Adhyaya 277

Verse 1

रावणोपद्रितदेवगणप्रार्थितेन ब्रह्मणा श्रीहरे रामत्वेन प्रादुर्भावनिवेदनपूर्वकं तान्प्रति तत्साहाय्यार्थं वानरादिभावेन जननचोदना ।। 1 ।। मार्कण्डेय उवाच। ततो ब्रह्मर्षयः सर्वे सिद्धा देवर्षयस्तथा। हव्यवाहं पुरस्कृत्य ब्रह्माणं शरणं गताः ।।

rāvaṇopadritadevagaṇaprārthitena brahmaṇā śrīhare rāmatvena prādurbhāvanivedanapūrvakaṃ tānprati tatsāhāyyārthaṃ vānarādibhāvena jananacodanā || 1 || mārkaṇḍeya uvāca| tato brahmarṣayaḥ sarve siddhā devarṣayastathā| havyavāhaṃ puraskṛtya brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatāḥ ||

Verse 2

अग्निरुवाच। योसौ विश्रवसः पुत्रो दशग्रीवो महाबलः। अवध्यो वरदानेन कृतो भगवता पुरा ।।

agniruvāca| yosau viśravasaḥ putro daśagrīvo mahābalaḥ| avadhyo varadānena kṛto bhagavatā purā ||

Verse 3

स बाधते प्रजाः सर्वा विप्रकारैर्महाबलः। ततो नस्त्रातु भगवान्नान्यस्त्राता हि विद्यते ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि रामोपाख्यानपर्वाणि सप्तसप्तत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 277 ।।

sa bādhate prajāḥ sarvā viprakārairmahābalaḥ| tato nastrātu bhagavānnānyastrātā hi vidyate || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi rāmopākhyānaparvāṇi saptasaptatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 277 ||

Verse 4

ब्रह्मोवाच। न स देवासुरैः शक्यो युद्धे जेतुं विभावसो। विहितं तत्रयत्कार्यमभितस्तस्य निग्रहः ।।

brahmovāca| na sa devāsuraiḥ śakyo yuddhe jetuṃ vibhāvaso| vihitaṃ tatrayatkāryamabhitastasya nigrahaḥ ||

Verse 5

तदर्थमवतीर्णोऽसौ मन्नियोगाच्चतुर्भुजः। विष्णुः प्रहरतां श्रेष्ठः स तत्कर्म करिष्यति ।।

tadarthamavatīrṇo'sau manniyogāccaturbhujaḥ| viṣṇuḥ praharatāṃ śreṣṭhaḥ sa tatkarma kariṣyati ||

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच। पितामहस्ततस्तेषां संनिधौ शक्रमब्रवीत्। सर्वैर्देवगणैः सार्धं संभव त्वं महीतले ।।

mārkaṇḍeya uvāca| pitāmahastatasteṣāṃ saṃnidhau śakramabravīt| sarvairdevagaṇaiḥ sārdhaṃ saṃbhava tvaṃ mahītale ||

Verse 7

विष्णोः सहायानृक्षीषु वानरीषु च सर्वशः। जनयध्वं सुतान्वीरान्कामरूपबलान्वितान् ।।

viṣṇoḥ sahāyānṛkṣīṣu vānarīṣu ca sarvaśaḥ| janayadhvaṃ sutānvīrānkāmarūpabalānvitān ||

Verse 8

ते यथोक्ता भगवता तत्प्रतिश्रुत्य शासनम्। ससृजुर्देवगन्धर्वाः पुत्रान्वानररूपिणः ।।

te yathoktā bhagavatā tatpratiśrutya śāsanam| sasṛjurdevagandharvāḥ putrānvānararūpiṇaḥ ||

Verse 9

ततो भागानुभागेन देवगन्धर्वदानवाः। अवतर्तुं महीं सर्वे मन्त्रयामासुरञ्जसा ।।

tato bhāgānubhāgena devagandharvadānavāḥ| avatartuṃ mahīṃ sarve mantrayāmāsurañjasā ||

