Adhyaya 274

Verse 1

युधिष्ठिरेण मार्कण्डेयंप्रति स्वसमानदुःखिसत्ताप्रश्नः ।। 1 ।। जनमेजय उवाच। एवं हृतायां कृष्णायां प्राप्य क्लेशमनुत्तमम्। अत ऊर्द्वं नरव्याघ्राः किमकुर्वत पाण्डवाः ।।

yudhiṣṭhireṇa mārkaṇḍeyaṃprati svasamānaduḥkhisattāpraśnaḥ || 1 || janamejaya uvāca| evaṃ hṛtāyāṃ kṛṣṇāyāṃ prāpya kleśamanuttamam| ata ūrdvaṃ naravyāghrāḥ kimakurvata pāṇḍavāḥ ||

Verse 2

वैशंपायन उवाच। एवं कृष्णां मोक्षयित्वाविनिर्जित्य जयद्रथम्। आसांचक्रे मुनिगणैर्धर्मराजो युधिष्टिरः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evaṃ kṛṣṇāṃ mokṣayitvāvinirjitya jayadratham| āsāṃcakre munigaṇairdharmarājo yudhiṣṭiraḥ ||

Verse 3

तेषां मध्येमहर्षीणां शृण्वतामनुशोचताम्। मार्कण्डेयमिदं वाक्यमब्रवीत्पाण्डुनन्दनः ।।

teṣāṃ madhyemaharṣīṇāṃ śṛṇvatāmanuśocatām| mārkaṇḍeyamidaṃ vākyamabravītpāṇḍunandanaḥ ||

Verse 4

भगवन्देवर्षीणां त्वं ख्यातो भूतभविष्यवित्। संशयं परिपृच्छमि च्छिन्धि मे हृदि संस्थितम् ।।

bhagavandevarṣīṇāṃ tvaṃ khyāto bhūtabhaviṣyavit| saṃśayaṃ paripṛcchami cchindhi me hṛdi saṃsthitam ||

Verse 5

द्रुपदस्य सुता ह्येषा वेदिमध्यात्समुत्थिता। अयोनिजा महाभागास्नुषा पाण्डोर्महात्मनः ।।

drupadasya sutā hyeṣā vedimadhyātsamutthitā| ayonijā mahābhāgāsnuṣā pāṇḍormahātmanaḥ ||

Verse 6

मन्ये कालश्च भगवान्दैवं च दुरतिक्रमम्। भवितव्यं च भूतानां यस् नास्ति व्यतिक्रमः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि चतुःसप्तत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 274 ।।

manye kālaśca bhagavāndaivaṃ ca duratikramam| bhavitavyaṃ ca bhūtānāṃ yas nāsti vyatikramaḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi rāmopākhyānaparvaṇi catuḥsaptatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 274 ||

Verse 7

कथं हि पत्नीमस्माकं धर्मज्ञां धर्मचारिणीम्। संस्पृशेदीदृशो भावः शुचिं स्तैन्यमिवानृतम् ।। दैवं च विधिनिर्मितमिति झ. ध. पाठः। तत्रदैवं धर्माधर्मौ विधिः सदसत्कर्मणी ताभ्यां निर्मितम् ।।

kathaṃ hi patnīmasmākaṃ dharmajñāṃ dharmacāriṇīm| saṃspṛśedīdṛśo bhāvaḥ śuciṃ stainyamivānṛtam || daivaṃ ca vidhinirmitamiti jha. dha. pāṭhaḥ| tatradaivaṃ dharmādharmau vidhiḥ sadasatkarmaṇī tābhyāṃ nirmitam ||

Verse 8

न हि पापं कृतंकिंचित्कर्म वा निन्दितं क्वचित्। द्रौपद्या ब्राह्मणेष्वेव धर्मः सुचरितो महान् ।।

na hi pāpaṃ kṛtaṃkiṃcitkarma vā ninditaṃ kvacit| draupadyā brāhmaṇeṣveva dharmaḥ sucarito mahān ||

Verse 9

तां जहार बलाद्राजा मूढबुद्धिर्जयद्रथः। तस्याः संहरणात्पापः शिरसः केशवापनम् ।।

tāṃ jahāra balādrājā mūḍhabuddhirjayadrathaḥ| tasyāḥ saṃharaṇātpāpaḥ śirasaḥ keśavāpanam ||

Verse 10

पराजयं च संग्रामे ससहाः समाप्तवान्। प्रत्याहृता तथाऽस्माभिर्हत्वा तत्सैन्धवं बलम् ।।

parājayaṃ ca saṃgrāme sasahāḥ samāptavān| pratyāhṛtā tathā'smābhirhatvā tatsaindhavaṃ balam ||

Verse 11

तद्दारहरणं प्राप्तमस्माभिरवितर्कितम्। दुःखश्चायं वने वासो मृगयायां च जीविका ।।

taddāraharaṇaṃ prāptamasmābhiravitarkitam| duḥkhaścāyaṃ vane vāso mṛgayāyāṃ ca jīvikā ||

Verse 12

हिंसा च मृगजातीनां वनौकोभिर्वनौकसाम्। ज्ञातिभिर्विप्रवासश्च मिथ्याव्यवसितैरियम् ।। ईदृशो भावः परेण हरणम् ।।

hiṃsā ca mṛgajātīnāṃ vanaukobhirvanaukasām| jñātibhirvipravāsaśca mithyāvyavasitairiyam || īdṛśo bhāvaḥ pareṇa haraṇam ||

Verse 13

अस्ति नूनं मया कश्चिदल्पभाग्यतरो नरः। भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोऽपि वा क्वचित् ।। मिथ्याव्यवसितैः वृथातापसवेषधरैः। इयं हिंसा क्रियत इति शेषः ।।

asti nūnaṃ mayā kaścidalpabhāgyataro naraḥ| bhavatā dṛṣṭapūrvo vā śrutapūrvo'pi vā kvacit || mithyāvyavasitaiḥ vṛthātāpasaveṣadharaiḥ| iyaṃ hiṃsā kriyata iti śeṣaḥ ||