

रावणोऽपिपुरीं गत्वालङ्कां कामबलात्कृतः। सीतां निवेशयामास भवने नन्दनोपमे ।।

rāvaṇo'pipurīṃ gatvālaṅkāṃ kāmabalātkṛtaḥ| sītāṃ niveśayāmāsa bhavane nandanopame ||

Verse 43

अशोकवनिकाभ्यासे तापसास्रमसन्निभे। भर्तृस्मरणतन्वङ्गी तापसीवेषधारिणी ।।

aśokavanikābhyāse tāpasāsramasannibhe| bhartṛsmaraṇatanvaṅgī tāpasīveṣadhāriṇī ||

Verse 44

उपवासतपःशीला ततः सा पृथुलेक्षणा। उवास दुःखवसतिं फलमूलकृताशना ।।

upavāsatapaḥśīlā tataḥ sā pṛthulekṣaṇā| uvāsa duḥkhavasatiṃ phalamūlakṛtāśanā ||

Verse 45

दिदेश राक्षसीस्तत्ररक्षणे राक्षसाधिपः। प्रासासिशूलपरशुमुद्गरालातधारिणीः ।।

dideśa rākṣasīstatrarakṣaṇe rākṣasādhipaḥ| prāsāsiśūlaparaśumudgarālātadhāriṇīḥ ||

Verse 46

द्व्यक्षीं त्र्यक्षीं ललाटक्षीं दीर्घजिह्वामजिह्विकाम्। त्रिस्तनीमेकपादां च त्रिजटामेकलोचनाम् ।।

dvyakṣīṃ tryakṣīṃ lalāṭakṣīṃ dīrghajihvāmajihvikām| tristanīmekapādāṃ ca trijaṭāmekalocanām ||

Verse 47

एताश्चान्याश्च दीप्ताक्ष्यः करभोत्कटमूर्धजाः। परिवार्यासते सीतां दिवारात्रमतन्द्रिताः ।। जीवितसामर्थ्यं जीवनस्य श्लाप्यत्वम् ।।

etāścānyāśca dīptākṣyaḥ karabhotkaṭamūrdhajāḥ| parivāryāsate sītāṃ divārātramatandritāḥ || jīvitasāmarthyaṃ jīvanasya ślāpyatvam ||

Verse 48

तास्तु तामायतापाङ्गीं पिशाच्यो दारुणस्वराः। तर्जयन्ति सदा रौद्राः परुषव्यञ्जनस्वराः ।। करभोत्कटमूर्धजाः उष्ट्रसदृशकेश्यः ।।

tāstu tāmāyatāpāṅgīṃ piśācyo dāruṇasvarāḥ| tarjayanti sadā raudrāḥ paruṣavyañjanasvarāḥ || karabhotkaṭamūrdhajāḥ uṣṭrasadṛśakeśyaḥ ||

Verse 49

खादाम पाटयामैनां तिलशः प्रविभज्यताम्। येयं भर्तारमस्माकमवमत्येह जीवति ।।

khādāma pāṭayāmaināṃ tilaśaḥ pravibhajyatām| yeyaṃ bhartāramasmākamavamatyeha jīvati ||

Verse 50

इत्येवं परिभर्त्सन्तीस्त्रासयानाः पुनः पुनः। भर्तृशोकसमाविष्टा निःश्वस्येदमुवाच ताः ।।

ityevaṃ paribhartsantīstrāsayānāḥ punaḥ punaḥ| bhartṛśokasamāviṣṭā niḥśvasyedamuvāca tāḥ ||

Verse 51

आर्याः खादत मां शीघ्रं न मे लोभोस्ति जीविते। विना तं पुण्डरीकाक्षं नीलकुञ्चितमूर्धजम् ।।

āryāḥ khādata māṃ śīghraṃ na me lobhosti jīvite| vinā taṃ puṇḍarīkākṣaṃ nīlakuñcitamūrdhajam ||

Verse 52

अद्यैवाहं निराहारा जीवितप्रियवर्जिता। शोषयिष्यामि गात्राणि बल्ली तलगता यथा ।। परुषव्यञ्जनखरात्मकाः शब्दा यासां ताः ।।

adyaivāhaṃ nirāhārā jīvitapriyavarjitā| śoṣayiṣyāmi gātrāṇi ballī talagatā yathā || paruṣavyañjanakharātmakāḥ śabdā yāsāṃ tāḥ ||

