Adhyaya 282

Verse 1

रावणेन सीतासमीपमेत्य बहुधाप्रलोभनेऽप्यविकृतमानसया तया प्रत्याख्याने स्वावासंप्रतिगमनम् ।। 1 ।। मार्कण्डेय उवाच। ततस्तां भर्तृशोकार्तां दीनां मलिनवाससम्। मणिशेषाभ्यलंकारां रुदतीं च पतिव्रताम् ।।

rāvaṇena sītāsamīpametya bahudhāpralobhane'pyavikṛtamānasayā tayā pratyākhyāne svāvāsaṃpratigamanam || 1 || mārkaṇḍeya uvāca| tatastāṃ bhartṛśokārtāṃ dīnāṃ malinavāsasam| maṇiśeṣābhyalaṃkārāṃ rudatīṃ ca pativratām ||

Verse 2

राक्षसीभिरुपास्यन्तीं समासीनां शिलातले। रावणःकामबाणार्तो ददर्शोपससर्प च ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि द्व्यशीत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 282 ।।

rākṣasībhirupāsyantīṃ samāsīnāṃ śilātale| rāvaṇaḥkāmabāṇārto dadarśopasasarpa ca || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi rāmopākhyānaparvaṇi dvyaśītyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 282 ||

Verse 3

देवदानवगन्धर्वयक्षकिंपुरुषैर्युधि। अजितोशोकवनिकां ययौ कन्दर्पपीडितः ।।

devadānavagandharvayakṣakiṃpuruṣairyudhi| ajitośokavanikāṃ yayau kandarpapīḍitaḥ ||

Verse 4

दिव्याम्बरधरः श्रीमन्सुमृष्टमणिकुण्डलः। विचित्रमाल्यमुकुटो वसन्त इव मूर्तिमान् ।।

divyāmbaradharaḥ śrīmansumṛṣṭamaṇikuṇḍalaḥ| vicitramālyamukuṭo vasanta iva mūrtimān ||

Verse 5

न कल्पवृक्षसदृशोयत्नादपि विभूषितः। श्मशानचैत्यद्रुमवद्भूषितोऽपि भयंकरः ।।

na kalpavṛkṣasadṛśoyatnādapi vibhūṣitaḥ| śmaśānacaityadrumavadbhūṣito'pi bhayaṃkaraḥ ||

Verse 6

स तस्यास्तनुमध्यायाः समीपे रजनीचरः। ददृशे रोहिणीमेत्य शनैश्चर इव ग्रैहः ।।

sa tasyāstanumadhyāyāḥ samīpe rajanīcaraḥ| dadṛśe rohiṇīmetya śanaiścara iva graihaḥ ||

Verse 7

स तामामन्त्र्य सुश्रोणीं पुष्पकेतुशराहतः। इदमित्यब्रवीद्वाक्यं त्रस्तां रौहीमिवाबलाम् ।। उपास्यन्तीमुपास्यमानाम् ।।

sa tāmāmantrya suśroṇīṃ puṣpaketuśarāhataḥ| idamityabravīdvākyaṃ trastāṃ rauhīmivābalām || upāsyantīmupāsyamānām ||

Verse 8

सीते पर्याप्तमेतावत्कृतोभर्तुरनुग्रहः। प्रसादं कुरु तन्वङ्गि क्रियतां परिकर्म ते ।। रौहीं हरिणीम् ।।

sīte paryāptametāvatkṛtobharturanugrahaḥ| prasādaṃ kuru tanvaṅgi kriyatāṃ parikarma te || rauhīṃ hariṇīm ||

Verse 9

भजस्वमां वरारोहे महार्हाभरणाम्बरा। भवमे सर्वनारीणामुत्तमा वरवर्णिनी ।।

bhajasvamāṃ varārohe mahārhābharaṇāmbarā| bhavame sarvanārīṇāmuttamā varavarṇinī ||