Verse 10

अवतेरुर्महीं स्वर्गादंशैश्च सहिताः सुराः। ऋषयश्च महात्मानः सिद्धाश्च सह किन्नरैः। चारणाश्चासृजन्घोरान्वानरान्वनचारिणः ।।

avaterurmahīṃ svargādaṃśaiśca sahitāḥ surāḥ| ṛṣayaśca mahātmānaḥ siddhāśca saha kinnaraiḥ| cāraṇāścāsṛjanghorānvānarānvanacāriṇaḥ ||

Verse 11

यस्य देवस्य यद्रूपं वेषस्तेजश्च यद्विधम्। अजायन्त समास्तेन तस्य तस्य सुतास्तदा ।।

yasya devasya yadrūpaṃ veṣastejaśca yadvidham| ajāyanta samāstena tasya tasya sutāstadā ||

Verse 12

तेषां समक्षं गन्धर्वी दुन्दुभीं नाम नामतः। शशास वरदो देवो गच्छ कार्यार्थसिद्धये ।।

teṣāṃ samakṣaṃ gandharvī dundubhīṃ nāma nāmataḥ| śaśāsa varado devo gaccha kāryārthasiddhaye ||

Verse 13

पितामहवचः श्रुत्वा गन्धर्वी दुन्दुभी ततः। मन्थरा मानुषे लोके कुब्जा समभवत्तदा ।।

pitāmahavacaḥ śrutvā gandharvī dundubhī tataḥ| mantharā mānuṣe loke kubjā samabhavattadā ||

Verse 14

शक्रप्रभृतयश्चैव सर्वे ते सुरसत्तमाः। वानरर्क्षवरस्त्रीषु जनयामासुरात्मजान् ।।

śakraprabhṛtayaścaiva sarve te surasattamāḥ| vānararkṣavarastrīṣu janayāmāsurātmajān ||

Verse 15

तेऽन्ववर्तन्पितॄन्सर्वे यशसा च बलेन च। भेत्तारो गिरिशृङ्गाणां सालतालशिलायुधाः ।। विप्रकारैर्विविधैः प्रकारैः ।।

te'nvavartanpitṝnsarve yaśasā ca balena ca| bhettāro giriśṛṅgāṇāṃ sālatālaśilāyudhāḥ || viprakārairvividhaiḥ prakāraiḥ ||

Verse 16

वज्चसंहननाः सर्वेसर्वेऽमोघवलास्तथा। कामवीर्यबलाश्चैवसर्वे बुद्धिविशारदाः ।। ओजसा तेजसा युक्तान्यशसा इति थ. ध. पाठः ।।

vajcasaṃhananāḥ sarvesarve'moghavalāstathā| kāmavīryabalāścaivasarve buddhiviśāradāḥ || ojasā tejasā yuktānyaśasā iti tha. dha. pāṭhaḥ ||

Verse 17

नागायुतसमप्राणा वायुवेगसमा जवे। यथेच्छविनिपाताश्च केचिदत्र वनौकसः ।। वज्रसंहननाः वज्रवद्दृढाङ्गाः ।।

nāgāyutasamaprāṇā vāyuvegasamā jave| yathecchavinipātāśca kecidatra vanaukasaḥ || vajrasaṃhananāḥ vajravaddṛḍhāṅgāḥ ||

Verse 18

एवं विधाय तत्सर्वं भगवाँल्लोकभावनः। मन्थरां बोधयामास यद्यत्कार्यं त्वया तथा ।। यत्रेच्छकनिवसाश्च इति ख. झ. पाठः। यत्रेच्छा तत्रैव निवासो येषां ते यत्रेच्छकनिवासाः ।।

evaṃ vidhāya tatsarvaṃ bhagavā~llokabhāvanaḥ| mantharāṃ bodhayāmāsa yadyatkāryaṃ tvayā tathā || yatrecchakanivasāśca iti kha. jha. pāṭhaḥ| yatrecchā tatraiva nivāso yeṣāṃ te yatrecchakanivāsāḥ ||

Verse 19

सा तद्वच समाज्ञाय तथा चक्रे मनोजवा। इतश्चेतश्च गच्छन्ती वैरसंधुक्षणे रता ।। यद्यत्कार्यं कैकेयीप्रलोभनं रामप्रव्राजनादि च ।।

sā tadvaca samājñāya tathā cakre manojavā| itaścetaśca gacchantī vairasaṃdhukṣaṇe ratā || yadyatkāryaṃ kaikeyīpralobhanaṃ rāmapravrājanādi ca ||