Verse 53

न त्वन्यमभिगच्छेयं पुमांसं राघवादृते। इति जानीत सत्यं मेक्रियतां यदनन्तरम् ।।

na tvanyamabhigaccheyaṃ pumāṃsaṃ rāghavādṛte| iti jānīta satyaṃ mekriyatāṃ yadanantaram ||

Verse 54

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राक्षस्यस्ताः खरस्वनाः। आख्यातुं राक्षसेन्द्राय जन्मुस्तत्सर्वमादितः ।।

tasyāstadvacanaṃ śrutvā rākṣasyastāḥ kharasvanāḥ| ākhyātuṃ rākṣasendrāya janmustatsarvamāditaḥ ||

Verse 55

गतासु तासु सर्वासु त्रिजटा नाम राक्षसी। सान्त्वयामास वैदेहीं धर्मज्ञा प्रियवादिनी ।।

gatāsu tāsu sarvāsu trijaṭā nāma rākṣasī| sāntvayāmāsa vaidehīṃ dharmajñā priyavādinī ||

Verse 56

सीते वक्ष्यामि ते किंचिद्विश्वासं करु मे सखि। भयं त्वं त्यज वामोरु शृणु चेदं वचो मम ।।

sīte vakṣyāmi te kiṃcidviśvāsaṃ karu me sakhi| bhayaṃ tvaṃ tyaja vāmoru śṛṇu cedaṃ vaco mama ||

Verse 57

अविन्ध्यो नाम मेधावी वृद्धो राक्षसपुङ्गवः। स रामस्य हितान्वेषी त्वदर्थे मामचूचुदत् ।।

avindhyo nāma medhāvī vṛddho rākṣasapuṅgavaḥ| sa rāmasya hitānveṣī tvadarthe māmacūcudat ||

Verse 58

सीता मद्वचनाद्वाच्या समाश्वास्य प्रसाद्य च। भर्ता तेकुशली रामोलक्ष्मणानुगतो बली ।।

sītā madvacanādvācyā samāśvāsya prasādya ca| bhartā tekuśalī rāmolakṣmaṇānugato balī ||

Verse 59

सख्यं वानरराजेन शक्रप्रतिमतेजसा। कृतवान्राघवः श्रीमांस्त्वदर्थे च समुद्यतः ।।

sakhyaṃ vānararājena śakrapratimatejasā| kṛtavānrāghavaḥ śrīmāṃstvadarthe ca samudyataḥ ||

Verse 60

मा च ते भूद्भयं भीरु रावणाल्लोकगर्हितात्। नलकूबरशापेन रक्षिता ह्यसि नन्दिनि ।।

mā ca te bhūdbhayaṃ bhīru rāvaṇāllokagarhitāt| nalakūbaraśāpena rakṣitā hyasi nandini ||

Verse 61

शप्तो ह्येष पुरा पापो वधूं रम्भां परामृशन्। न शक्रोत्यवशां नारीमुपैतुमजितेन्द्रियः ।। व्याली तालगता ययेति ख.झ.पाठः ।।

śapto hyeṣa purā pāpo vadhūṃ rambhāṃ parāmṛśan| na śakrotyavaśāṃ nārīmupaitumajitendriyaḥ || vyālī tālagatā yayeti kha.jha.pāṭhaḥ ||

Verse 62

क्षिप्रमेष्यति ते भर्ता सुग्रीवेणाभिरक्षितः। सौमित्रिसहितो धीमांस्त्वां चेतो मोक्षयिष्यति ।।

kṣiprameṣyati te bhartā sugrīveṇābhirakṣitaḥ| saumitrisahito dhīmāṃstvāṃ ceto mokṣayiṣyati ||

Verse 63

स्वप्ना हि सुमहाघोरा दृष्टा मेऽनिष्टदर्शनाः। विनाशायास्य दुर्बुद्धेः पौलस्त्यस्य कुलस्य च ।।

svapnā hi sumahāghorā dṛṣṭā me'niṣṭadarśanāḥ| vināśāyāsya durbuddheḥ paulastyasya kulasya ca ||