Verse 10

सन्ति मे देवक्न्याश्च गन्धर्वाणआं च योषितः। सन्ति दानवन्याश् दैत्यानां चापि योषितः। तासामद्यविशालाक्षि सर्वासां मे भवोत्तमा ।।

santi me devaknyāśca gandharvāṇaāṃ ca yoṣitaḥ| santi dānavanyāś daityānāṃ cāpi yoṣitaḥ| tāsāmadyaviśālākṣi sarvāsāṃ me bhavottamā ||

Verse 11

चतुर्दश पिशाचीनां कोट्यो मे वचने स्थिताः। द्विस्तावत्पुरुषादानां रक्षसां भीमकर्मणाम् ।।

caturdaśa piśācīnāṃ koṭyo me vacane sthitāḥ| dvistāvatpuruṣādānāṃ rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām ||

Verse 12

ततो मे त्रिगुणा यक्षा ये मद्वचनकारिणः। केचिदेव धनाध्यक्षं भ्रातरं मे समाश्रिताः ।।

tato me triguṇā yakṣā ye madvacanakāriṇaḥ| kecideva dhanādhyakṣaṃ bhrātaraṃ me samāśritāḥ ||

Verse 13

गन्दर्वाप्सरसो भद्रे मामापानगतं सदा। उपतिष्ठन्ति वामोरु यथैव भ्रातरं मम ।।

gandarvāpsaraso bhadre māmāpānagataṃ sadā| upatiṣṭhanti vāmoru yathaiva bhrātaraṃ mama ||

Verse 14

पुत्रोऽहमपि विप्रर्षेः साक्षाद्विश्रवसो मुनेः। पञ्चमो लोकपालानामिति मे प्रथितं यशः ।।

putro'hamapi viprarṣeḥ sākṣādviśravaso muneḥ| pañcamo lokapālānāmiti me prathitaṃ yaśaḥ ||

Verse 15

दिव्यानि भक्ष्यभोज्यानि पानानि विविधानि च। यथैव त्रिदशेशस्यतथैव मम भामिनि ।।

divyāni bhakṣyabhojyāni pānāni vividhāni ca| yathaiva tridaśeśasyatathaiva mama bhāmini ||

Verse 16

क्षीयतां दुष्कृतं कर्म वनवासकृतं तव। भार्या मे भवसुश्रोणि यथा मण्डोदरीतथा ।।

kṣīyatāṃ duṣkṛtaṃ karma vanavāsakṛtaṃ tava| bhāryā me bhavasuśroṇi yathā maṇḍodarītathā ||

Verse 17

इत्युक्ता तेन वैदेही परिवृत्य सुभानना। तृणमनतरतः कृत्वातमुवाच निशाचरम् ।।

ityuktā tena vaidehī parivṛtya subhānanā| tṛṇamanatarataḥ kṛtvātamuvāca niśācaram ||

Verse 18

अशिवेनातिवामोरूरजस्रं नेत्रवारिणा। स्तनावपतितौ बाला संहतावभिवर्षती ।।

aśivenātivāmorūrajasraṃ netravāriṇā| stanāvapatitau bālā saṃhatāvabhivarṣatī ||

Verse 19

व्यवस्थाप्यकथंचित्सा विषादादतिमोहिता। उवाच वाक्यं तं क्षुद्रं वैदेही पतिदेवता ।।

vyavasthāpyakathaṃcitsā viṣādādatimohitā| uvāca vākyaṃ taṃ kṣudraṃ vaidehī patidevatā ||

Verse 20

असकृद्वदतो वाक्यमीदृशं राक्षसेश्वर। विषादयुक्तमेतत्ते मया श्रुतमभाग्यया। तद्भद्रमुख भद्रं ते मानसं विनिवर्त्यताम् ।। परिकर्म वस्त्राभरणादिना प्रसाधनम् ।।

asakṛdvadato vākyamīdṛśaṃ rākṣaseśvara| viṣādayuktametatte mayā śrutamabhāgyayā| tadbhadramukha bhadraṃ te mānasaṃ vinivartyatām || parikarma vastrābharaṇādinā prasādhanam ||

