Adhyaya 275

Verse 1

मार्कण्डेयेन युधिष्ठिरंप्रति रामोपाख्यानकथनारम्भः ।। 1 ।। तत्ररामाद्युत्पत्तिकथनपूर्वकं रावणोत्पत्त्युपोद्धाततया कुबेरोत्पत्तिकथनम् ।। 2 ।। मार्कण्डेय उवाच। प्राप्तमप्रतिमं दुःखं रामेण भरतर्षभ। रक्षसा जानकी तस्य हृता भार्या बलीयसा ।।

mārkaṇḍeyena yudhiṣṭhiraṃprati rāmopākhyānakathanārambhaḥ || 1 || tatrarāmādyutpattikathanapūrvakaṃ rāvaṇotpattyupoddhātatayā kuberotpattikathanam || 2 || mārkaṇḍeya uvāca| prāptamapratimaṃ duḥkhaṃ rāmeṇa bharatarṣabha| rakṣasā jānakī tasya hṛtā bhāryā balīyasā ||

Verse 2

आश्रमाद्राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना। मायामास्थाय तरसा हत्वा गृध्रं जटायुषम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि पञ्चसप्तत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 275 ।।

āśramādrākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā| māyāmāsthāya tarasā hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi rāmopākhyānaparvaṇi pañcasaptatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 275 ||

Verse 3

प्रत्याजहार तां रामः सुग्रीवबलमाश्रितः। बद्ध्वा सेतुं समुद्रस्य दग्ध्वा लङ्कां शितैः शरैः ।।

pratyājahāra tāṃ rāmaḥ sugrīvabalamāśritaḥ| baddhvā setuṃ samudrasya dagdhvā laṅkāṃ śitaiḥ śaraiḥ ||

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच। कस्मिन्नामः कुले जातः किंवीर्यः किंपराक्रमः। रावणः कस्य पुत्रो वा किं वैरं तस् तेन ह ।।

yudhiṣṭhira uvāca| kasminnāmaḥ kule jātaḥ kiṃvīryaḥ kiṃparākramaḥ| rāvaṇaḥ kasya putro vā kiṃ vairaṃ tas tena ha ||

Verse 5

एतन्मे भगवन्सर्वं सम्यगाख्यातुमर्हसि। त्वया प्रत्यक्षोदृष्टं यथासर्वमशेषतः। श्रोतुमिच्छामि चरितं रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।।

etanme bhagavansarvaṃ samyagākhyātumarhasi| tvayā pratyakṣodṛṣṭaṃ yathāsarvamaśeṣataḥ| śrotumicchāmi caritaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ ||

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच। अजोनामाभवद्राजा महानिक्ष्वाकुवंशजः। तस् पुत्रो दशरथःशश्वत्स्वाध्यायवाञ्छुचिः ।।

mārkaṇḍeya uvāca| ajonāmābhavadrājā mahānikṣvākuvaṃśajaḥ| tas putro daśarathaḥśaśvatsvādhyāyavāñchuciḥ ||

Verse 7

अभवंस्तस्य चत्वारः पुत्रा धर्मार्थकोविदाः। रामलक्ष्मणशत्रुघ्ना भरतश्च महाबलः ।।

abhavaṃstasya catvāraḥ putrā dharmārthakovidāḥ| rāmalakṣmaṇaśatrughnā bharataśca mahābalaḥ ||

Verse 8

रामस्य माता कौसल्या कैकेयी भरतस्य तु। सुतौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्रायाः परंतपौ ।।

rāmasya mātā kausalyā kaikeyī bharatasya tu| sutau lakṣmaṇaśatrughnau sumitrāyāḥ paraṃtapau ||

Verse 9

विदेहराजो जनकः सीता तस्यात्मजा विमो। यां चकार स्वयं त्वष्टा रामस्य महिषीं प्रियाम् ।। रावणेन विहायसा इति थ. ध.पाठः ।।

videharājo janakaḥ sītā tasyātmajā vimo| yāṃ cakāra svayaṃ tvaṣṭā rāmasya mahiṣīṃ priyām || rāvaṇena vihāyasā iti tha. dha.pāṭhaḥ ||

Verse 10

एतद्रामस्य ते जन्म सीतायाश्च प्रकीर्तितम्। रावणस्यापि ते जन्म व्याख्यास्यामि रजनेश्वर ।।

etadrāmasya te janma sītāyāśca prakīrtitam| rāvaṇasyāpi te janma vyākhyāsyāmi rajaneśvara ||

Verse 11

पितामहो रावणस्य साक्षाद्देवः प्रजापतिः। स्वयंभूः सर्वलोकानां प्रभुः स्रष्टा महातपाः ।।

pitāmaho rāvaṇasya sākṣāddevaḥ prajāpatiḥ| svayaṃbhūḥ sarvalokānāṃ prabhuḥ sraṣṭā mahātapāḥ ||

Verse 12

पुलस्त्यो नाम तस्यासीन्मानसो दयितः सुतः। तस्य वैश्रवणो नाम गवि पुत्रोऽभवत्प्रभुः ।। त्वष्टा योराममहिषीं इति थ. ध. पाठः। त्वष्टा प्रजापतिः स्वयमेव संकल्पेन चकार नतु मैथुनद्वारा। अयोनिजामित्यर्थः ।।

pulastyo nāma tasyāsīnmānaso dayitaḥ sutaḥ| tasya vaiśravaṇo nāma gavi putro'bhavatprabhuḥ || tvaṣṭā yorāmamahiṣīṃ iti tha. dha. pāṭhaḥ| tvaṣṭā prajāpatiḥ svayameva saṃkalpena cakāra natu maithunadvārā| ayonijāmityarthaḥ ||

Verse 13

पितरं स समुत्सृज्य पितामहमुपस्थितः। तस्य कोपात्पिता राजन्ससर्जात्मानमात्मना ।। गवि गोसंज्ञायां भार्यायाम् ।।

pitaraṃ sa samutsṛjya pitāmahamupasthitaḥ| tasya kopātpitā rājansasarjātmānamātmanā || gavi gosaṃjñāyāṃ bhāryāyām ||

Verse 14

स जज्ञे विश्रवा नाम तस्यात्मार्धेन वै द्विजः। प्रतीकाराय सक्रोधस्ततो वैश्रवणस्य वै ।।

sa jajñe viśravā nāma tasyātmārdhena vai dvijaḥ| pratīkārāya sakrodhastato vaiśravaṇasya vai ||

Verse 15

पितामहस्तुप्रीतात्मा ददौ वैश्रवणस् ह। अमरत्वं धनेशत्वं लोकपालत्वमेव च ।।

pitāmahastuprītātmā dadau vaiśravaṇas ha| amaratvaṃ dhaneśatvaṃ lokapālatvameva ca ||

Verse 16

ईशानन तथा सख्यं पुत्रं च नलकूवरम्। राजधानीनिवेसं च लङ्कांरक्षोगणान्विताम् ।।

īśānana tathā sakhyaṃ putraṃ ca nalakūvaram| rājadhānīnivesaṃ ca laṅkāṃrakṣogaṇānvitām ||

Verse 17

विमानं पुष्पकं नाम कामगं च ददौ प्रभुः। यक्षाणामाधिपत्यंच राजराजत्वमेव च ।।

vimānaṃ puṣpakaṃ nāma kāmagaṃ ca dadau prabhuḥ| yakṣāṇāmādhipatyaṃca rājarājatvameva ca ||