Verse 64

दारुणो ह्येष दुष्टात्मा क्षुद्रकर्मा निशाचरः। स्वभावाच्छीलदोषेण सर्वेषां भयवर्धनः ।।

dāruṇo hyeṣa duṣṭātmā kṣudrakarmā niśācaraḥ| svabhāvācchīladoṣeṇa sarveṣāṃ bhayavardhanaḥ ||

Verse 65

स्पर्धते सर्वदेवैर्यः कालोपहतचेतनः। मया विनासलिङ्गानि स्वप्ने दृष्टानि तस्य वै ।।

spardhate sarvadevairyaḥ kālopahatacetanaḥ| mayā vināsaliṅgāni svapne dṛṣṭāni tasya vai ||

Verse 66

तैलाभिषिक्तो विकचो मज्जनप्के दशाननः। असकृत्स्वरयुक्ते तु रथे नृत्यन्निव स्थितः ।।

tailābhiṣikto vikaco majjanapke daśānanaḥ| asakṛtsvarayukte tu rathe nṛtyanniva sthitaḥ ||

Verse 67

कुम्भकर्णादयश्चेमे नग्नाः पतितमूर्धजाः। गच्छन्ति दक्षिणामाशां रक्तमाल्यानुलेपनाः ।।

kumbhakarṇādayaśceme nagnāḥ patitamūrdhajāḥ| gacchanti dakṣiṇāmāśāṃ raktamālyānulepanāḥ ||

Verse 68

श्वेतातपत्रः सोष्णीषः शुक्लमाल्यानुलेपनः। श्वेतपर्वतमारूढ एक एव विभीषणः ।।

śvetātapatraḥ soṣṇīṣaḥ śuklamālyānulepanaḥ| śvetaparvatamārūḍha eka eva vibhīṣaṇaḥ ||

Verse 69

सचिवाश्चास्य चत्वारः शुक्लमाल्यानुलेपनाः। श्वेतपर्वतमारूढा मोक्ष्यन्तेऽस्मान्महाभयात् ।।

sacivāścāsya catvāraḥ śuklamālyānulepanāḥ| śvetaparvatamārūḍhā mokṣyante'smānmahābhayāt ||

Verse 70

रामस्यास्त्रेण पृथिवी परिक्षिप्ता ससागरा। यशसा पृथिवीं कृत्स्नां पूरयिष्यति ते पतिः ।। वधूं स्रुषाम् ।।

rāmasyāstreṇa pṛthivī parikṣiptā sasāgarā| yaśasā pṛthivīṃ kṛtsnāṃ pūrayiṣyati te patiḥ || vadhūṃ sruṣām ||

Verse 71

हस्तिसक्थिसमारूढो भुञ्जानो मधुपायसम्। लक्ष्मणश्च मया दृष्टो दिधक्षुः सर्वतो दिशम् ।।

hastisakthisamārūḍho bhuñjāno madhupāyasam| lakṣmaṇaśca mayā dṛṣṭo didhakṣuḥ sarvato diśam ||

Verse 72

रुदती रुधिरार्द्राङ्गी व्याघ्रेण परिरक्षिता। असकृत्त्वं मया दृष्टा गच्छन्ती दिशमुत्तराम् ।।

rudatī rudhirārdrāṅgī vyāghreṇa parirakṣitā| asakṛttvaṃ mayā dṛṣṭā gacchantī diśamuttarām ||

Verse 73

हर्षमेष्यसि वैदेहि क्षिप्रं भर्त्रा समन्विता। राघवेण सहभ्रात्रा सीते त्वमचिरादिव ।।

harṣameṣyasi vaidehi kṣipraṃ bhartrā samanvitā| rāghaveṇa sahabhrātrā sīte tvamacirādiva ||

Verse 74

इत्येतन्मृगशावाक्षी तच्छ्रुत्वा त्रिजटावचः। बभूवाशावती बाला पुनर्भर्तृसमागमे ।।

ityetanmṛgaśāvākṣī tacchrutvā trijaṭāvacaḥ| babhūvāśāvatī bālā punarbhartṛsamāgame ||

Verse 75

तावदभ्यागता रौद्र्यः पिशाच्यस्ताःसुदारुणाः। ददृशुस्तां त्रिजटया सहासीनां यथापुरम् ।।

tāvadabhyāgatā raudryaḥ piśācyastāḥsudāruṇāḥ| dadṛśustāṃ trijaṭayā sahāsīnāṃ yathāpuram ||