Verse 21

परदाराऽस्म्यलभ्या च सततं च पतिव्रता। न चैवौपयिकी भार्य मानुषी तव राक्षस ।। विनिवर्त्यतां मत्त इति शेषः ।।

paradārā'smyalabhyā ca satataṃ ca pativratā| na caivaupayikī bhārya mānuṣī tava rākṣasa || vinivartyatāṃ matta iti śeṣaḥ ||

Verse 22

विवशां धर्षयित्वच कां त्वं प्रीतिमवाप्स्यसि। न च पालयसे धर्मं लोकपालसमः कथम् ।।

vivaśāṃ dharṣayitvaca kāṃ tvaṃ prītimavāpsyasi| na ca pālayase dharmaṃ lokapālasamaḥ katham ||

Verse 23

भ्रातरं राजराजं तं महेश्वरसस्वं प्रभुम्। धनेश्वरं व्यपदिशन्कथं त्विह न लज्जसे ।।

bhrātaraṃ rājarājaṃ taṃ maheśvarasasvaṃ prabhum| dhaneśvaraṃ vyapadiśankathaṃ tviha na lajjase ||

Verse 24

इत्युक्त्वा प्रारुदत्सीता कम्पयन्ती पयोधरौ। शिरोधरां च तन्वङ्गी मुस्वं प्रच्छाद्यवाससा ।।

ityuktvā prārudatsītā kampayantī payodharau| śirodharāṃ ca tanvaṅgī musvaṃ pracchādyavāsasā ||

Verse 25

तस्य रुदत्या भामित्या दीर्घा वेणी सुसयता। ददृशे स्वसिता स्निग्धा काली व्यालीव मूर्धनि ।।

tasya rudatyā bhāmityā dīrghā veṇī susayatā| dadṛśe svasitā snigdhā kālī vyālīva mūrdhani ||

Verse 26

श्रुत्वा तद्रावणो वाक्यं सीतयोक्तं सुनिषुरम्। प्रत्याख्यातोऽपिदुर्मेधाः पुनरेवाब्रवीद्वचः ।।

śrutvā tadrāvaṇo vākyaṃ sītayoktaṃ suniṣuram| pratyākhyāto'pidurmedhāḥ punarevābravīdvacaḥ ||

Verse 27

काममङ्गनि मे सीते दुनोतु मकरध्वजः। नत्वामकामां सुश्रोणीं समेप्ये चारुहासिनीं ।।

kāmamaṅgani me sīte dunotu makaradhvajaḥ| natvāmakāmāṃ suśroṇīṃ samepye cāruhāsinīṃ ||

Verse 28

किंनु शक्यं मया कर्तुं यत्त्वमद्यापिमानुषम्। आहारभूतमस्माकं राममेवानुरुध्यसे ।।

kiṃnu śakyaṃ mayā kartuṃ yattvamadyāpimānuṣam| āhārabhūtamasmākaṃ rāmamevānurudhyase ||

Verse 29

इत्युक्त्वा तामनिन्द्याङ्गीं स राक्षसमहेश्वरः। तत्रैवान्तर्हितो भूत्वा जगामाभिमतां दिशम् ।।

ityuktvā tāmanindyāṅgīṃ sa rākṣasamaheśvaraḥ| tatraivāntarhito bhūtvā jagāmābhimatāṃ diśam ||

Verse 30

राक्षसीभिः परिवृतावैदेही शोककशिंता। सेव्यमाना त्रिजटया तत्रैव न्यवसत्तदा ।।

rākṣasībhiḥ parivṛtāvaidehī śokakaśiṃtā| sevyamānā trijaṭayā tatraiva nyavasattadā ||